एकम् एकतराभाव इत्य् एषाम् अन्योन्यसापेक्षसिद्धत्वे नानाश्रयत्वं दर्शयति । तथा हि दृश्यं विना तत्प्रतीत्यनुमेयं करणं न सिध्यति । नापि द्रष्टा न च तद् विना करणप्रवृत्त्यनुमेयस् तदधिष्ठाता सूर्यादिः । न च तं विना करणं प्रवर्तते । न च तद् विना दृश्यम् इत्य् एकतरस्याभाव एकं नोपलभामहे । तत्र तदा तत्त्रितयम् आलोचनात्मकेन प्रत्ययेन । यो वेद साक्षितया पश्यति स परमात्मा आश्रयः । तेषाम् अपि परस्परम् आश्रयत्वम् अस्तीति तद्व्यवच्छेदार्थं विशेषणं स्वाश्रयोऽनन्याश्रयः । स चासाव् अन्येषाम् आश्रयश् चेति । तत्रांशांशिनोः शुद्धजीवपरमात्मनोर् अभेदांशस्वीकारेणैवाश्रय उक्तः । अतः परोऽपि मनुतेऽनर्थम् इति । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तं च गुणतो बुद्धिवृत्तयः । तासां विलक्षणो जीवः साक्षित्वेन विवक्षितः ॥ इति । शुद्धो विचष्टे ह्य् अविशुद्धकर्तुः इत्य् आद्य् उक्तस्य साक्षिसंज्ञिनः शुद्धजीवस्याश्रयत्वं न शङ्कनीयम् । अथवा नन्व् आध्यात्मिकादीनाम् अप्य् आश्रयत्वम् अस्त्य् एव । सत्यम् । तथापि परस्पराश्रयत्वान् न तत्राश्रयताकैवल्यम् इति ते त्व् आश्रयशब्देन मुख्यतया नोच्यन्त इत्य् आह एकम् इति । तर्हि साक्षिण एवास्ताम् आश्रयत्वम् । तत्राह त्रितयम् इति । स आत्मा साक्षी जीवस् तु यः स्वाश्रयोऽनन्याश्रयः परमात्मा स एवाश्रयो यस्य तथाभूत इति । वक्ष्यते च हंसगुह्यस्तवे सर्वं पुमान् वेद गुणांश् च तज्ज्ञो न वेद सर्वज्ञम् अनन्तम् ईडे इति । तस्मात् आभासश् च इत्य् आदिनोक्तः परमात्मैवाश्रय इति
ekam ekatarābhāva ity eṣām anyonya-sāpekṣa-siddhatve nānāśrayatvaṁ darśayati | tathā hi dṛśyaṁ vinā tat-pratīty-anumeyaṁ karaṇaṁ na sidhyati | nāpi draṣṭā na ca tad vinā karaṇa-pravṛtty-anumeyas tad-adhiṣṭhātā sūryādiḥ | na ca taṁ vinā karaṇaṁ pravartate | na ca tad vinā dṛśyam ity ekatarasyābhāva ekaṁ nopalabhāmahe | tatra tadā tat-tritayam ālocanātmakena pratyayena | yo veda sākṣitayā paśyati sa paramātmā āśrayaḥ | teṣām api parasparam āśrayatvam astīti tad-vyavacchedārthaṁ viśeṣaṇaṁ svāśrayo'nanyāśrayaḥ | sa cāsāv anyeṣām āśrayaś ceti | tatrāṁśāṁśinoḥ śuddha-jīva-paramātmanor abhedāṁśa-svīkāreṇaivāśraya uktaḥ | ataḥ paro'pi manute'nartham iti | jāgrat-svapna-suṣuptaṁ ca guṇato buddhi-vṛttayaḥ | tāsāṁ vilakṣaṇo jīvaḥ sākṣitvena vivakṣitaḥ || iti | śuddho vicaṣṭe hy aviśuddha-kartuḥ ity ādy uktasya sākṣi-saṁjñinaḥ śuddha-jīvasyāśrayatvaṁ na śaṅkanīyam | athavā nanv ādhyātmikādīnām apy āśrayatvam asty eva | satyam | tathāpi parasparāśrayatvān na tatrāśrayatākaivalyam iti te tv āśraya-śabdena mukhyatayā nocyanta ity āha ekam iti | tarhi sākṣiṇa evāstām āśrayatvam | tatrāha tritayam iti | sa ātmā sākṣī jīvas tu yaḥ svāśrayo'nanyāśrayaḥ paramātmā sa evāśrayo yasya tathābhūta iti | vakṣyate ca haṁsa-guhya-stave sarvaṁ pumān veda guṇāṁś ca taj-jño na veda sarvajñam anantam īḍe iti | tasmāt ābhāsaś ca ity ādinoktaḥ paramātmaivāśraya iti
Словами «когда при отсутствии одного» он показывает, что они, будучи утверждены взаимной зависимостью, опорою быть не могут. А именно: без зримого не утверждается орудие, которое выводится по восприятию зримого; не утверждается и зритель; без него не утверждается правящее орудием солнце и прочие, что выводятся по действию орудия; без них не действует орудие; а без орудия нет и зримого. Так при отсутствии одного «не воспринимаем» и другого.
«Там», то есть тогда, ту троицу — рассматривающим постижением — «кто знает», то есть видит как свидетель, тот есть Параматма, опора. А поскольку и у них есть взаимная опорность, то, чтобы отделить одно от другого, дано определение: «сама себе опора», то есть не имеющая иной опоры, — и притом опора для иных.
Здесь «опорою» назван тот, кто принят со стороны неразличия части и целого — чистой дживы и Параматмы. Потому и сказано: «хотя и запределен, мнит беду». И: «Бдение, сон и глубокий сон — это деятельности разума, идущие от гун; джива, что от них отличен, подразумевается здесь свидетелем». А потому не надо подозревать, будто опорою названа чистая джива, именуемая «свидетелем» в словах «ведь чистый зрит нечистого деятеля» и далее.
Или же так. — Но ведь и у адхьятмического и прочих есть опорность. — Правда; и всё же, по их взаимной опорности, опорность там не единственна, и потому словом «опора» они как главные не называются; об этом он и говорит: «одного». — Тогда пусть опорою будет один свидетель. — На то он говорит: «троицу». «Та душа», свидетель, есть джива, но тот, кому опорою служит Параматма, сама себе опора и не имеющая иной, — вот каков он.
Так и будет сказано в «Хамса-гухья-ставе»: «Человек знает всё и знает гуны, но не знает Того, кто знает их; славлю всеведущего, бесконечного». Потому опора, названная словами «явление и» и далее, есть именно Параматма.
000000000000 · प्रकाशित 1 जन॰ 1970, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Довод простой: то, что держится друг за друга, не держит ничего.
Орудие, зритель и божество опираются по кругу — значит опора вне круга.
И оговорено, кто именно назван опорой: не чистая душа как таковая, а Тот, с кем она неразлична как часть с целым.