स्थितौ च तत्राश्रयस्वरूपम् अपरोक्षानुभवेन व्यष्टिद्वारापि स्पष्टं दर्शयितुम् अध्यात्मादिविभागम् आह यो ऽध्यात्मिको ऽयं पुरुषः सो ऽसाव् एवाधिदैविकः । यस् तत्रोभयविच्छेदः पुरुषो ह्य् आधिभौतिकः ॥ एकम् एकतराभावे यदा नोपलभामहे । त्रितयं तत्र यो वेद स आत्मा स्वाश्रयाश्रयः ॥ योऽयम् आध्यात्मिकः पुरुषश् चक्षुरादिकरणाभिमानी द्रष्टा जीवः । स एवाधिदैविकश् चक्षुर् आद्यधिष्ठाता सूर्यादिः । देहसृष्टेः पूर्वं करणानाम् अधिष्ठानाभावेनाक्षमतया करणप्रकाशकर्तृत्वाभिमानितत्सहाययोर् उभयोर् अपि तयोर् वृत्तिभेदानुदयेन जीवत्वमात्राविशेषात् । ततश् चोभयः करणाभिमानितदधिष्ठातृदेवतारूपो द्विरूपो विच्छेदो यस्मात् । स आधिभौतिकश् चक्षुर् गोलकाद्युपलक्षितो दृश्यो देहः पुरुष इति पुरुषस्य जीवस्योपाधिः । स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः इत्य् आदि श्रुतेः
sthitau ca tatrāśraya-svarūpam aparokṣānubhavena vyaṣṭi-dvārāpi spaṣṭaṁ darśayitum adhyātmādi-vibhāgam āha -yo 'dhyātmiko 'yaṁ puruṣaḥ so 'sāv evādhidaivikaḥ | yas tatrobhaya-vicchedaḥ puruṣo hy ādhibhautikaḥ || ekam ekatarābhāve yadā nopalabhāmahe | tritayaṁ tatra yo veda sa ātmā svāśrayāśrayaḥ || yo'yam ādhyātmikaḥ puruṣaś cakṣur-ādi-karaṇābhimānī draṣṭā jīvaḥ | sa evādhidaivikaś cakṣur ādy-adhiṣṭhātā sūryādiḥ | deha-sṛṣṭeḥ pūrvaṁ karaṇānām adhiṣṭhānābhāvenākṣamatayā karaṇa-prakāśa-kartṛtvābhimāni-tat-sahāyayor ubhayor api tayor vṛtti-bhedānudayena jīvatva-mātrāviśeṣāt | tataś cobhayaḥ karaṇābhimāni-tad-adhiṣṭhātṛ-devatā-rūpo dvirūpo vicchedo yasmāt | sa ādhibhautikaś cakṣur golakādy-upalakṣito dṛśyo dehaḥ puruṣa iti puruṣasya jīvasyopādhiḥ | sa vā eṣa puruṣo'nna-rasa-mayaḥ ity ādi śruteḥ
А чтобы в разделе о стоянии ясно показать природу опоры — непосредственным переживанием и через указание на единичное, — он излагает разделение на «адхьятму» и прочее:
«Который этот пуруша адхьятмический, тот же самый и адхидайвический; а тот, что есть разрыв между ними обоими, — пуруша адхибхаутический. Когда при отсутствии одного мы не воспринимаем и другого, — тот, кто знает эту троицу, есть душа, что сама себе опора и всему опора».
«Который этот» адхьятмический пуруша — тот, кто присваивает себе глаз и прочие орудия, зритель, джива. «Тот же самый» и адхидайвический — солнце и прочие, правящие глазом и прочим. Ибо прежде сотворения тела у орудий нет основы, и потому они неспособны действовать; и оттого у обоих — у того, кто присваивает себе деятельство освещения орудиями, и у его помощника — не возникает различия в деятельности, и нет между ними разницы, кроме одной лишь дживости.
А тот, от кого происходит двуобразный разрыв обоих — разрыв на присваивателя орудий и на правящее ими божество, — есть «пуруша» адхибхаутический: зримое тело, обозначенное глазным яблоком и прочим, то есть ограничение пуруши, дживы. По шрути: «Этот вот пуруша состоит из соков пищи» — и далее.
000000000000 · प्रकाशित 1 जन॰ 1970, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Три «пуруши» — не три существа, а один, взятый изнутри, сверху и снаружи.
До тела различия между видящим и божеством, дающим зрение, ещё нет: различает их тело.
Потому тело и названо разрывом — оно разводит то, что само по себе не разведено.