षट्सन्दर्भ
Sandarbha One — Tattva: How Truth Is Known1.21जीव गोस्वामी
21 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 1.21
॥
देवनागरी

गारुडे च पूर्णः सोऽयम् अतिशयः । अर्थोऽयं ब्रह्मसूत्राणां भारतार्थविनिर्णयः ॥ गायत्रीभाष्यरूपोऽसौ वेदार्थपरिबृंहितः । पुराणानां सामरूपः साक्षाद्भगवतोदितः ॥ द्वादशस्कन्धयुक्तोऽयं शतविच्छेदसंयुतः । ग्रन्थोऽष्टादशसाहस्रः श्रीमद्भागवताभिधः ॥ इति । ब्रह्मसूत्राणाम् अर्थस् तेषाम् अकृत्रिमभाष्यभूत इत्य् अर्थः । पूर्वं सूक्ष्मत्वेन मनस्य् आविर्भूतं तद् एव सङ्क्षिप्य सूत्रत्वेन पुनः प्रकटितम् पश्चाद् विस्तीर्णत्वेन साक्षाच्छ्रीभागवतम् इति । तस्मात् तद्भाष्यभूते स्वतःसिद्धे तस्मिन् सत्यर्वचीनम् अन्यद् अन्येषां स्वस्वकपोलकल्पितं तदनुगतम् एवादरणीयम् इति गम्यते । भारतार्थविनिर्णयः निर्णयः सर्वशास्त्राणां भारतं परिकीर्तितम् । भारतं सर्ववेदाश् च तुलाम् आरोपिताः पुरा । देवैर् ब्रह्मादिभिः सर्वैर् ऋषिभिश् च समन्वितैः ॥ व्यासस्यैवाज्ञया तत्र त्वत्यरिच्यत भारतम् । महत्त्वाद् भारवत्त्वाच् च महाभारतम् उच्यते ॥ इत्य् आद्युक्तलक्षणस्य भारतस्यार्थविनिर्णयो यत्र सः । श्रीभगवत्य् एव तात्पर्यं तस्यापि । तद् उक्तं मोक्षधर्मे नारायणीये श्रीवेदव्यासं प्रति जनमेजयेन इदं शतसहस्राद् धि भारताख्यान विस्तरात् । आमथ्य मतिमन्थेन ज्ञानोदधिम् अनुत्तमम् ॥ नव नीतं यथा दध्नो मलयाच् चन्दनं यथा । आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्यो ऽमृतं यथा ॥ समुद्धृतम् इदं ब्रह्मन् कथामृतम् अनुत्तमम् । तपो निधे त्वयोक्तं हि नारायण कथाश्रयम् ॥ इति

लिप्यंतरण (IAST)

gāruḍe ca -pūrṇaḥ so'yam atiśayaḥ | artho'yaṁ brahma-sūtrāṇāṁ bhāratārtha-vinirṇayaḥ || gāyatrī-bhāṣya-rūpo'sau vedārtha-paribṛṁhitaḥ | purāṇānāṁ sāma-rūpaḥ sākṣād-bhagavatoditaḥ || dvādaśa-skandha-yukto'yaṁ śatavic-cheda-saṁyutaḥ | grantho'ṣṭādaśa-sāhasraḥ śrīmad-bhāgavatābhidhaḥ || iti | brahma-sūtrāṇām arthas teṣām akṛtrima-bhāṣya-bhūta ity arthaḥ | pūrvaṁ sūkṣmatvena manasy āvirbhūtaṁ tad eva saṅkṣipya sūtratvena punaḥ prakaṭitam paścād vistīrṇatvena sākṣāc-chrī-bhāgavatam iti | tasmāt tad-bhāṣya-bhūte svataḥ-siddhe tasmin satyarvacīnam anyad anyeṣāṁ svasvakapola-kalpitaṁ tad-anugatam evādaraṇīyam iti gamyate | bhāratārtha-vinirṇayaḥ -nirṇayaḥ sarva-śāstrāṇāṁ bhārataṁ parikīrtitam | bhārataṁ sarva-vedāś ca tulām āropitāḥ purā | devair brahmādibhiḥ sarvair ṛṣibhiś ca samanvitaiḥ || vyāsasyaivājñayā tatra tvatyaricyata bhāratam | mahattvād bhāravattvāc ca mahābhāratam ucyate || ity ādy-ukta-lakṣaṇasya bhāratasyārtha-vinirṇayo yatra saḥ | śrī-bhagavaty eva tātparyaṁ tasyāpi | tad uktaṁ mokṣa-dharme nārāyaṇīye śrī-veda-vyāsaṁ prati janamejayena -idaṁ śatasahasrād dhi bhāratākhyāna vistarāt | āmathya matimanthena jñānodadhim anuttamam || nava nītaṁ yathā dadhno malayāc candanaṁ yathā | āraṇyakaṁ ca vedebhya oṣadhibhyo 'mṛtaṁ yathā || samuddhṛtam idaṁ brahman kathāmṛtam anuttamam | tapo nidhe tvayoktaṁ hi nārāyaṇa kathāśrayam || iti

