दिग्दर्शनी टीका
Dig-darśinī ṭīkā, Chapter Five5.26
26 / 62
दिग्दर्शनी टीका · 5.26
देवनागरी

अथ तेपे स सुचिरं प्रीणन् गोविन्दम् अव्ययम् श्वेतद्वीप-पतिं कृष्णं गोलोक-स्थं परात् परम् प्रकृत्या गुण-रूपिण्या रूपिण्या पर्युपासितम् सहस्र-दल-सम्पन्ने कोटि-किञ्जल्क-बृंहिते भूमिश् चिन्तामणिस् तत्र कर्णिकारे महासने समासीनं चिद्-आनन्दं ज्योति-रूपं सनातनम् शब्द-ब्रह्म-मयं वेणुं वादयन्तं मुखाम्बुजे विलासिनी-गण-वृतं स्वैः स्वैर् अंशैर् अभिष्टुतम्

लिप्यंतरण (IAST)

atha tepe sa suciraṃ prīṇan govindam avyayam śvetadvīpa-patiṃ kṛṣṇaṃ goloka-sthaṃ parāt param prakṛtyā guṇa-rūpiṇyā rūpiṇyā paryupāsitam sahasra-dala-sampanne koṭi-kiñjalka-bṛṃhite bhūmiś cintāmaṇis tatra karṇikāre mahāsane samāsīnaṃ cid-ānandaṃ jyoti-rūpaṃ sanātanam śabda-brahma-mayaṃ veṇuṃ vādayantaṃ mukhāmbuje vilāsinī-gaṇa-vṛtaṃ svaiḥ svair aṃśair abhiṣṭutam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ तेपे स सुचिरंatha tepe sa suciraṃзатем он долго предавался подвигу; потом он весьма долго творил жар
प्रीणन् गोविन्दम् अव्ययम्prīṇan govindam avyayamрадуя нетленного Говинду; ублажая неубывающего Говинду
श्वेतद्वीप-पतिं कृष्णंśvetadvīpa-patiṃ kṛṣṇaṃКришну, владыку Шветадвипы; Кришну, господина Белого острова
गोलोक-स्थं परात् परम्goloka-sthaṃ parāt paramпребывающего на Голоке, выше высшего; стоящего в Голоке, превыше превышающего
प्रकृत्या गुण-रूपिण्याprakṛtyā guṇa-rūpiṇyāприродой, имеющей облик гун; пракрити в виде качеств
रूपिण्या पर्युपासितम्rūpiṇyā paryupāsitamи ею же воплощённой — почитаемого; и облечённой в образ — чтимого кругом
सहस्र-दल-सम्पन्नेsahasra-dala-sampanneна наделённом тысячей лепестков; на снабжённом тысячею лепестков
कोटि-किञ्जल्क-बृंहितेkoṭi-kiñjalka-bṛṃhiteумноженном мириадами тычинок; утучнённом несчётными нитями
भूमिश् चिन्तामणिस् तत्रbhūmiś cintāmaṇis tatraземля там — камень чинтамани; почва там самоцвет, исполняющий желания
कर्णिकारे महासनेkarṇikāre mahāsaneв сердцевине, на великом седалище; в околоплоднике, на великом престоле
समासीनं चिद्-आनन्दंsamāsīnaṃ cid-ānandaṃвосседающего, сознание и блаженство; воссевшего, разумного и радостного
ज्योति-रूपं सनातनम्jyoti-rūpaṃ sanātanamсветозарного, вечного; имеющего облик света, присносущего
शब्द-ब्रह्म-मयं वेणुंśabda-brahma-mayaṃ veṇuṃфлейту, воплощающую Брахман-звук; свирель, состоящую из шабда-брахмана
वादयन्तं मुखाम्बुजेvādayantaṃ mukhāmbujeиграющего у лотосных уст; заставляющего звучать у лотоса лица
विलासिनी-गण-वृतंvilāsinī-gaṇa-vṛtaṃокружённого сонмом подруг; обстоянного множеством вилясини
स्वैः स्वैर् अंशैर् अभिष्टुतम्svaiḥ svair aṃśair abhiṣṭutamвосхваляемого Своими же частями; прославляемого собственными долями
अनुवाद

Затем он долго предавался подвижничеству, радуя нетленного Говинду — Кришну, владыку Шветадвипы, пребывающего на Голоке, выше высшего, которому поклоняется природа и в облике гун, и в облике воплощённом; восседающего в сердцевине лотоса, что наделён тысячей лепестков и умножен мириадами тычинок, на великом седалище, где земля — камень чинтамани; вечного и светозарного, чья суть — сознание и блаженство; играющего у лотосных уст на флейте, воплощающей Брахман-звук; окружённого сонмом подруг и восхваляемого Своими же частями.

