Mahabharata
Чайтраратха-парва: рождение Дхриштадьюмны и Драупади · Verse 1.155.33–36
1016 / 3994
Mahabharata · 1.155.33–36
Devanāgarī

भारद्वाजस्य हन्तारं सो ऽभिसंधाय भूमिपः ॥
आजह्रे तत् तथा सर्वं द्रुपदः कर्मसिद्धये ॥
याजस् तु हवनस्यान्ते देवीम् आह्वापयत् तदा ॥
प्रैहि मां राज्ञि पृषति मिथुनं त्वाम् उपस्थितम् ॥
देव्य् उवाच
अवलिप्तं मे मुखं ब्रह्मन् पुण्यान् गन्धान् बिभर्मि च ॥
सुतार्थेनोपरुद्धास्मि तिष्ठ याज मम प्रिये ॥
याज उवाच
याजेन श्रपितं हव्यम् उपयाजेन मन्त्रितम् ॥
कथं कामं न संदध्यात् सा त्वं विप्रैहि तिष्ठ वा ॥

Transliteration (IAST)

bhāradvājasya hantāraṃ so 'bhisaṃdhāya bhūmipaḥ ||
ājahre tat tathā sarvaṃ drupadaḥ karmasiddhaye ||
yājas tu havanasyānte devīm āhvāpayat tadā ||
praihi māṃ rājñi pṛṣati mithunaṃ tvām upasthitam ||
devy uvāca
avaliptaṃ me mukhaṃ brahman puṇyān gandhān bibharmi ca ||
sutārthenoparuddhāsmi tiṣṭha yāja mama priye ||
yāja uvāca
yājena śrapitaṃ havyam upayājena mantritam ||
kathaṃ kāmaṃ na saṃdadhyāt sā tvaṃ vipraihi tiṣṭha vā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
भारद्वाजस्य हन्तारं सः अभिसंधाय भूमिपःbhāradvājasya hantāraṃ saḥ abhisaṃdhāya bhūmipaḥнацелившись на погубителя сына Бхарадваджи [Дроны], владыка земли
आजह्रे तत् तथा सर्वं द्रुपदः कर्मसिद्धयेājahre tat tathā sarvaṃ drupadaḥ karmasiddhayeДрупада совершил всё то для свершения обряда;
याजः तु हवनस्य अन्ते देवीम् आह्वापयत् तदाyājaḥ tu havanasya ante devīm āhvāpayat tadāЯджа же в конце возлияния призвал тогда царицу [Деви]:
प्रैहि मां राज्ञि पृषति मिथुनं त्वाम् उपस्थितम्praihi māṃ rājñi pṛṣati mithunaṃ tvām upasthitam«подойди ко мне, о царица Пришати; чета [близнецов] предстала тебе»;
अवलिप्तं मे मुखं ब्रह्मन् पुण्यान् गन्धान् बिभर्मि चavaliptaṃ me mukhaṃ brahman puṇyān gandhān bibharmi ca[Деви:] «уста мои умащены, о брахман, и я ношу святые благовония;
सुतार्थेन उपरुद्धा अस्मि तिष्ठ याज मम प्रियेsutārthena uparuddhā asmi tiṣṭha yāja mama priyeради сына я [пока ещё не] готова; повремени, Яджа, до моей [готовности]»;
याजेन श्रपितं हव्यम् उपयाजेन मन्त्रितम्yājena śrapitaṃ havyam upayājena mantritam[Яджа:] «возлияние, сваренное Яджею [и] заговорённое мантрою Упаяджи,
कथं कामं न संदध्यात् सा त्वं विप्र इहि तिष्ठ वाkathaṃ kāmaṃ na saṃdadhyāt sā tvaṃ vipra ihi tiṣṭha vāкак не исполнит желания? а ты — иди [сюда] или стой [где стоишь]»;
सोsoисходная форма «so», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽभिसंधाय'bhisaṃdhāyaисходная форма «'bhisaṃdhāya», добавленная для полного покрытия пословного блока
याजस्yājasисходная форма «yājas», добавленная для полного покрытия пословного блока
हवनस्यान्तेhavanasyānteисходная форма «havanasyānte», добавленная для полного покрытия пословного блока
देव्य्devyисходная форма «devy», добавленная для полного покрытия пословного блока
सुतार्थेनोपरुद्धास्मिsutārthenoparuddhāsmiисходная форма «sutārthenoparuddhāsmi», добавленная для полного покрытия пословного блока
याजyājaисходная форма «yāja», добавленная для полного покрытия пословного блока
विप्रैहिvipraihiисходная форма «vipraihi», добавленная для полного покрытия пословного блока
Translation

«Нацелившись на погубителя Дроны, владыка земли Друпада совершил всё то для свершения обряда. В конце возлияния Яджа призвал царицу: „Подойди ко мне, о царица Пришати; чета близнецов предстала тебе“. Та [ответила]: „Уста мои умащены, о брахман, и я ношу святые благовония; ради сына я ещё не готова, — повремени, Яджа, до моей готовности“. Яджа [сказал]: „Возлияние, сваренное Яджею и заговорённое мантрою Упаяджи, — как не исполнит оно желания? А ты — иди сюда или стой где стоишь“».

Commentary

Здесь действенность освящённого обряда не зависит от случайной неготовности. Знаменательно слово Яджи: возлияние, сваренное им и заговорённое мантрою брата, неотвратимо исполнит желание — мощь жертвы в самой жертве, а не в стечении обстоятельств. Здесь видно, что освящённое мантрою действо обладает собственною силою, превышающею людские расчёты. Знаменательно и нетерпение часа: царица замешкалась, но обряд не ждёт. Так писание являет, что плод правильно совершённой жертвы неотменен; и из этого мига родится дивная чета, в коей воплотится замысел провидения.

Version

5fe0af233d54 · published Jun 18, 2026, 5:52:39 PM UTC

Page between verses with