अन्यत्राभावाच् च न तृणादिवत्
anyatrābhāvāc ca na tṛṇādivat
И не как трава [сама становится молоком]: в другом [едоке] того не бывает.
ननु लता-तृण-पल्लवादि विनैव हेत्व्-अन्तरं स्वभावाद् एव क्षीराकारेण परिणमते तथा प्रधानम् अपि महद्-आद्य्-आकारेणेति चेत्, तत्राह—
अन्यत्राभावाच् च न तृणादिवत् ॥
अवधृतौ च-शब्दः । नैतच् चतुरस्रम् । अन्यत्राभावात् । बलीवर्दादि-भक्षिते तृणादिके क्षीर्-आकार-परिणामाभावाद् इत्य् अर्थः । यदि स्वभावाद् एव तृणादि क्षीरात्मना परिणमते तर्हि चत्वरादि-पतितेऽपि तथा स्यान् न चैवम् अस्त्य् अतो न स्वभाव-मात्रं हेतुः, किन्तु व्यक्ति-विशेष-सम्बन्धात् सर्वेश-सङ्कल्प एव तथेति ॥5॥
nanu latā-tṛṇa-pallavādi vinaiva hetv-antaraṁ svabhāvād eva kṣīrākāreṇa pariṇamate tathā pradhānam api mahad-ādy-ākāreṇeti cet, tatrāha—
anyatrābhāvāc ca na tṛṇādivat ||
avadhṛtau ca-śabdaḥ | naitac caturasram | anyatrābhāvāt | balīvardādi-bhakṣite tṛṇādike kṣīr-ākāra-pariṇāmābhāvād ity arthaḥ | yadi svabhāvād eva tṛṇādi kṣīrātmanā pariṇamate tarhi catvarādi-patite'pi tathā syān na caivam asty ato na svabhāva-mātraṁ hetuḥ, kintu vyakti-viśeṣa-sambandhāt sarveśa-saṅkalpa eva tatheti ||5||
eda5474ac262 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:41:38 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Но [скажут]: лоза, трава, листва без всякой иной причины, сами природой, превращаются в молоко — так и прадхана в махат и прочее. На это говорит:
«И не как трава: в другом того нет».
Это не складно: в другом того нет — в траве, съеденной ВОЛОМ, превращения в молоко нет. Если бы трава становилась молоком самой природой — становилась бы и упавшая на дворе; а этого нет. Потому причина — не одна природа, но, через связь с особою особью [коровой], — именно замысел Всевладыки.