तत्-किञ्जल्कं तद्-अंशानां तत्-पत्राणि श्रियाम् अपि
tat-kiñjalkaṃ tad-aṃśānāṃ tat-patrāṇi śriyām api
Тычинки его — обители Его частей, а лепестки — обители богинь Шри.
तद् एवं तद्-धामोक्त्वा तद्-आवरणान्य् आह तद् इत्य् अर्धेन । तस्य कर्णिका-रूप-धाम्नः किञ्जल्काः शिखरावलि-वलित-प्राचीर-पङ्क्त्य इत्य् अर्थः । तच् च तद्-अंशानां तस्मिन्न् अंशोदायो विद्यते येषां परम-प्रेम-भाजां सजातीयानां धामेत्य् अर्थः । गोकुलाख्यम् इत्य् उक्तिर् एव । तेषां सजातीयत्वं चोक्तं श्री-बादरायणिना -
एवं ककुद्मिनं हत्वा स्तूयमानः द्विजातिभिः । विवेश गोष्ठं स-बलो गोपीनां नयनोत्सवः ॥ इति ।
कंस-वधान्ते श्री-व्रज-राजं प्रति स्वयं भगवता - ज्ञातीन् वो द्रष्टुम् एष्यामो विधाय सुहृदां सुखम् इति । अतैव कमलस्य पत्राणि श्रियां तत्-प्रेयसीनां गोपी-रूपाणां श्री-राधादीनाम् उपवन-रूपाणि धामानीत्य् अर्थः । गोपी-रूपत्वं चासां मन्त्रस्य तन्-नाम्नालिङ्गितत्वात् राधादित्वं च -
देवी कृष्णमयी प्रोक्ता राधिका पर-देवता । सर्व-लक्ष्मी-मयी सर्व-कान्तिः सम्मोहिनी परा ॥ इति बृहद्-गौतमीयात् ।
वाराणस्यां विशालाक्षी विमला पुरुषोत्तमे । रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने ॥ इति मत्स्य-पुराणात् ।
राधया माधवो देवो माधवेनैव राधिका । विभ्राजन्ते जनेष्व् आ इति ऋक्-परिशिष्ट-श्रुतौ च ।
अत्र विशेष-जिज्ञासायां कृष्णार्चन-दीपिका द्रष्टव्या । तत्र पत्राणाम् उच्छ्रित-प्रान्तानां वर्त्माण्य् अग्रिम-सन्धिषु तु गोष्ठानि ज्ञेयानि । अखण्ड-कमलस्य गोकुलत्वात् तथैव गोकुल-समावेशाच् च गोष्ठं तथैव यत् तु स्थानान्तरे वचनम् अस्ति -
सहस्रारं पद्मं दल-ततिषु देवीभिर् अभितः
परीतो गो-सङ्घैर् अपि निखिल-किञ्जल्क-मिलितैः ।
वराटे यस्यास्ति स्वयम् अखिल-शक्त्या प्रकटित-
प्रभावः सत्यः श्री-परम-पुरुषस् तं किल भजे ॥ इति पद्म-बीज-कोषे इत्य्
अर्थः । तत्र गो-सङ्ख्यैर् इति तु पाठः समञ्जसः । गो-सङ्ख्याश् च गोपाः इति । गोपे गोपाल-गोसङ्ख्य-गोधुग्-आभीर-वल्लभा इत्य् अमरः । अखिल-शक्त्या प्रकटितः प्रभावः येन सः परम-पुरुषः श्री-कृष्ण इत्य् अर्थः ॥4॥
tad evaṃ tad-dhāmoktvā tad-āvaraṇāny āha tad ity ardhena | tasya karṇikā-rūpa-dhāmnaḥ kiñjalkāḥ śikharāvali-valita-prācīra-paṅktya ity arthaḥ | tac ca tad-aṃśānāṃ tasminn aṃśodāyo vidyate yeṣāṃ parama-prema-bhājāṃ sajātīyānāṃ dhāmety arthaḥ | gokulākhyam ity uktir eva | teṣāṃ sajātīyatvaṃ coktaṃ śrī-bādarāyaṇinā -
evaṃ kakudminaṃ hatvā stūyamānaḥ dvijātibhiḥ | viveśa goṣṭhaṃ sa-balo gopīnāṃ nayanotsavaḥ || iti |
kaṃsa-vadhānte śrī-vraja-rājaṃ prati svayaṃ bhagavatā - jñātīn vo draṣṭum eṣyāmo vidhāya suhṛdāṃ sukham iti | ataiva kamalasya patrāṇi śriyāṃ tat-preyasīnāṃ gopī-rūpāṇāṃ śrī-rādhādīnām upavana-rūpāṇi dhāmānīty arthaḥ | gopī-rūpatvaṃ cāsāṃ mantrasya tan-nāmnāliṅgitatvāt rādhāditvaṃ ca -
devī kṛṣṇamayī proktā rādhikā para-devatā | sarva-lakṣmī-mayī sarva-kāntiḥ sammohinī parā || iti bṛhad-gautamīyāt |
vārāṇasyāṃ viśālākṣī vimalā puruṣottame | rukmiṇī dvāravatyāṃ tu rādhā vṛndāvane vane || iti matsya-purāṇāt |
rādhayā mādhavo devo mādhavenaiva rādhikā | vibhrājante janeṣv ā iti ṛk-pariśiṣṭa-śrutau ca |
