Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha One — Tattva: How Truth Is Known1.23Jīva Gosvāmī
23 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 1.23
॥
Devanāgarī

अतएव सत्स्व् अपि नानाशास्त्रेष्व् एतद् एवोक्तम् कलौ नष्टदृशाम् एष पुराणार्कोऽधुनोदितः इति । अर्कतारूपकेण तद् विना नान्येषां सम्यग्वस्तुप्रकाशकत्वम् इति प्रतिपद्यते । यस्यैव श्रीमद्भागवतस्य भाष्यभूतं श्रीहयशीर्षपञ्चरात्रे शास्त्रप्रस्तावे गणितं तन्त्रभागवताभिधं तन्त्रम् । यस्य साक्षाच् छ्रीहनुमद्भाष्यवासनाभाष्यसम्बन्धोक्तिविद्वत्कामधेनुतत्त्वदीपिकाभावार्थदीपिकापरमहंसप्रियाशुकहृदयादयो व्याख्याग्रन्थाः । तथा मुक्ताफलहरिलीलाभक्तिरत्नावल्यादयो निबन्धाश् च विविधा एव तत्तन्मतप्रसिद्धमहानुभावकृता विराजन्ते । यद् एव च हेमाद्रिग्रन्थस्य दानखण्डे पुराणदानप्रस्तावे मत्स्यपुराणीयतल्लक्षणधृत्या प्रशस्तम् । हेमाद्रिपरिशेषखण्डस्य कालनिर्णये च कलियुगधर्मनिर्णये कलिं सभाजयन्त्य् आर्याः इत्य् आदिकं यद्वाक्यत्वेनोत्थाप्य यत् प्रतिपादितधर्म एव कलाव् अङ्गीकृतः । अथ यद् एव कैवल्यम् अप्य् अतिक्रम्य भक्तिसुखव्याहारादिलिङ्गेन निजमतस्याप्य् उपरि विराजमानार्थं मत्वा यद् अपौरुषेयं वेदान्तव्याख्यानं भयाद् अचालयतैव शङ्करावतारतया प्रसिद्धेन वक्ष्यमाणस्वगोपनादिहेतुकभगवदाज्ञाप्रवर्तिताद्वयवादेनापि तन्मात्रवर्णितविश्वरूपदर्शनकृतव्रजेश्वरीविस्मयश्रीव्रजकुमारीवसनचौर्यादिकं गोविन्दाष्टकादौ वर्णयता तटस्थीभूय निजवचःसाफल्याय स्पृष्टम् इति

Transliteration (IAST)

ataeva satsv api nānā-śāstreṣv etad evoktam -kalau naṣṭa-dṛśām eṣa purāṇārko'dhunoditaḥ iti | arkatā-rūpakeṇa tad vinā nānyeṣāṁ samyag-vastu-prakāśakatvam iti pratipadyate | yasyaiva śrīmad-bhāgavatasya bhāṣya-bhūtaṁ śrī-hayaśīrṣa-pañcarātre śāstra-prastāve gaṇitaṁ tantra-bhāgavatābhidhaṁ tantram | yasya sākṣāc chrī-hanumadbhāṣya-vāsanābhāṣya-sambandhokti-vidvatkāmadhenu-tattvadīpikā-bhāvārthadīpikā-paramahaṁsapriyā-śukahṛdayādayo vyākhyā-granthāḥ | tathā muktāphala-harilīlā-bhaktiratnāvaly-ādayo nibandhāś ca vividhā eva tat-tan-mata-prasiddha-mahānubhāva-kṛtā virājante | yad eva ca hemādri-granthasya dāna-khaṇḍe purāṇa-dāna-prastāve matsya-purāṇīya-tal-lakṣaṇa-dhṛtyā praśastam | hemādri-pariśeṣa-khaṇḍasya kāla-nirṇaye ca kali-yuga-dharma-nirṇaye kaliṁ sabhājayanty āryāḥ ity ādikaṁ yad-vākyatvenotthāpya yat pratipādita-dharma eva kalāv aṅgīkṛtaḥ | atha yad eva kaivalyam apy atikramya bhakti-sukha-vyāhārādi-liṅgena nija-matasyāpy upari virājamānārthaṁ matvā yad apauruṣeyaṁ vedānta-vyākhyānaṁ bhayād acālayataiva śaṅkarāvatāratayā prasiddhena vakṣyamāṇa-svagopanādi-hetuka-bhagavad-ājñā-pravartitādvaya-vādenāpi tan-mātra-varṇita-viśva-rūpa-darśana-kṛta-vrajeśvarī-vismaya-śrī-vraja-kumārī-vasana-cauryādikaṁ govindāṣṭakādau varṇayatā taṭasthībhūya nija-vacaḥ-sāphalyāya spṛṣṭam iti

