175 / 558
गोविन्दभाष्य · 2.2.3
देवनागरी

पयो ऽम्बुवच् चेत् तत्रापि

लिप्यंतरण (IAST)

payo 'mbuvac cet tatrāpi

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पयः-अम्बु-वत्payaḥ-ambu-vatкак молоко и вода; payas «молоко» + ambu «вода» + -vat; молоко, мол, само течёт к телёнку
चेत्cetесли [скажут]; условная частица; пример санкхьи
तत्र अपिtatra apiи там тоже; наречия; и в тех примерах
अनुवाद

Если [скажут]: как молоко [само створаживается] и вода [сама течёт], — и там [правит Сознающий].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
देवनागरी

ननु पयो यथा दधि-भावेन स्वतः परिणमते, यथा चाम्बु वारिदम् उक्तम् एक-रसम् अपि ताल-चूतादिषु मधुराम्लादि-विचित्र-रस-रूपेण तथा प्रधानम् अपि पुरुष-कर्म-वैचित्र्यात् तनु-भुवनादि-रूपेणेति चेत्, तत्राह—

पयोऽम्बुवच् चेत् तत्रापि ॥

तयोः पयोऽम्बुनोर् अपि चेतनाधिष्ठितयोर् एव प्रवृत्तिः, न तु स्वतः रथादि-दृष्टान्तेन तथानुमानात् । तयोस् तद्-अधिष्ठितत्वं चान्तर्यामि-ब्राह्मणात् सिद्धम् ॥3॥

लिप्यंतरण (IAST)

nanu payo yathā dadhi-bhāvena svataḥ pariṇamate, yathā cāmbu vāridam uktam eka-rasam api tāla-cūtādiṣu madhurāmlādi-vicitra-rasa-rūpeṇa tathā pradhānam api puruṣa-karma-vaicitryāt tanu-bhuvanādi-rūpeṇeti cet, tatrāha—

payo'mbuvac cet tatrāpi ||

tayoḥ payo'mbunor api cetanādhiṣṭhitayor eva pravṛttiḥ, na tu svataḥ rathādi-dṛṣṭāntena tathānumānāt | tayos tad-adhiṣṭhitatvaṁ cāntaryāmi-brāhmaṇāt siddham ||3||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ननु पयः यथा दधि-भावेन स्वतः परिणमतेnanu payaḥ yathā dadhi-bhāvena svataḥ pariṇamateно как молоко само превращается в простоквашу; dadhi!
यथा च अम्बुyathā ca ambuи как вода; ambu
वारिदम् उक्तम् एक-रसम् अपिvāridam uktam eka-rasam apiдождевая, единая вкусом; vārida
ताल-चूत-आदिषुtāla-cūta-ādiṣuв пальме, манго и прочих; tāla-cūta!
मधुर-अम्ल-आदि-विचित्र-रस-रूपेणmadhura-amla-ādi-vicitra-rasa-rūpeṇa[превращается] в дивные вкусы — сладкий, кислый; rasa
तथा प्रधानम् अपिtathā pradhānam apiтак и прадхана; pradhāna
पुरुष-कर्म-वैचित्र्यात्puruṣa-karma-vaicitryātпо пестроте кармы пуруш; vaicitrya
तनु-भुवन-आदि-रूपेण इति चेत्tanu-bhuvana-ādi-rūpeṇa iti cet[превращается] в тела и миры — если так; cet
तत्र आहtatra āhaна это говорит; āha
पयः-अम्बुवत् चेत् तत्र अपिpayaḥ-ambuvat cet tatra api«если как молоко и вода — и там [то же]»; сутра 2.2.3
तयोः पयः-अम्बुनोः अपिtayoḥ payaḥ-ambunoḥ apiи у них — молока и воды; dvandva
चेतन-अधिष्ठितयोः एव प्रवृत्तिःcetana-adhiṣṭhitayoḥ eva pravṛttiḥдеятельность лишь при управлении сознающим; adhiṣṭhita (OCR исправлен)
न तु स्वतःna tu svataḥне сама собой; svataḥ
रथ-आदि-दृष्टान्तेन तथा अनुमानात्ratha-ādi-dṛṣṭāntena tathā anumānātтак выводится по примеру колесницы; anumāna
तयोः तत्-अधिष्ठितत्वम् चtayoḥ tat-adhiṣṭhitatvam caа их подвластность Ему; adhiṣṭhitatva
अन्तर्यामि-ब्राह्मणात् सिद्धम्antaryāmi-brāhmaṇāt siddhamутверждена Антарьями-брахманой; siddha!
भाष्य का अनुवाद

Но [скажут]: как молоко само превращается в простоквашу, и как дождевая вода, единая вкусом, — в дивные вкусы пальмы и манго, так и прадхана, по пестроте кармы пуруш, — в тела и миры. На это говорит:

«Если как молоко и вода — и там [то же]».

И у молока с водой деятельность — лишь при управлении сознающим, не сама собой: так выводится по примеру колесницы; а их подвластность Ему утверждена Антарьями-брахманой.

संस्करण

74d85c621dd0 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:41:38 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से