atra viśeṣa-jijñāsāyāṃ kṛṣṇārcana-dīpikā draṣṭavyā | tatra patrāṇām ucchrita-prāntānāṃ vartmāṇy agrima-sandhiṣu tu goṣṭhāni jñeyāni | akhaṇḍa-kamalasya gokulatvāt tathaiva gokula-samāveśāc ca goṣṭhaṃ tathaiva yat tu sthānāntare vacanam asti -
sahasrāraṃ padmaṃ dala-tatiṣu devībhir abhitaḥ
parīto go-saṅghair api nikhila-kiñjalka-militaiḥ |
varāṭe yasyāsti svayam akhila-śaktyā prakaṭita-
prabhāvaḥ satyaḥ śrī-parama-puruṣas taṃ kila bhaje || iti padma-bīja-koṣe ity
arthaḥ | tatra go-saṅkhyair iti tu pāṭhaḥ samañjasaḥ | go-saṅkhyāś ca gopāḥ iti | gope gopāla-gosaṅkhya-godhug-ābhīra-vallabhā ity amaraḥ | akhila-śaktyā prakaṭitaḥ prabhāvaḥ yena saḥ parama-puruṣaḥ śrī-kṛṣṇa ity arthaḥ ||4||
adeb4976f5ca · प्रकाशित 29 जुल॰ 2026, 5:34:18 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Итак, сказав об этой Его обители, он говорит о её оградах — половиною стиха, начиная с «тат».
У той обители в виде околоплодника тычинки — то есть ряды стен, увенчанных грядою башен; таков смысл. И это обитель тех, у кого есть в Нём восход как у частей Его, причастных высшей преме, единородных Ему; таков смысл. На то и указывает само слово «именуемое Гокулой».
О единородстве их сказано сыном Бадараяны: «Так, убив Какудмина, восхваляемый дваждырождёнными, вошёл Он в селение вместе с Балой — праздник для очей пастушек». И по убиении Камсы Самим Господом сказано царю Враджи: «Устроив счастье друзей, придём повидать вас, родных».
Потому лепестки лотоса — это обители в виде рощ у Шри, у возлюбленных Его, имеющих облик гопи, у Шри Радхи и прочих; таков смысл. А что облик их — гопи, видно оттого, что мантра обнята их именем. А что во главе их Радха — из «Брихад-гаутамии»: «Богиня, названная состоящей из Кришны, Радхика, высшее божество, состоящая из всех Лакшми, вся краса, обольщающая, высшая».
Из «Матсья-пураны»: «В Варанаси — Вишалакши, в Пурушоттаме — Вимала, в Дваравати же — Рукмини, а в лесу Вриндаване — Радха». И в шрути «Рик-паришишта»: «Радхою — бог Мадхава, Мадхавою же — Радхика: сияют они среди людей».
При желании узнать здесь подробности следует смотреть «Кришна-арчана-дипику». Там у лепестков с приподнятыми краями — дороги, а в передних стыках должно знать пастушьи селения. Поскольку нераздельный лотос и есть Гокула и поскольку Гокула так же в него входит, то и селение — точно так же.
А что есть речение в другом месте: «Тысячелепестковый лотос, окружённый со всех сторон богинями на грядах лепестков, а также стадами коров, собравшимися на всех тычинках, в чьей сердцевине Сам истинный Шри Парама-пуруша, чья мощь явлена всецелой силой, — Его-то я и чту», — то «варата» здесь значит «в семенном ложе лотоса»; таков смысл. Чтение же «го-санкхьяих» там уместно, ибо «го-санкхья» — это пастухи: «о пастухе: гопала, госанкхья, годхук, абхира, валлабха», — так у Амары. «Тот, чья мощь явлена всецелой силой», — это Парама-пуруша, то есть Шри Кришна; таков смысл.