Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 3.33.3.59
419 / 558
गोविन्दभाष्य · 3.3.59
॥
देवनागरी

भूम्नः क्रतुवज् ज्यायस्त्वं तथा हि दर्शयति

लिप्यंतरण (IAST)

bhūmnaḥ kratuvaj jyāyastvaṁ tathā hi darśayati

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भूम्नःbhūmnaḥПОЛНОТЫ [многообразия]; bhūman
क्रतुवत्kratuvatкак у [большого] обряда; kratu
ज्यायस्त्वम्jyāyastvamПЕРВЕНСТВО; jyāyastva
तथा हिtathā hiтак ведь; частицы (у Мадхвы: tathā ca)
दर्शयतिdarśayatiпоказывает [шрути]; darśayati
अनुवाद

ПОЛНОТЕ [образов и качеств] — первенство, как [сквозному] обряду: во всяком созерцании мысли Его ПОЛНЫМ.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

अथैतद् विचार्यते—एकोऽपि सन् बहुधा योऽवभाति इति, एकं सन्तं बहुधा दृश्यमानम् इति, अथ कस्माद् उच्यते ब्रह्म इत्य् आदि च श्रूयते । अत्र वैदूर्यादिवत् भगवति मिथो विलक्षणानि बहूनि रूपाणि सन्ति । तैर् विशिष्टोऽसाव् एकोऽपि बहुर् अभिधीयते, एवं-गुणेऽपि प्रकार-बाहुल्यात् तत्त्वम् अवसेयम् ।

इह संशयः—स्वरूप-गतं गुण-गतं च बहुत्वं श्रूयमाणं सर्वस्मिन्न् उपासने चिन्त्यं न वेति । आनन्दादेर् एव सर्वत्रापेक्षणात् । बहुत्वस्यैकस्मिन्न् अविरोधाच् च नेति प्राप्ते—

भूम्नः क्रतुवज् ज्यायस्त्वम्, तथा हि दर्शयति ॥

भूम्नो बहु-भावस्य यस्मात् सर्वेषु गुणेषु ज्यायस्त्वं क्रतुवत् सर्वत्र सह-भावाद् अतः सर्वत्रासौ चिन्त्यः । यथा क्रतुर् ज्योतिष्टोमस्य दीक्षाद्य्-अवभृथान्तेष्व् अनुवृत्तेर् ज्यायस्त्वं, तथा सर्वत्र स्वरूप-धर्मादिष्व् अनुवृत्तेर् भूम्नस् तत्-प्रमाणम् आह—तथा हीति । यो वै भूमा तत् सुखं नाल्पे सुखम् अस्ति भूमैव सुखम् [छा.उ. 7.23.1] इति श्रुतिर् आनन्दादेर् भूमाविना-भावं दर्शयन्ती तस्यानुचिन्तनं सर्वत्रानुज्ञापयतीत्य् अर्थम् । येन विना कर्म-नित्यत्वं न सिध्येत् ॥59॥

र्प्द् : 1.14.5, 9.10.13, 10.14.6, 6.4.23

--ओ)0(ओ--

लिप्यंतरण (IAST)

athaitad vicāryate—eko'pi san bahudhā yo'vabhāti iti, ekaṁ santaṁ bahudhā dṛśyamānam iti, atha kasmād ucyate brahma ity ādi ca śrūyate | atra vaidūryādivat bhagavati mitho vilakṣaṇāni bahūni rūpāṇi santi | tair viśiṣṭo'sāv eko'pi bahur abhidhīyate, evaṁ-guṇe'pi prakāra-bāhulyāt tattvam avaseyam |

iha saṁśayaḥ—svarūpa-gataṁ guṇa-gataṁ ca bahutvaṁ śrūyamāṇaṁ sarvasminn upāsane cintyaṁ na veti | ānandāder eva sarvatrāpekṣaṇāt | bahutvasyaikasminn avirodhāc ca neti prāpte—

bhūmnaḥ kratuvaj jyāyastvam, tathā hi darśayati ||

bhūmno bahu-bhāvasya yasmāt sarveṣu guṇeṣu jyāyastvaṁ kratuvat sarvatra saha-bhāvād ataḥ sarvatrāsau cintyaḥ | yathā kratur jyotiṣṭomasya dīkṣādy-avabhṛthānteṣv anuvṛtter jyāyastvaṁ, tathā sarvatra svarūpa-dharmādiṣv anuvṛtter bhūmnas tat-pramāṇam āha—tathā hīti | yo vai bhūmā tat sukhaṁ nālpe sukham asti bhūmaiva sukham [chā.u. 7.23.1] iti śrutir ānandāder bhūmāvinā-bhāvaṁ darśayantī tasyānucintanaṁ sarvatrānujñāpayatīty artham | yena vinā karma-nityatvaṁ na sidhyet ||59||

