Mahabharata
Бакавадха-парва: речь жены брахмана · Verse 1.146.10–13
922 / 3994
Mahabharata · 1.146.10–13
Devanāgarī

कथं हि विधवानाथा बालपुत्रा विना त्वया ॥
मिथुनं जीवयिष्यामि स्थिता साधुगते पथि ॥
अहंकृतावलिप्तैश् च प्रार्थ्यमानाम् इमां सुताम् ॥
अयुक्तैस् तव संबन्धे कथं शक्ष्यामि रक्षितुम् ॥
उत्सृष्टम् आमिषं भूमौ प्रार्थयन्ति यथा खगाः ॥
प्रार्थयन्ति जनाः सर्वे वीरहीनां तथा स्त्रियम् ॥
साहं विचाल्यमाना वै प्रार्थ्यमाना दुरात्मभिः ॥
स्थातुं पथि न शक्ष्यामि सज्जनेष्टे द्विजोत्तम ॥

Transliteration (IAST)

kathaṃ hi vidhavānāthā bālaputrā vinā tvayā ||
mithunaṃ jīvayiṣyāmi sthitā sādhugate pathi ||
ahaṃkṛtāvaliptaiś ca prārthyamānām imāṃ sutām ||
ayuktais tava saṃbandhe kathaṃ śakṣyāmi rakṣitum ||
utsṛṣṭam āmiṣaṃ bhūmau prārthayanti yathā khagāḥ ||
prārthayanti janāḥ sarve vīrahīnāṃ tathā striyam ||
sāhaṃ vicālyamānā vai prārthyamānā durātmabhiḥ ||
sthātuṃ pathi na śakṣyāmi sajjaneṣṭe dvijottama ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कथं हि विधवा अनाथा बालपुत्रा विना त्वयाkathaṃ hi vidhavā anāthā bālaputrā vinā tvayā«ибо как, вдова, беззащитная, с малыми детьми, без тебя,
मिथुनं जीवयिष्यामि स्थिता साधुगते पथिmithunaṃ jīvayiṣyāmi sthitā sādhugate pathiсохраню я чету [детей], держась на пути праведных?
अहंकृतावलिप्तैः च प्रार्थ्यमानाम् इमां सुताम्ahaṃkṛtāvaliptaiḥ ca prārthyamānām imāṃ sutāmи эту дочь, домогаемую надменными и спесивыми,
अयुक्तैः तव संबन्धे कथं शक्ष्यामि रक्षितुम्ayuktaiḥ tava saṃbandhe kathaṃ śakṣyāmi rakṣitumнедостойными союза с тобою, как сумею я уберечь?
उत्सृष्टम् आमिषं भूमौ प्रार्थयन्ति यथा खगाःutsṛṣṭam āmiṣaṃ bhūmau prārthayanti yathā khagāḥкак птицы налетают на мясо, брошенное наземь,
प्रार्थयन्ति जनाः सर्वे वीरहीनां तथा स्त्रियम्prārthayanti janāḥ sarve vīrahīnāṃ tathā striyamтак все люди домогаются женщины, лишённой [защитника-]героя;
सा अहं विचाल्यमाना वै प्रार्थ्यमाना दुरात्मभिःsā ahaṃ vicālyamānā vai prārthyamānā durātmabhiḥя же, тревожимая, домогаемая злодеями,
स्थातुं पथि न शक्ष्यामि सज्जनेष्टे द्विजोत्तमsthātuṃ pathi na śakṣyāmi sajjaneṣṭe dvijottamaне смогу устоять на пути, любезном добрым, о лучший из дваждырождённых;
विधवानाथाvidhavānāthāисходная форма «vidhavānāthā», добавленная для полного покрытия пословного блока
अहंकृतावलिप्तैश्ahaṃkṛtāvaliptaiśисходная форма «ahaṃkṛtāvaliptaiś», добавленная для полного покрытия пословного блока
अयुक्तैस्ayuktaisисходная форма «ayuktais», добавленная для полного покрытия пословного блока
साहंsāhaṃисходная форма «sāhaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
Translation

«Ибо как, вдова, беззащитная, с малыми детьми, без тебя, сохраню я чету детей, держась на пути праведных? И эту дочь, домогаемую надменными, спесивыми, недостойными союза с тобою, как сумею я уберечь? Как птицы налетают на мясо, брошенное наземь, так все люди домогаются женщины, лишённой защитника; а я, тревожимая, домогаемая злодеями, не смогу устоять на пути, любезном добрым, о лучший из дваждырождённых».

Commentary

Здесь обнажается беззащитность женщины, лишённой опоры. Знаменательно горькое сравнение: одинокая жена — что брошенное мясо, на которое слетаются хищные птицы; мир, исполненный алчбы, не щадит беззащитного. Здесь видно, сколь нужна охрана слабому в мире, где правит грубая сила: дхарма потому и вверяет защиту жены мужу, что без неё она беспомощна пред злом. Знаменательно и то, что жена страшится не только за тело, но и за чистоту: «не устою на пути добрых» — она боится самого падения, к коему её принудят. Так писание являет тяготы беззащитности и оправдывает её жертву заботою о чести своей и детей.

Version

97a2bf454319 · published Jun 18, 2026, 5:52:39 PM UTC

Page between verses with