Mahabharata · 1.220.11–12
॥
Devanāgarī
देवा ऊचुः
ऋणिनो मानवा ब्रह्मञ् जायन्ते येन तच् छृणु ॥
क्रियाभिर् ब्रह्मचर्येण प्रजया च न संशयः ॥
तद् अपाक्रियते सर्वं यज्ञेन तपसा सुतैः ॥
तपस्वी यज्ञकृच् चासि न तु ते विद्यते प्रजा ॥
Transliteration (IAST)
devā ūcuḥ
ṛṇino mānavā brahmañ jāyante yena tac chṛṇu ||
kriyābhir brahmacaryeṇa prajayā ca na saṃśayaḥ ||
tad apākriyate sarvaṃ yajñena tapasā sutaiḥ ||
tapasvī yajñakṛc cāsi na tu te vidyate prajā ||
Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ऋणिनः मानवाः ब्रह्मन् जायन्ते येन तत् शृणुṛṇinaḥ mānavāḥ brahman jāyante yena tat śṛṇu«в долгу люди родятся, о брахман; чем — выслушай:
क्रियाभिः ब्रह्मचर्येण प्रजया च न संशयःkriyābhiḥ brahmacaryeṇa prajayā ca na saṃśayaḥобрядами, брахмачарьею и потомством, без сомнения;
तत् अपाक्रियते सर्वं यज्ञेन तपसा सुतैःtat apākriyate sarvaṃ yajñena tapasā sutaiḥто всё уплачивается жертвою, подвигом [и] сыновьями;
तपस्वी यज्ञकृत् च असि न तु ते विद्यते प्रजाtapasvī yajñakṛt ca asi na tu te vidyate prajāподвижник и жертвователь ты, но нет у тебя потомства;
Translation
Боги сказали: «В долгу люди родятся, о брахман; чем — выслушай: обрядами, брахмачарьею и потомством, без сомнения; то всё уплачивается жертвою, подвигом и сыновьями; подвижник и жертвователь ты, но нет у тебя потомства».
Commentary
Version
e9cbc1ad4dbf · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC
Page between verses with
Здесь раскрывается учение о трёх долгах человека. Знаменательно, что человек рождается должником: богам [жертвою], риши [учением] и предкам [потомством]; и долг предкам платится сынами. Здесь видно, что благочестие многосоставно: одной аскезы мало, если не исполнен долг продолжения рода. Так писание являет дхарму трёх долгов; и Мандапале указан недоплаченный долг.