षट्सन्दर्भ
Sandarbha One — Tattva: How Truth Is Known1.56जीव गोस्वामी
53 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 1.56
॥
देवनागरी

एवम्भूतानां जीवानां चिन्मात्रं यत् स्वरूपं तयैवाकृत्या तदंशित्वेन च तदभिन्नं यत् तत्त्वं तद् अत्र वाच्यम् इति व्यष्टिनिर्देशद्वारा प्रोक्तम् । तद् एव ह्य् आश्रयसंज्ञकं महापुराणलक्षणरूपैः सर्गादिभिर् अर्थैः समष्टिनिर्देशद्वारापि लक्ष्यत इत्य् अत्राह द्वाभ्याम् अत्र सर्गो विसर्गश् च स्थानं पोषणम् ऊतयः । मन्वन्तरेशानुकथा निरोधो मुक्तिर् आश्रयः ॥ दशमस्य विशुद्ध्यर्थं नवानाम् इह लक्षणम् । वर्णयन्ति महात्मानः श्रुतेनार्थेन चाञ्जसा ॥ मन्वन्तराणि चेशानुकथाश् च मन्वन्तरेशानुकथाः । अत्र सर्गादयो दशार्था लक्ष्यन्त इत्य् अर्थः । तत्र च दशमस्य विशुद्ध्यर्थं तत्त्वज्ञानार्थं नवानां लक्षणं स्वरूपं वर्णयन्ति । नन्व् अत्र नैवं प्रतीयते । अत आह श्रुतेन श्रुत्या कण्ठोक्त्यैव स्तुतयादिस्थानेषु, अञ्जसा साक्षाद् वर्णयन्ति । अर्थेन तात्पर्यवृत्त्या च तत्तदाख्यानेषु

लिप्यंतरण (IAST)

evambhūtānāṁ jīvānāṁ cin-mātraṁ yat svarūpaṁ tayaivākṛtyā tad-aṁśitvena ca tad-abhinnaṁ yat tattvaṁ tad atra vācyam iti vyaṣṭi-nirdeśa-dvārā proktam | tad eva hy āśraya-saṁjñakaṁ mahāpurāṇa-lakṣaṇa-rūpaiḥ sargādibhir arthaiḥ samaṣṭi-nirdeśa-dvārāpi lakṣyata ity atrāha dvābhyām --atra sargo visargaś ca sthānaṁ poṣaṇam ūtayaḥ | manvantareśānukathā nirodho muktir āśrayaḥ || daśamasya viśuddhy-arthaṁ navānām iha lakṣaṇam | varṇayanti mahātmānaḥ śrutenārthena cāñjasā || manvantarāṇi ceśānukathāś ca manvantareśānukathāḥ | atra sargādayo daśārthā lakṣyanta ity arthaḥ | tatra ca daśamasya viśuddhy-arthaṁ tattva-jñānārthaṁ navānāṁ lakṣaṇaṁ svarūpaṁ varṇayanti | nanv atra naivaṁ pratīyate | ata āha śrutena śrutyā kaṇṭhoktyaiva stutayādi-sthāneṣu, añjasā sākṣād varṇayanti | arthena tātparya-vṛttyā ca tat-tad-ākhyāneṣu

