दिग्दर्शनी टीका
Dig-darśinī ṭīkā, Chapter Five5.52
52 / 62
दिग्दर्शनी टीका · 5.52
देवनागरी

यच्-चक्षुर् एष सविता सकल-ग्रहाणां राजा समस्त-सुर-मूर्तिर् अशेष-तेजाः यस्याज्ञया भ्रमति सम्भृत-काल-चक्रो गोविन्दम् आदि-पुरुषं तम् अहं भजामि

लिप्यंतरण (IAST)

yac-cakṣur eṣa savitā sakala-grahāṇāṃ rājā samasta-sura-mūrtir aśeṣa-tejāḥ yasyājñayā bhramati sambhṛta-kāla-cakro govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यच्-चक्षुर् एष सविताyac-cakṣur eṣa savitāэто солнце — чьё око; оное светило, глаз кого
सकल-ग्रहाणां राजाsakala-grahāṇāṃ rājāцарь всех светил; государь над всеми планетами
समस्त-सुर-मूर्तिर्samasta-sura-mūrtirобраз всех богов; воплощение совокупности небожителей
अशेष-तेजाःaśeṣa-tejāḥбесконечно жаркий; чей жар неисчерпаем
यस्याज्ञया भ्रमतिyasyājñayā bhramatiпо чьему приказу вращается; чьим повелением обращается
सम्भृत-काल-चक्रोsambhṛta-kāla-cakroнеся колесо времени; у кого собрано колесо времени
गोविन्दम् आदि-पुरुषंgovindam ādi-puruṣaṃГовинду, изначального Пурушу; Говинду, первого Мужа
तम् अहं भजामिtam ahaṃ bhajāmiЕму я поклоняюсь; Его я почитаю
अनुवाद

Солнце, царь всех светил, образ всех богов, чей жар неисчерпаем, — оно Его око и по Его приказу вращается, неся колесо времени. Говинде, изначальному Пуруше, я поклоняюсь.

Dig-darśinī ṭīkā of Jīva Gosvāmī
देवनागरी

केचित् स-वितारं सर्वेश्वरं वदन्ति यथाह यच्-चक्षुर् इति य एव चक्षुः प्रकाशको यस्य सः ।

यद् आदित्य-गतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् । यच् चन्द्रमसि यच् चाग्नौ तत् तेजो विद्धि मामकम् ॥ इति गीताभ्यः ।

भीषास्माद् वातः पवते भीषोदेति सूर्यः ॥ इत्य् आदि श्रुतेः । विराड्-रूपस्यैव सवितृ-चक्षुष्ट्वाच् च ॥ 52 ॥

लिप्यंतरण (IAST)

kecit sa-vitāraṃ sarveśvaraṃ vadanti yathāha yac-cakṣur iti ya eva cakṣuḥ prakāśako yasya saḥ |

yad āditya-gataṃ tejo jagad bhāsayate'khilam | yac candramasi yac cāgnau tat tejo viddhi māmakam || iti gītābhyaḥ |

bhīṣāsmād vātaḥ pavate bhīṣodeti sūryaḥ || ity ādi śruteḥ | virāḍ-rūpasyaiva savitṛ-cakṣuṣṭvāc ca || 52 ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
केचित् स-वितारंkecit sa-vitāraṃиные Савитара
सर्वेश्वरं वदन्तिsarveśvaraṃ vadantiназывают владыкою всего
यथाह यच्-चक्षुर् इतिyathāha yac-cakṣur itiкак он говорит словом «яч-чакшух»
य एव चक्षुः प्रकाशकोya eva cakṣuḥ prakāśakoтот, чьё око, то есть светило
यस्य सःyasya saḥу кого — тот он
यद् आदित्य-गतं तेजोyad āditya-gataṃ tejo«тот свет, что в солнце»
जगद् भासयतेऽखिलम्jagad bhāsayate'khilam«озаряет весь мир»
यच् चन्द्रमसि यच् चाग्नौyac candramasi yac cāgnau«что в луне и что в огне»
तत् तेजो विद्धि मामकम्tat tejo viddhi māmakam«тот свет знай Моим»
इति गीताभ्यःiti gītābhyaḥтак из «Гиты»
भीषास्माद् वातः पवतेbhīṣāsmād vātaḥ pavate«в страхе пред Ним веет ветер»
भीषोदेति सूर्यःbhīṣodeti sūryaḥ«в страхе восходит солнце»
इत्य् आदि श्रुतेःity ādi śruteḥи так далее по шрути
विराड्-रूपस्यैवvirāḍ-rūpasyaivaи поскольку именно у облика вирата
सवितृ-चक्षुष्ट्वाच् चsavitṛ-cakṣuṣṭvāc caСавитар есть око
भाष्य का अनुवाद

Иные называют Савитара владыкою всего; как он говорит словом «яч-чакшух» — тот, чьё око, то есть светило, у кого.

«Тот свет, что в солнце, озаряет весь мир; что в луне и что в огне, — тот свет знай Моим», — так из «Гиты». «В страхе пред Ним веет ветер, в страхе восходит солнце» — и так далее по шрути. И поскольку именно у облика вирата Савитар есть око.

संस्करण

e446aff4f2c3 · प्रकाशित 29 जुल॰ 2026, 5:34:18 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से