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गारुडेgāruḍeв «Гаруде»
चcaи
पूर्णःpūrṇaḥполно
सोऽयम्so'yamвот это
अतिशयःatiśayaḥпревосходство
अर्थोऽयंartho'yaṁсмысл этот
ब्रह्मbrahma«Брахма-»
सूत्राणांsūtrāṇāṁсутр
भारतार्थbhāratārtha«Бхараты» смысла
विनिर्णयःvinirṇayaḥрешение
गायत्रीgāyatrīгаятри
भाष्यbhāṣyaкомментарий
रूपोऽसौrūpo'sauвидом эта
वेदार्थvedārthaсмыслом Веды
परिबृंहितःparibṛṁhitaḥвосполненная
पुराणानांpurāṇānāṁсреди «Пуран»
सामsāma«Саме»
रूपःrūpaḥподобная
साक्षाद्sākṣādпрямо
भगवतोदितःbhagavatoditaḥБхагаваном изречённая
द्वादशdvādaśaдвенадцатью
स्कन्धskandhaпеснями
युक्तोऽयंyukto'yaṁснабжённая эта
शतविच्śatavicсотнею
छेदchedaразделов
संयुतःsaṁyutaḥсоединённая
ग्रन्थोऽष्टादशgrantho'ṣṭādaśaкнига в восемнадцать
साहस्रःsāhasraḥтысяч
श्रीमद्śrīmad«Шримад-»
भागवताभिधःbhāgavatābhidhaḥБхагаватой именуемая
इतिitiтак
ब्रह्मbrahma«Брахма-»
सूत्राणाम्sūtrāṇāmсутр
अर्थस्arthas«смысл»
तेषाम्teṣāmих
अकृत्रिमakṛtrimaнеискусственным
भाष्यbhāṣyaкомментарием
भूतbhūtaстала
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
पूर्वंpūrvaṁпрежде
सूक्ष्मत्वेनsūkṣmatvenaв тонком виде
मनस्य्manasyв уме
आविर्भूतंāvirbhūtaṁявившееся
तद्tadто
एवevaименно
सङ्क्षिप्यsaṅkṣipyaсократив
सूत्रत्वेनsūtratvenaв виде сутр
पुनःpunaḥснова
प्रकटितम्prakaṭitamпроявлено
पश्चाद्paścādпотом
विस्तीर्णत्वेनvistīrṇatvenaв развёрнутом виде
साक्षाच्sākṣācпрямо
छ्रीchrīпрекрасная
भागवतम्bhāgavatam«Бхагавата»
इतिitiтак
तस्मात्tasmātпотому
तद्tadеё
भाष्यbhāṣyaкомментарием
भूतेbhūteставшем
स्वतःsvataḥсамо собою
सिद्धेsiddheутверждённом
तस्मिन्tasminпри нём
सत्यर्वचीनम्satyarvacīnamсущем позднейшее
अन्यद्anyadиное
अन्येषांanyeṣāṁдругих
स्वस्वकपोलsvasvakapolaна свой лад
कल्पितंkalpitaṁизмышленное
तद्tadему
अनुगतम्anugatamследующее
एवादरणीयम्evādaraṇīyamименно почитаемо
इतिitiтак
गम्यतेgamyateразумеется
भारतार्थbhāratārtha«„Бхараты“ смысла
विनिर्णयःvinirṇayaḥрешение»
निर्णयःnirṇayaḥрешением
सर्वsarvaвсех
शास्त्राणांśāstrāṇāṁписаний
भारतंbhārataṁ«Бхарата»
परिकीर्तितम्parikīrtitamпровозглашена
भारतंbhārataṁ«Бхарата»
सर्वsarvaвсе
वेदाश्vedāśВеды
चcaи
तुलाम्tulāmна весы
आरोपिताःāropitāḥвозложены
पुराpurāнекогда
देवैर्devairбогами
ब्रह्मादिभिःbrahmādibhiḥс Брахмой во главе
सर्वैर्sarvairвсеми
ऋषिभिश्ṛṣibhiśриши
चcaи
समन्वितैःsamanvitaiḥсопровождаемыми
व्यासस्यैवाज्ञयाvyāsasyaivājñayāВьясы именно повелением
तत्रtatraтам
त्वत्यरिच्यतtvatyaricyataже перевесила
भारतम्bhāratam«Бхарата»
महत्त्वाद्mahattvādиз-за величия
भारवत्त्वाच्bhāravattvācиз-за веса
चcaи
महाभारतम्mahābhāratam«Махабхаратой»
उच्यतेucyateназывается
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
उक्तuktaсказанные
लक्षणस्यlakṣaṇasyaприметы имеющей
भारतस्यार्थbhāratasyārtha«Бхараты» смысла
विनिर्णयोvinirṇayoрешение
यत्रyatraгде
सःsaḥона
श्रीśrīпрекрасном
भगवत्य्bhagavatyна Бхагаване
एवevaименно
तात्पर्यंtātparyaṁсредоточие
तस्यापिtasyāpiи её
तद्tadто
उक्तंuktaṁсказано
मोक्षmokṣa«Мокша-»
धर्मेdharmeдхарме
नारायणीयेnārāyaṇīyeв нараяния
श्रीśrīпрекрасному
वेदvedaВеда-
व्यासंvyāsaṁвьясе
प्रतिpratiобращённое
जनमेजयेनjanamejayenaДжанамеджаей
इदंidaṁэто
शतसहस्राद्śatasahasrādиз стотысячного
धिdhiведь
भारताख्यानbhāratākhyāna«Бхараты» сказания
विस्तरात्vistarātпростора
आमथ्यāmathyaсбив
मतिमन्थेनmatimanthenaмутовкой разумения
ज्ञानोदधिम्jñānodadhimокеан знания
अनुत्तमम्anuttamamнепревзойдённый
नवnavaсвежее
नीतंnītaṁмасло
यथाyathāкак
दध्नोdadhnoиз простокваши
मलयाच्malayācс Малайи
चन्दनंcandanaṁсандал
यथाyathāкак
आरण्यकंāraṇyakaṁ«Араньяка»
चcaи
वेदेभ्यvedebhyaиз Вед
ओषधिभ्योoṣadhibhyoиз трав
ऽमृतं'mṛtaṁнектар
यथाyathāкак
समुद्धृतम्samuddhṛtamизвлечён
इदंidaṁэтот
ब्रह्मन्brahmanо брахман
कथामृतम्kathāmṛtamсказания нектар
अनुत्तमम्anuttamamнепревзойдённый
तपोtapoподвижничества
निधेnidheо сокровище
त्वयोक्तंtvayoktaṁтобою сказанный
हिhiведь
नारायणnārāyaṇaНараяну
कथाश्रयम्kathāśrayamсказания опорой имеющий
इतिitiтак
अनुवाद

