अङ्गित्वानुपपत्तेश् च
aṅgitvānupapatteś ca
И [в равновесии гун] главенство [одной] несбыточно — [так что и творение из их перекоса не начнётся].
यत् तु गुणानाम् उत्कर्षापकर्ष-वशेनाङ्गाङ्गि-भावाद् विश्व-सृष्टिर् इति मन्यते तन् निरस्यति—
अङ्गित्वानुपपत्तेश् च ॥
सत्त्वादीनां साम्येनावस्थितिः प्रधानावस्था । तस्या च निरपेक्ष-स्वरूपाणां तेषां कस्यचिद् एकस्याङ्गित्वं नोपपद्यते, इतरयोस् तत्-समत्वेन गुणीभावासम्भवात् । तथा च गुणानाम् अङ्गाङ्गि-भावासिद्धिः । न चेश्वरः कालो वा तत्-कृत् अस्वीकारात् । यथाह कपिलः—ईश्वरासिद्धेः मुक्त-बद्धयोर् अन्यतराभावान् न तत्-सिद्धिर् इति । दिक्-कालावकाशादिभ्य इति च । न च पुरुषस् तत्-कृत् तस्य तत्रौदासीन्यात् । तथा च गुण-वैषम्य-हेतुकः सर्गो नेति । किं चैवं हेत्व्-अभावात् प्रतिसर्गेऽपि ते वैषम्यं भजेरन् । आदि-सर्गे तु न भजेरन्न् इति ॥8॥
yat tu guṇānām utkarṣāpakarṣa-vaśenāṅgāṅgi-bhāvād viśva-sṛṣṭir iti manyate tan nirasyati—
aṅgitvānupapatteś ca ||
sattvādīnāṁ sāmyenāvasthitiḥ pradhānāvasthā | tasyā ca nirapekṣa-svarūpāṇāṁ teṣāṁ kasyacid ekasyāṅgitvaṁ nopapadyate, itarayos tat-samatvena guṇībhāvāsambhavāt | tathā ca guṇānām aṅgāṅgi-bhāvāsiddhiḥ | na ceśvaraḥ kālo vā tat-kṛt asvīkārāt | yathāha kapilaḥ—īśvarāsiddheḥ mukta-baddhayor anyatarābhāvān na tat-siddhir iti | dik-kālāvakāśādibhya iti ca | na ca puruṣas tat-kṛt tasya tatraudāsīnyāt | tathā ca guṇa-vaiṣamya-hetukaḥ sargo neti | kiṁ caivaṁ hetv-abhāvāt pratisarge'pi te vaiṣamyaṁ bhajeran | ādi-sarge tu na bhajerann iti ||8||
8ac54f6382b8 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:41:38 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
А что мыслится — «творение мира от соподчинения гун, по их возвышению и принижению», — то отметает:
«И по несбыточности главенства».
Состояние прадханы — РАВНОВЕСИЕ саттвы и прочих; и в нём у них, самодовлеющих по сущности, главенство какой-то одной несбыточно: две другие равны ей и подчинёнными стать не могут. Так соподчинение гун не устроено. И ни Ишвара, ни время его не творят — [вами] не признаны (как говорит Капила: «Ишвара не установлен: ни как свободный, ни как связанный он не устраивается»; а [время —] «из сторон света, времени, простора…» [— порождение гун]). И не пуруша: он безучастен. Так творение от перекоса гун — нет. К тому же, [раз] причины нет, гуны перекашивались бы и в свёртывании, а в первотворении — не перекосились бы.