व्यतिरेकानवस्थितेश् चानपेक्षत्वात्
vyatirekānavasthiteś cānapekṣatvāt
И [нет у прадханы своего почина]: вне её [до творения] нет иной [побуды], — а без опоры [на иное] она не творит.
व्यतिरेकानवस्थितेश् चानपेक्षत्वात् ॥
अप्य्-अर्थे च-कारः । सृष्टेः प्राक् प्रधान-व्यतिरेकेण हेत्व्-अन्तरानवस्थितेर् अनपेक्षत्वान् न केवलस्य प्रधानस्य स्व-परिणाम-कर्तृत्वम् । प्रधान-व्यतिरिक्तस् तत्-प्रवर्तकस् तन्-निवर्तको वा हेतुर् आदि-सर्गात् पूर्वं नावतिष्ठते इति यत् स्वीकृतं तस्यापि पुनर् अपेक्षणात् । चैतन्यस्य सन्निधेर् हेत्व्-अन्तरस्याङ्गीकाराद् इति यावत् । तथा च केवल-जड-कर्तृत्व-वाद-भङ्गः । किं च, व्यतिरिक्त-हेत्व्-अभावात् सन्निधि-सत्त्वाच् च प्रलयेऽपि कार्योदय-प्रसङ्गः । न च तदादृष्टोद्बोधनाभावात् कार्याभावः । तद्-उद्बोधस्यापि तदैवापाद्यमानत्वात् ॥4॥
vyatirekānavasthiteś cānapekṣatvāt ||
apy-arthe ca-kāraḥ | sṛṣṭeḥ prāk pradhāna-vyatirekeṇa hetv-antarānavasthiter anapekṣatvān na kevalasya pradhānasya sva-pariṇāma-kartṛtvam | pradhāna-vyatiriktas tat-pravartakas tan-nivartako vā hetur ādi-sargāt pūrvaṁ nāvatiṣṭhate iti yat svīkṛtaṁ tasyāpi punar apekṣaṇāt | caitanyasya sannidher hetv-antarasyāṅgīkārād iti yāvat | tathā ca kevala-jaḍa-kartṛtva-vāda-bhaṅgaḥ | kiṁ ca, vyatirikta-hetv-abhāvāt sannidhi-sattvāc ca pralaye'pi kāryodaya-prasaṅgaḥ | na ca tadādṛṣṭodbodhanābhāvāt kāryābhāvaḥ | tad-udbodhasyāpi tadaivāpādyamānatvāt ||4||
31204b5d5d0d · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:41:38 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
«И [нет у неё почина]: вне её не стоит иного — а она ни на что не опирается».
До творения отдельно от прадханы не стоит иной причины, [и прадхана] ни на что не опирается — потому одна прадхана не делатель своего превращения: «двигателя её или остановщика до первотворения нет» — что [вами] принято, — но того же [двигателя] снова требуется: близость сознания — иная причина — [вами же] признана. Так сломано учение о делании одного косного. К тому же: без отдельной причины и при [вечном] наличии близости и в пралае грозил бы восход следствий; и не [скажешь] «тогда адришта не пробуждена» — пробуждение её пришлось бы [допустить] тогда же.