पुलस्त्य उवाच
स्वधर्माचारनिरता जितक्रोधा जितेंद्रियाः । ब्रह्मलोकं ब्रजंतीति नैतच्चित्रं मतं मम
असंशयं च गच्छंति लोकानन्यानपि द्विजाः । विना पद्मोपवासेन तथैव नियमेन च
स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च पक्षिणः पशवो मृगाः । मूका जडान्धबधिरास्तपोनियमवर्जिताः
तेषां वद गति विप्र पुष्करे ये त्ववस्थिताः । स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च पशवः पक्षिणो मृगाः
पुष्करे तु मृता भीष्म ब्रह्मलोकं ब्रजति ते । शरीरैर्दिव्यरूपैस्तु विमानै रविसप्रभैः
दिव्यव्यूहसमायुक्तै: सुवर्णवरकेतनैः । सुवर्णवज्रसोपानमणिस्तंभवि भूषितैः
सर्वकामोपभोगाढ्यैः कामगैःकामरूपिभिः । नानारसाढ्यं गच्छति सत्रीसहस्रसमाकुलाः
ब्रह्मलोकं महात्मानो लोकानन्यान्यथैप्सितान् । ब्रह्मलोकाच्च्युताश्चापि क्रमाद्वीपेषु यांति ते
कुले महित विस्तीर्णे धनी भवति स द्विजः । तिर्यग्योनिगता ये तु सर्पकीटपिपीलिकाः
स्थलजा जलाश्चैव स्वेदांडोद्धिज्जरायुजाः । सकामा वाप्यकामा वा पुष्करे तु वने मृताः
सूर्यप्रभविमानस्था ब्रह्मलोकं प्रयान्ति ते । कलौ युगे महाघोरे प्रजाः पापसमीरिताः
नान्येनास्मिन्नुपायेन धर्मः स्वर्गश्चलभ्यते । वसन्ति पुष्करे ये तु ब्रह्मार्चनरता नराः
svadharmācāraniratā jitakrodhā jiteṃdriyāḥ | brahmalokaṃ brajaṃtīti naitaccitraṃ mataṃ mama
asaṃśayaṃ ca gacchaṃti lokānanyānapi dvijāḥ | vinā padmopavāsena tathaiva niyamena ca
striyo mlecchāśca śūdrāśca pakṣiṇaḥ paśavo mṛgāḥ | mūkā jaḍāndhabadhirāstaponiyamavarjitāḥ
teṣāṃ vada gati vipra puṣkare ye tvavasthitāḥ | striyo mlecchāśca śūdrāśca paśavaḥ pakṣiṇo mṛgāḥ
puṣkare tu mṛtā bhīṣma brahmalokaṃ brajati te | śarīrairdivyarūpaistu vimānai ravisaprabhaiḥ
divyavyūhasamāyuktai: suvarṇavaraketanaiḥ | suvarṇavajrasopānamaṇistaṃbhavi bhūṣitaiḥ
sarvakāmopabhogāḍhyaiḥ kāmagaiḥkāmarūpibhiḥ | nānārasāḍhyaṃ gacchati satrīsahasrasamākulāḥ
brahmalokaṃ mahātmāno lokānanyānyathaipsitān | brahmalokāccyutāścāpi kramādvīpeṣu yāṃti te
kule mahita vistīrṇe dhanī bhavati sa dvijaḥ | tiryagyonigatā ye tu sarpakīṭapipīlikāḥ
sthalajā jalāścaiva svedāṃḍoddhijjarāyujāḥ | sakāmā vāpyakāmā vā puṣkare tu vane mṛtāḥ
sūryaprabhavimānasthā brahmalokaṃ prayānti te | kalau yuge mahāghore prajāḥ pāpasamīritāḥ
nānyenāsminnupāyena dharmaḥ svargaścalabhyate | vasanti puṣkare ye tu brahmārcanaratā narāḥ
«Усердные в обычае своей дхармы, победившие гнев, обуздавшие чувства идут в мир Брахмы — это, по моему мнению, не диво. Без сомнения, идут дваждырождённые и в иные миры — даже без лотосного поста и без обета». [Бхишма сказал:] «А женщины, млеччхи и шудры, птицы, скот и звери; немые, слабоумные, слепые и глухие, чуждые подвига и обета, — скажи, о брахман, об участи тех, кто пребывает в Пушкаре». [Пуластья сказал:] «Умершие в Пушкаре, о Бхишма, идут в мир Брахмы — с телами дивного облика, на колесницах, сияющих, как солнце, с дивным устроением, с прекрасными золотыми стягами, украшенных лестницами из золота и алмаза и самоцветными столпами, богатых всеми усладами, ходящих и принимающих облик по желанию. Великие духом идут, окружённые тысячами жён, в мир Брахмы, богатый разными усладами, и в иные желанные миры. А ниспав из мира Брахмы, по порядку идут они на материки, и становится он, дваждырождённый, богатым в великом обширном роду. И те, что пребывают в лоне животных, — змеи, черви и муравьи, рождённые на суше и в воде, из пота, яйца, ростка и чрева, — умершие в лесу Пушкары, с желанием или без желания, на колесницах, сияющих, как солнце, отправляются [в мир Брахмы]».
e4c24063c365 · publicado 3 sept 2026, 4:13:26 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Бхишма спрашивает именно о тех, кто ничего не может: о немых, слепых, о скоте и муравьях. Вопрос поставлен там, где всякое учение о заслуге кончается.
И ответ снимает условие целиком: «с желанием или без желания». Место действует само, не спрашивая, понял ли умирающий, где он умер.