И в «Гаруде»: «Полно вот это превосходство: смысл „Брахма-сутр“ и решение о смысле „Бхараты“; она — комментарий на гаятри, восполненная смыслом Веды; среди пуран она то же, что „Сама“ среди Вед; изречена она прямо Бхагаваном. Снабжённая двенадцатью песнями, соединённая с сотнею разделов, книга в восемнадцать тысяч, именуемая „Шримад-Бхагаватой“».

«Смысл „Брахма-сутр“» значит, что она стала их неискусственным комментарием. Прежде явилось это в уме в тонком виде; затем, сокращённое, было снова проявлено как сутры; после же — в развёрнутом виде, и это и есть сама «Шри Бхагавата». Потому разумеется вот что: раз есть комментарий, утверждённый сам собою, всё прочее — позднейшее, измышленное другими на свой лад, — почтения достойно ровно настолько, насколько следует ему.

«Решение о смысле „Бхараты“». «„Бхарата“ провозглашена решением всех писаний. Некогда на весы были возложены „Бхарата“ и все Веды — богами с Брахмой во главе и всеми риши; и там, самим повелением Вьясы, „Бхарата“ перевесила. За величие и за вес зовётся она „Махабхаратой“» — и далее. Где есть решение о смысле «Бхараты» с такими приметами, там она и есть.

А средоточие и самой «Бхараты» — в Шри Бхагаване. Так сказано в «Мокша-дхарме», в нараяния, Джанамеджаей Шри Веда-вьясе: «Сбив мутовкой разумения непревзойдённый океан знания — стотысячный простор сказания „Бхараты“, — ты извлёк этот непревзойдённый нектар сказания, что опорою имеет Нараяну, о брахман, о сокровище подвижничества: как свежее масло из простокваши, как сандал с Малайи, как „Араньяку“ из Вед, как нектар из трав».

संस्करण

000000000000 · प्रकाशित 1 जन॰ 1970, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से