आत्म-गृहीतिर् इतरवद् उत्तरात्
ātma-gṛhītir itaravad uttarāt
«Атман» [здесь] схватывает Параматму — как в иных [местах]: по последующему [«Он возжелал…»].
आत्म-गृहीतिर् इतरवद् उत्तराद् ॥
ननु, अन्योऽन्तर आत्मा वा प्राण-मयः [तै.उ. 2.2] इत्य् आदिषु जडाणु-चेतनेष्व् अप्य् आत्म-शब्दस्य प्रयोगात्, अन्योऽन्तर आत्मानन्द-मयः [तै.उ. 2.5] इत्य् अत्र तस्य विभु-चेतन-परत्वं कथं निश्चितम् इति चेद् इहोच्यते । तत्रात्म-शब्दः परमात्मानम् एव विभु-चेतनं गृह्णाति इतरवत् । आत्मा वा इदम् एक एवाग्र आसीत् [बृ.आ.उ 1.4.1] इत्य् आदि वाक्ये यथा । एतच् च कुतः ? उत्तरात् । सोऽकामयत बहु स्याम् इत्य् आदिकानन्द-मयात्म-विषयाद् उत्तरस्माद् वाक्याद् इत्य् अर्थः । न चानन्द-मयाद् इत्य् अर्थः । न चानन्द-मयात्मनः परमात्मत्वाभावे तद् इदम् अभिध्यानं सङ्गच्छते । तस्य तद्-असाधारणत्वात् ॥17॥
--ओ)0(ओ--
ātma-gṛhītir itaravad uttarād ||
nanu, anyo'ntara ātmā vā prāṇa-mayaḥ [tai.u. 2.2] ity ādiṣu jaḍāṇu-cetaneṣv apy ātma-śabdasya prayogāt, anyo'ntara ātmānanda-mayaḥ [tai.u. 2.5] ity atra tasya vibhu-cetana-paratvaṁ kathaṁ niścitam iti ced ihocyate | tatrātma-śabdaḥ paramātmānam eva vibhu-cetanaṁ gṛhṇāti itaravat | ātmā vā idam eka evāgra āsīt [bṛ.ā.u 1.4.1] ity ādi vākye yathā | etac ca kutaḥ ? uttarāt | so'kāmayata bahu syām ity ādikānanda-mayātma-viṣayād uttarasmād vākyād ity arthaḥ | na cānanda-mayād ity arthaḥ | na cānanda-mayātmanaḥ paramātmatvābhāve tad idam abhidhyānaṁ saṅgacchate | tasya tad-asādhāraṇatvāt ||17||
--o)0(o--
0b717346c4b4 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:22:51 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Но слово «атман» приложено [в той главе] и к пранамайе — как решить, что при анандамайе оно о Вездесуще-Сознающем? Отвечаем:
«Схват „Атмана“ [здесь] — как в иных [местах]: из последующего».
Там «Атман» схватывает именно Параматму — как в «Атман один был вначале»: из ПОСЛЕДУЮЩЕГО «Он возжелал: стану многим» [творить может лишь Всевышний]; да и со-зерцание свойственно лишь Ему.