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अतएवataevaпотому именно
सत्स्व्satsvпри сущих
अपिapiхотя
नानाnānāразных
शास्त्रेष्व्śāstreṣvписаниях
एतद्etadэто
एवोक्तम्evoktamименно сказано
कलौkalauв кали
नष्टnaṣṭaутративших
दृशाम्dṛśāmзрение
एषeṣaэто
पुराणार्कोऽधुनोदितःpurāṇārko'dhunoditaḥ«Пураны» солнце ныне взошедшее
इतिitiтак
अर्कताarkatāсолнечностью
रूपकेणrūpakeṇaметафорой
तद्tadеё
विनाvināбез
नान्येषांnānyeṣāṁне у иных
सम्यग्samyagкак должно
वस्तुvastuвещь
प्रकाशकत्वम्prakāśakatvamосвещающая сила
इतिitiтак
प्रतिपद्यतेpratipadyateизлагается
यस्यैवyasyaivaкоторой именно
श्रीमद्śrīmadпрекрасной
भागवतस्यbhāgavatasya«Бхагаваты»
भाष्यbhāṣyaкомментарием
भूतंbhūtaṁставшая
श्रीśrīпрекрасной
हयशीर्षhayaśīrṣaв «Хаяширша-»
पञ्चरात्रेpañcarātreпанчаратре
शास्त्रśāstraписаний
प्रस्तावेprastāveпри перечне
गणितंgaṇitaṁсочтена
तन्त्रtantra«Тантра-»
भागवताभिधंbhāgavatābhidhaṁБхагаватой именуемая
तन्त्रम्tantramтантра
यस्यyasyaкоторой
साक्षाच्sākṣācпрямо
छ्रीchrīпрекрасная
हनुमद्भाष्यhanumadbhāṣya«Хануман-бхашья»
वासनाभाष्यvāsanābhāṣya«Васана-бхашья»
सम्बन्धोक्तिsambandhokti«Самбандхокти»
विद्वत्कामधेनुvidvatkāmadhenu«Видват-камадхену»
तत्त्वदीपिकाtattvadīpikā«Таттва-дипика»
भावार्थदीपिकाbhāvārthadīpikā«Бхавартха-дипика»
परमहंसप्रियाparamahaṁsapriyā«Парамахамса-прия»
शुकहृदयादयोśukahṛdayādayo«Шука-хридая» и прочие
व्याख्याvyākhyāтолковательные
ग्रन्थाःgranthāḥкниги
तथाtathāтак же
मुक्ताफलmuktāphala«Муктапхала»
हरिलीलाharilīlā«Хари-лила»
भक्तिरत्नावल्य्bhaktiratnāvaly«Бхакти-ратнавали»
आदयोādayoи прочие
निबन्धाश्nibandhāśсводы
चcaи
विविधाvividhāразнообразные
एवevaименно
तत्tatтех
तन्tanи тех
मतmataучений
प्रसिद्धprasiddhaпрославленными
महानुभावmahānubhāvaвеликими мужами
कृताkṛtāсотворённые
विराजन्तेvirājanteсияют
यद्yadкоторая
एवevaименно
चcaи
हेमाद्रिhemādriХемадри
ग्रन्थस्यgranthasyaкниги
दानdānaдана-
खण्डेkhaṇḍeв кханде
पुराणpurāṇa«Пуран»
दानdānaдарения
प्रस्तावेprastāveпри изложении
मत्स्यmatsya«Матсье»
पुराणीयpurāṇīyaпринадлежащей
तल्talеё
लक्षणlakṣaṇaприметы
धृत्याdhṛtyāприведением
प्रशस्तम्praśastamвосхвалена
हेमाद्रिhemādriХемадри
परिशेषpariśeṣaпаришеша-
खण्डस्यkhaṇḍasyaкханды
कालkālaвремени
निर्णयेnirṇayeпри решении
चcaи
कलिkaliкали-
युगyugaюги
धर्मdharmaдхармы
निर्णयेnirṇayeпри решении
कलिंkaliṁкали
सभाजयन्त्य्sabhājayantyчествуют
आर्याःāryāḥарьи
इत्य्ityтак
आदिकंādikaṁи прочее
यद्yadеё
वाक्यत्वेनोत्थाप्यvākyatvenotthāpyaречением приведя
यत्yatкоторой
प्रतिपादितpratipāditaизложенная
धर्मdharmaдхарма
एवevaименно
कलाव्kalāvдля кали
अङ्गीकृतःaṅgīkṛtaḥпринята
अथathaдалее
यद्yadкоторой
एवevaименно
कैवल्यम्kaivalyamкайвалью
अप्य्apyдаже
अतिक्रम्यatikramyaпревзойдя
भक्तिbhaktiбхакти
सुखsukhaрадости
व्याहारादिvyāhārādiобращения и прочего
लिङ्गेनliṅgenaпо признаку
निजnijaсвоего
मतस्याप्य्matasyāpyи учения
उपरिupariвыше
विराजमानार्थंvirājamānārthaṁсияющей смысл
मत्वाmatvāсочтя
यद्yadкоторое
अपौरुषेयंapauruṣeyaṁне сотворённое человеком
वेदान्तvedānta«Веданты»
व्याख्यानंvyākhyānaṁтолкование
भयाद्bhayādиз страха
अचालयतैवacālayataivaне поколебавшим именно
शङ्करावतारतयाśaṅkarāvatāratayāШанкары воплощением
प्रसिद्धेनprasiddhenaизвестным
वक्ष्यमाणvakṣyamāṇaо которых будет сказано
स्वsvaсвоего
गोपनादिgopanādiсокрытия и прочего
हेतुकhetukaпо причинам
भगवद्bhagavadБхагавана
आज्ञाājñāповелением
प्रवर्तिताद्वयpravartitādvayaначатым недвойственности
वादेनापिvādenāpiучением даже
तन्tanею
मात्रmātraлишь одною
वर्णितvarṇitaописанные
विश्वviśvaвселенского
रूपrūpaобраза
दर्शनdarśanaвидением
कृतkṛtaвызванное
व्रजेश्वरीvrajeśvarīвладычицы Враджа
विस्मयvismayaизумление
श्रीśrīпрекрасных
व्रजvrajaВраджа
कुमारीkumārīдев
वसनvasanaодежд
चौर्यादिकंcauryādikaṁпохищение и прочее
गोविन्दाष्टकादौgovindāṣṭakādauв «Говиндаштаке» и прочих
वर्णयताvarṇayatāописывающим
तटस्थीभूयtaṭasthībhūyaстав сторонним
निजnijaсвоего
वचःvacaḥслова
साफल्यायsāphalyāyaради успеха
स्पृष्टम्spṛṣṭamтронута
इतिitiтак
Translation

