Mahabharata
Кхандавадаха-парва: Мандапала и хвала Агни · Verse 1.220.4–7
1836 / 3756
Mahabharata · 1.220.4–7
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
यदर्थं शार्ङ्गकान् अग्निर् न ददाह तथागते ॥
तत् ते सर्वं यथावृत्तं कथयिष्यामि भारत ॥
धर्मज्ञानां मुख्यतमस् तपस्वी संशितव्रतः ॥
आसीन् महर्षिः श्रुतवान् मन्दपाल इति श्रुतः ॥
स मार्गम् आस्थितो राजन्न् ऋषीणाम् ऊर्ध्वरेतसाम् ॥
स्वाध्यायवान् धर्मरतस् तपस्वी विजितेन्द्रियः ॥
स गत्वा तपसः पारं देहम् उत्सृज्य भारत ॥
जगाम पितृलोकाय न लेभे तत्र तत् फलम् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
yadarthaṃ śārṅgakān agnir na dadāha tathāgate ||
tat te sarvaṃ yathāvṛttaṃ kathayiṣyāmi bhārata ||
dharmajñānāṃ mukhyatamas tapasvī saṃśitavrataḥ ||
āsīn maharṣiḥ śrutavān mandapāla iti śrutaḥ ||
sa mārgam āsthito rājann ṛṣīṇām ūrdhvaretasām ||
svādhyāyavān dharmaratas tapasvī vijitendriyaḥ ||
sa gatvā tapasaḥ pāraṃ deham utsṛjya bhārata ||
jagāma pitṛlokāya na lebhe tatra tat phalam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यदर्थं शार्ङ्गकान् अग्निः न ददाह तथागतेyadarthaṃ śārṅgakān agniḥ na dadāha tathāgateпо какой [причине] огонь не сжёг шарнгаков при таком [исходе],
तत् ते सर्वं यथावृत्तं कथयिष्यामि भारतtat te sarvaṃ yathāvṛttaṃ kathayiṣyāmi bhārataто тебе всё, как было, поведаю, о Бхарата;
धर्मज्ञानां मुख्यतमः तपस्वी संशितव्रतःdharmajñānāṃ mukhyatamaḥ tapasvī saṃśitavrataḥпервейший из знатоков дхармы, подвижник строгого обета,
आसीत् महर्षिः श्रुतवान् मन्दपालः इति श्रुतःāsīt maharṣiḥ śrutavān mandapālaḥ iti śrutaḥбыл великий риши, учёный, известный как Мандапала;
सः मार्गम् आस्थितः राजन् ऋषीणाम् ऊर्ध्वरेतसाम्saḥ mārgam āsthitaḥ rājan ṛṣīṇām ūrdhvaretasāmон, о царь, держась пути риши с воздержанным семенем,
स्वाध्यायवान् धर्मरतः तपस्वी विजितेन्द्रियःsvādhyāyavān dharmarataḥ tapasvī vijitendriyaḥпреданный изучению Вед и дхарме, подвижник, обуздавший чувства;
सः गत्वा तपसः पारं देहम् उत्सृज्य भारतsaḥ gatvā tapasaḥ pāraṃ deham utsṛjya bhārataон, достигнув предела подвига, оставив тело, о Бхарата,
जगाम पितृलोकाय न लेभे तत्र तत् फलम्jagāma pitṛlokāya na lebhe tatra tat phalamотошёл в мир предков, [но] не обрёл там [должного] плода;
Translation

Вайшампаяна сказал: «По какой причине огонь не сжёг шарнгаков, то тебе всё, как было, поведаю; первейший из знатоков дхармы, подвижник строгого обета, был великий риши, учёный, известный как Мандапала; он, держась пути риши с воздержанным семенем, преданный изучению Вед и дхарме, подвижник, обуздавший чувства; он, достигнув предела подвига, оставив тело, отошёл в мир предков, но не обрёл там должного плода».

Commentary

Здесь являет себя, что и великий подвиг не довершён без долга предкам. Знаменательно, что Мандапала, совершенный в тапасе, не обрёл [полного] плода: одно подвижничество не оплачивает всех долгов. Путь к полноте блага лежит и через исполнение долга пред родом. Так писание являет недостаточность одной аскезы; и Мандапале откроется, чего ему недостаёт.

Version

bac6f0be9b54 · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with