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवम्भूतानांevambhūtānāṁтаковых
जीवानांjīvānāṁджив
चिन्cinсознание
मात्रंmātraṁодно лишь
यत्yatкоторая
स्वरूपंsvarūpaṁприрода
तयैवाकृत्याtayaivākṛtyāтем же самым образом
तद्tadЕго
अंशित्वेनaṁśitvenaчастями будучи
चcaи
तद्tadот того
अभिन्नंabhinnaṁнеотличная
यत्yatкоторая
तत्त्वंtattvaṁистина
तद्tadто
अत्रatraздесь
वाच्यम्vācyamобозначаемое
इतिitiтак
व्यष्टिvyaṣṭiединичного
निर्देशnirdeśaуказание
द्वाराdvārāчерез
प्रोक्तम्proktamсказано
तद्tadто
एवevaименно
ह्य्hyведь
आश्रयāśraya«опорой»
संज्ञकंsaṁjñakaṁименуемое
महापुराणmahāpurāṇaвеликой пураны
लक्षणlakṣaṇaпримету
रूपैःrūpaiḥявляющими
सर्गादिभिर्sargādibhirтворением и прочими
अर्थैःarthaiḥпредметами
समष्टिsamaṣṭiсовокупного
निर्देशnirdeśaуказание
द्वारापिdvārāpiчерез тоже
लक्ष्यतlakṣyataобозначается
इत्य्ityтак
अत्राहatrāhaздесь говорит
द्वाभ्याम्dvābhyāmдвумя
अत्रatra«здесь
सर्गोsargoтворение
विसर्गश्visargaśистворение
चcaи
स्थानंsthānaṁстояние
पोषणम्poṣaṇamпитание
ऊतयःūtayaḥпобуждения
मन्वन्तरेशानुकथाmanvantareśānukathāманвантары и сказания о Владыке
निरोधोnirodhoпрекращение
मुक्तिर्muktirосвобождение
आश्रयःāśrayaḥопора
दशमस्यdaśamasyaдесятого
विशुद्ध्य्viśuddhyпрояснения
अर्थंarthaṁради
नवानाम्navānāmдевяти
इहihaздесь
लक्षणम्lakṣaṇamпримету
वर्णयन्तिvarṇayantiописывают
महात्मानःmahātmānaḥвеликие духом
श्रुतेनार्थेनśrutenārthenaречением и смыслом
चाञ्जसाcāñjasāи прямо»
मन्वन्तराणिmanvantarāṇiманвантары
चेशानुकथाश्ceśānukathāśи сказания о Владыке
चcaи
मन्वन्तरेशानुकथाःmanvantareśānukathāḥ«манвантареша-анукатхи»
अत्रatraздесь
सर्गादयोsargādayoтворение и прочее
दशार्थाdaśārthāдесять предметов
लक्ष्यन्तlakṣyantaобозначаются
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
तत्रtatraтам
चcaи
दशमस्यdaśamasyaдесятого
विशुद्ध्य्viśuddhyпрояснения
अर्थंarthaṁради
तत्त्वtattvaистины
ज्ञानार्थंjñānārthaṁзнания ради
नवानांnavānāṁдевяти
लक्षणंlakṣaṇaṁпримету
स्वरूपंsvarūpaṁприроду
वर्णयन्तिvarṇayantiописывают
नन्व्nanvно ведь
अत्रatraздесь
नैवंnaivaṁне так
प्रतीयतेpratīyateвоспринимается
अतataпотому
आहāhaговорит
श्रुतेनśrutena«речением»
श्रुत्याśrutyāшрути
कण्ठोक्त्यैवkaṇṭhoktyaivaпрямым высказыванием именно
स्तुतयादिstutayādiв славословиях и прочих
स्थानेषुsthāneṣuместах
अञ्जसाañjasā«прямо»
साक्षाद्sākṣādнепосредственно
वर्णयन्तिvarṇayantiописывают
अर्थेनarthena«смыслом»
तात्पर्यtātparyaсредоточия
वृत्त्याvṛttyāзначением
चcaи
तत्tatв тех
तद्tadи тех
आख्यानेषुākhyāneṣuсказаниях
अनुवाद

Итак, та истина, что по природе своей есть одно лишь сознание — та же по образу, что и природа таковых джив, и от них неотличная, ибо они её части, — вот что здесь обозначается; так сказано через указание на единичное.

Она же, именуемая «опорой», обозначается и через указание на совокупное — теми предметами, творением и прочими, что являют примету великой пураны. Об этом он говорит двумя стихами:

«Здесь творение, истворение, стояние, питание, побуждения, манвантары и сказания о Владыке, прекращение, освобождение и опора. Ради прояснения десятого описывают здесь великие духом примету девяти — и речением, и смыслом, и прямо».

«Манвантары и сказания о Владыке» — вот что значит «манвантареша-анукатхи». Смысл тот, что здесь обозначаются десять предметов, творение и прочие. И примету, то есть природу, девяти описывают ради прояснения десятого, то есть ради знания истины.

— Но ведь здесь так не воспринимается.

— На то он говорит: «речением», то есть шрути, прямым высказыванием — в славословиях и прочих местах, и «прямо», то есть непосредственно; а «смыслом», то есть по средоточию, — в тех и этих сказаниях.

संस्करण

000000000000 · प्रकाशित 1 जन॰ 1970, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से