स्कान्दे व्यासचित्तस्थिताकाशाद् अवच्छिन्नानि कानिचित् । अन्ये व्यवहरन्त्य् एतान्य् उरीकृत्य गृहाद् इव ॥ इति । तथैव दृष्टं श्रीविष्णुपुराणे पराशरवाक्यम् ततोऽत्र मत्सुतो व्यास अष्टाविंशतिमेऽन्तरे । वेदम् एकं चतुष्पादं चतुर्धा व्यभजत् प्रभुः ॥ यथात्र तेन वै व्यस्ता वेदव्यासेन धीमता । वेदस् तथा समस्तैस् तैर् व्यासैर् अन्यैस् तथा मया ॥ तद् अनेनैव व्यासानां शाखाभेदान् द्विजोत्तम । चतुर्युगेषु रचितान् समस्तेष्व् अवधारय ॥ कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् । कोऽन्यो हि भुवि मैत्रेय महाभारतकृद् भवेत् ॥ इति । स्कान्द एव नारायणाद् विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् । किञ्चित् तद् अन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥ गौतमस्य ऋषेः शापाज् ज्ञाने त्व् अज्ञानतां गते । सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरःसराः ॥ शरण्यं शरणं जग्मुर् नारायणम् अनामयम् । तैर् विज्ञापितकार्यस् तु भगवान् पुरुषोत्तमः ॥ अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् । उत्सन्नान् भगवान् वेदान् उज्जहार हरिः स्वयम् ॥ इति । वेदशब्देनात्र पुराणादिद्वयम् अपि गृह्यते । तद् एवम् इतिहासपुराणविचार एव श्रेयान् इति सिद्धम् । तत्रापि पुराणस्यैव गरिमा दृश्यते । उक्तं हि नारदीये वेदार्थाद् अधिकं मन्ये पुराणार्थं वरानने । वेदाः प्रतिष्ठिताः सर्वे पुराणे नात्र संशयः ॥ पुराणम् अन्यथा कृत्वा तिर्यग्योनिम् अवाप्नुयात् । सुदान्तोऽपि सुशान्तोऽपि न गतिं क्वचिद् आप्नुयात् ॥ इति
skānde -vyāsa-citta-sthitākāśād avacchinnāni kānicit | anye vyavaharanty etāny urīkṛtya gṛhād iva || iti | tathaiva dṛṣṭaṁ śrī-viṣṇu-purāṇe parāśara-vākyam -tato'tra mat-suto vyāsa aṣṭāviṁśatime'ntare | vedam ekaṁ catuṣpādaṁ caturdhā vyabhajat prabhuḥ || yathātra tena vai vyastā veda-vyāsena dhīmatā | vedas tathā samastais tair vyāsair anyais tathā mayā || tad anenaiva vyāsānāṁ śākhābhedān dvijottama | caturyugeṣu racitān samasteṣv avadhāraya || kṛṣṇa-dvaipāyanaṁ vyāsaṁ viddhi nārāyaṇaṁ prabhum | ko'nyo hi bhuvi maitreya mahābhārata-kṛd bhavet || iti | skānda eva -nārāyaṇād viniṣpannaṁ jñānaṁ kṛta-yuge sthitam | kiñcit tad anyathā jātaṁ tretāyāṁ dvāpare'khilam || gautamasya ṛṣeḥ śāpāj jñāne tv ajñānatāṁ gate | saṅkīrṇa-buddhayo devā brahma-rudra-puraḥsarāḥ || śaraṇyaṁ śaraṇaṁ jagmur nārāyaṇam anāmayam | tair vijñāpita-kāryas tu bhagavān puruṣottamaḥ || avatīrṇo mahāyogī satyavatyāṁ parāśarāt | utsannān bhagavān vedān ujjahāra hariḥ svayam || iti | veda-śabdenātra purāṇādi-dvayam api gṛhyate | tad evam itihāsa-purāṇa-vicāra eva śreyān iti siddham | tatrāpi purāṇasyaiva garimā dṛśyate | uktaṁ hi nāradīye -vedārthād adhikaṁ manye purāṇārthaṁ varānane | vedāḥ pratiṣṭhitāḥ sarve purāṇe nātra saṁśayaḥ || purāṇam anyathā kṛtvā tiryag-yonim avāpnuyāt | sudānto'pi suśānto'pi na gatiṁ kvacid āpnuyāt || iti
В «Сканде»: «Из пространства, что пребывает в сознании Вьясы, некоторые части отграничены; другие пользуются ими, взяв их себе — словно из чужого дома».
То же видно и в слове Парашары в «Шри Вишну-пуране»: «Потому здесь, в двадцать восьмой промежуток, сын мой Вьяса, господин, разделил четверояко одну четырёхстопную Веду. И как здесь она расчленена мудрым Веда-вьясой, так же — всеми теми другими Вьясами и так же мною. Потому, о лучший из дваждырождённых, разумей, что разделения ветвей устроены Вьясами во всех четвероюгиях. Знай же, что Кришна Двайпаяна Вьяса — это Господь Нараяна: кто иной на земле, о Майтрея, стал бы творцом „Махабхараты“?»
И там же, в «Сканде»: «Знание, происшедшее от Нараяны, стояло нерушимо в крита-югу; отчасти изменилось оно в трету, а в двапару — целиком. Когда же от проклятия риши Гаутамы знание перешло в незнание, боги со смешанным разумением, с Брахмой и Рудрой во главе, пошли за защитой к Нараяне, безущербному, к достойному прибежищу. Извещённый ими о деле, Бхагаван Пурушоттама, великий йогин, низошёл в Сатьявати от Парашары, и Сам Хари, Бхагаван, извлёк утраченные Веды».
Словом «Веды» здесь охвачены и те двое — «Пурана» с «Итихасой». Итак, установлено: рассматривать должно именно «Итихасу» и «Пурану». И даже среди них виден особый вес «Пураны». Ведь сказано в «Нарадии»: «Смысл „Пураны“ я считаю большим, чем смысл Веды, о прекрасноликая; все Веды утверждены в „Пуране“ — нет в этом сомнения. А кто истолкует „Пурану“ превратно, тот обретёт лоно животного, и, будь он хоть вполне обуздан и вполне умиротворён, нигде не обретёт пути».
000000000000 · प्रकाशित 1 जन॰ 1970, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Образ пространства в сознании Вьясы объясняет, почему всё сходится к одному лицу: прочие берут свои части из общего, а не из своего.
Вьясов много, но Вьяса один: должность повторяется в каждое четвероюгие, деятель в ней Сам Господь.
Угроза в последнем стихе — о толковании, не о незнании: страшно выворачивать смысл, а не не знать его.