Потому, хотя писаний много, сказано именно так: «Для утративших зрение в кали ныне взошло вот это солнце пураны». Образом солнца излагается вот что: без неё ни у одной другой нет силы осветить вещь как должно.

Это её комментарием сочтена в «Шри Хаяширша-панчаратре» — там, где перечисляются писания, — тантра по имени «Тантра-Бхагавата». Это на неё стоят толковательные книги: «Хануман-бхашья», «Васана-бхашья», «Самбандхокти», «Видват-камадхену», «Таттва-дипика», «Бхавартха-дипика», «Парамахамса-прия», «Шука-хридая» и прочие. И так же сияют разные своды — «Муктапхала», «Хари-лила», «Бхакти-ратнавали» и прочие, — сотворённые великими мужами, прославленными в тех или иных учениях.

Это её восхваляет книга Хемадри в дана-кханде, где излагается дарение пуран, — приведением её приметы из «Матсьи». И в паришеша-кханде Хемадри, при решении о времени и о дхарме кали-юги, как её речение приведено «арьи чествуют кали» и прочее, и изложенная ею дхарма принята для кали.

И наконец, к ней прикоснулся, став сторонним, даже тот, кто известен как воплощение Шанкары. Он из страха не поколебал не сотворённое человеком толкование «Веданты» и проповедовал учение о недвойственности, начатое по повелению Бхагавана ради сокрытия Себя и прочего, о чём будет сказано; и всё же, сочтя по признакам — бхакти, радости, обращению к Нему, — что смысл её сияет выше и его собственного учения и превосходит даже кайвалью, он ради успеха своего же слова описал в «Говиндаштаке» и прочих изумление владычицы Враджа при виде вселенского образа и похищение одежд прекрасных дев Враджа — то, что описано ею одною.

Version

000000000000 · published Jan 1, 1970, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with