Mahabharata · 2.18.17–18
॥
Devanāgarī
यतो हि निम्नं भवति नयन्तीह ततो जलम् ॥
यतश् छिद्रं ततश् चापि नयन्ते धीधना बलम् ॥
तस्मान् नयविधानज्ञं पुरुषं लोकविश्रुतम् ॥
वयम् आश्रित्य गोविन्दं यतामः कार्यसिद्धये ॥
Transliteration (IAST)
yato hi nimnaṃ bhavati nayantīha tato jalam ||
yataś chidraṃ tataś cāpi nayante dhīdhanā balam ||
tasmān nayavidhānajñaṃ puruṣaṃ lokaviśrutam ||
vayam āśritya govindaṃ yatāmaḥ kāryasiddhaye ||
Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यतः हि निम्नम् भवतिyataḥ hi nimnam bhavatiгде низина есть,
नयन्ति इह ततः जलम्nayanti iha tataḥ jalamтуда [и] ведут воду;
यतः छिद्रम् ततः च अपिyataḥ chidram tataḥ ca apiгде брешь, туда же
नयन्ते धी-धनाः बलम्nayante dhī-dhanāḥ balamведут богатые разумом — силу;
तस्मात् नय-विधान-ज्ञम्tasmāt naya-vidhāna-jñamпотому знатока установлений политики,
पुरुषम् लोक-विश्रुतम्puruṣam loka-viśrutamмужа, в мире прославленного,
वयम् आश्रित्य गोविन्दम्vayam āśritya govindamмы, на Говинду опершись,
यतामः कार्य-सिद्धयेyatāmaḥ kārya-siddhayeстремимся к свершению дела;
Translation
«Как воду ведут туда, где есть низина, так и богатые разумом [стратеги] направляют силу туда, где [у врага] брешь. Потому, опершись на Говинду — мужа, прославленного в мире, знатока установлений политики, — мы стремимся к свершению дела».
Commentary
Version
ed3eff5e17be · published Jun 16, 2026, 1:25:00 PM UTC
Page between verses with
Здесь мудрость направляет силу в уязвимое место, как вода течёт в низину. Знаменательно, что опорою избран Говинда: разумнейший вверяет дело не своему расчёту, а водительству Господа. Так писание являет Кришну высшим средоточием всякого мудрого начинания; и далее — итог о расстановке.