Dig-darśinī ṭīkā of Jīva Gosvāmī
देवनागरी

स तु तेन मन्त्रेण स्व-कामना-विशेषानुसारात् सृष्टिकृत्-शक्ति-विशिष्टतया वक्ष्यमाणस् तवानुसारात् गोकुलाख्य-पीठ-गततया श्री-गोविन्दम् उपासितवान् इत्य् आह -- अथ तेपे इत्य् आदि चतुर्भिः । गुण-रूपिण्या सत्त्व-रजस्-तमो-गुण-मय्या रूपिण्या मूर्तिमत्या पर्युपासितं परितस् तद् गोकुलाद् बहिः-स्थितयोपासितम् ध्यानादिना अर्चितम् । माया परेत्य् अभिमुखे च विलज्जमाना इति । बलिम् उद्वहन्त्य् अजया निमिषा इति च श्री-भागवतात् । अंशैस् तद्-आवरण-स्थैः परिकरैः ॥ 26 ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa tu tena mantreṇa sva-kāmanā-viśeṣānusārāt sṛṣṭikṛt-śakti-viśiṣṭatayā vakṣyamāṇas tavānusārāt gokulākhya-pīṭha-gatatayā śrī-govindam upāsitavān ity āha -- atha tepe ity ādi caturbhiḥ | guṇa-rūpiṇyā sattva-rajas-tamo-guṇa-mayyā rūpiṇyā mūrtimatyā paryupāsitaṃ paritas tad gokulād bahiḥ-sthitayopāsitam dhyānādinā arcitam | māyā parety abhimukhe ca vilajjamānā iti | balim udvahanty ajayā nimiṣā iti ca śrī-bhāgavatāt | aṃśais tad-āvaraṇa-sthaiḥ parikaraiḥ || 26 ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स तु तेन मन्त्रेणsa tu tena mantreṇaон же тою мантрой
स्व-कामना-विशेषानुसारात्sva-kāmanā-viśeṣānusārātсообразно особому своему желанию
सृष्टिकृत्-शक्ति-विशिष्टतयाsṛṣṭikṛt-śakti-viśiṣṭatayāкак отличённого силою творить
वक्ष्यमाणस् तवानुसारात्vakṣyamāṇas tavānusārātсогласно славословию, о коем будет сказано
गोकुलाख्य-पीठ-गततयाgokulākhya-pīṭha-gatatayāкак пребывающего на седалище, именуемом Гокулой
श्री-गोविन्दम् उपासितवान् इत्य् आहśrī-govindam upāsitavān ity āhaпочитал Шри Говинду — так он говорит
अथ तेपे इत्य् आदि चतुर्भिःatha tepe ity ādi caturbhiḥчетырьмя словами, с «атха тепе» и далее
गुण-रूपिण्याguṇa-rūpiṇyā«гуна-рупинья»
सत्त्व-रजस्-तमो-गुण-मय्याsattva-rajas-tamo-guṇa-mayyāсостоящей из гун саттвы, раджаса и тамаса
रूपिण्या मूर्तिमत्याrūpiṇyā mūrtimatyā«рупинья» — воплощённою
पर्युपासितं परितस्paryupāsitaṃ paritas«парьюпаситам» — почитаемого вокруг
तद् गोकुलाद् बहिः-स्थितयोपासितम्tad gokulād bahiḥ-sthitayopāsitamпочитаемого ею, стоящей вне той Гокулы
ध्यानादिना अर्चितम्dhyānādinā arcitamчтимого созерцанием и прочим
माया परेत्य् अभिमुखे चmāyā parety abhimukhe ca«майя отступила» — и пред лицом
विलज्जमाना इतिvilajjamānā iti«стыдящаяся»
बलिम् उद्वहन्त्य् अजया निमिषाbalim udvahanty ajayā nimiṣā«дань несут ей непобеждённые, немигающие»
इति च श्री-भागवतात्iti ca śrī-bhāgavatātи так из «Шри Бхагаватам»
अंशैस् तद्-आवरण-स्थैः परिकरैःaṃśais tad-āvaraṇa-sthaiḥ parikaraiḥ«частями» — спутниками, стоящими в её оградах
भाष्य का अनुवाद

Он же тою мантрой — сообразно особому своему желанию, как отличённого силою творить, согласно славословию, о коем будет сказано, и как пребывающего на седалище, именуемом Гокулой, — почитал Шри Говинду; так он говорит четырьмя словами, начиная с «атха тепе».

«Гуна-рупинья» — состоящей из гун саттвы, раджаса и тамаса; «рупинья» — воплощённою. «Парьюпаситам» — почитаемого вокруг: почитаемого ею, стоящей вне той Гокулы, чтимого созерцанием и прочим. «Майя отступила» — и пред лицом Его «стыдящаяся»; и «дань несут ей непобеждённые, немигающие», — так из «Шри Бхагаватам». «Частями» — спутниками, стоящими в её оградах.

संस्करण

33c10ee3a571 · प्रकाशित 29 जुल॰ 2026, 5:34:18 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से