rpd : 1.14.5, 9.10.13, 10.14.6, 6.4.23

--o)0(o--

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ एतत् विचार्यतेatha etat vicāryateтеперь разбирается; vicārya
एकः अपि सन् बहुधा यः अवभाति इतिekaḥ api san bahudhā yaḥ avabhāti iti«единый сущий, что сияет МНОГООБРАЗНО»; bahudhā!
एकम् सन्तम् बहुधा दृश्यमानम् इतिekam santam bahudhā dṛśyamānam iti«единого, зримого многообразно»; dṛśyamāna
अथ कस्मात् उच्यते ब्रह्म इति आदि च श्रूयतेatha kasmāt ucyate brahma iti ādi ca śrūyateи «почему зовётся „Брахман“ [— ибо растит]?» — слышится; bṛṁhaṇa
अत्रatraздесь; atra
वैदूर्य-आदिवत्vaidūrya-ādivatкак у камня ВАЙДУРЬЯ,; vaidūrya!!
भगवति मिथः विलक्षणानि बहूनि रूपाणि सन्तिbhagavati mithaḥ vilakṣaṇāni bahūni rūpāṇi santiв Бхагаване — многие взаимно-разные образы; bahūni rūpāṇi!
तैः विशिष्टः असौ एकः अपि बहुः अभिधीयतेtaiḥ viśiṣṭaḥ asau ekaḥ api bahuḥ abhidhīyateими отличён, он, единый, именуем многим; eka-bahu
एवम् गुणे अपि प्रकार-बाहुल्यात् तत्त्वम् अवसेयम्evam guṇe api prakāra-bāhulyāt tattvam avaseyamтак и в качествах — постигай многоладность; prakāra-bāhulya
इह संशयःiha saṁśayaḥздесь сомнение; saṁśaya
स्वरूप-गतम् गुण-गतम् च बहुत्वम् श्रूयमाणम्svarūpa-gatam guṇa-gatam ca bahutvam śrūyamāṇamслышимая многость образов и качеств; bahutva
सर्वस्मिन् उपासने चिन्त्यम् न वा इतिsarvasmin upāsane cintyam na vā itiмыслима ли во всяком почитании?; cintya
आनन्द-आदेः एव सर्वत्र अपेक्षणात्ānanda-ādeḥ eva sarvatra apekṣaṇāt«всюду нужны лишь блаженство [и ядро]»; apekṣā
बहुत्वस्य एकस्मिन् अविरोधात् च न इति प्राप्तेbahutvasya ekasmin avirodhāt ca na iti prāpte«и многость с единым не спорит»: нет; при полученном; prāpta
भूम्नः क्रतुवत् ज्यायस्त्वम् तथा हि दर्शयतिbhūmnaḥ kratuvat jyāyastvam tathā hi darśayati«полноты — как обряда — первенство; так и показывает»; сутра 3.3.59
भूम्नः बहु-भावस्यbhūmnaḥ bahu-bhāvasyaПОЛНОТЫ — многобытия —; bhūman!
यस्मात् सर्वेषु गुणेषु ज्यायस्त्वम्yasmāt sarveṣu guṇeṣu jyāyastvamпервенство над всеми качествами; jyāyastva
क्रतुवत् सर्वत्र सह-भावात्kratuvat sarvatra saha-bhāvātкак у обряда: ВЕЗДЕ СО-ПРИСУТСТВУЕТ; saha-bhāva!
अतः सर्वत्र असौ चिन्त्यःataḥ sarvatra asau cintyaḥпотому мысли её всюду; cintya
यथा क्रतुः ज्योतिष्टोमस्यyathā kratuḥ jyotiṣṭomasyaкак обряд [агништома] у джьотиштомы; jyotiṣṭoma
दीक्षा-आदि-अवभृथ-अन्तेषु अनुवृत्तेः ज्यायस्त्वम्dīkṣā-ādi-avabhṛtha-anteṣu anuvṛtteḥ jyāyastvamпервенствует, тянясь от дикши до омовения,; anuvṛtti
तथा सर्वत्र स्वरूप-धर्म-आदिषु अनुवृत्तेः भूम्नःtathā sarvatra svarūpa-dharma-ādiṣu anuvṛtteḥ bhūmnaḥтак полнота тянется по всем образам и свойствам; tathā
तत्-प्रमाणम् आह तथा हि इतिtat-pramāṇam āha tathā hi itiмерило тому: «так ведь показывает»; pramāṇa
यः वै भूमा तत् सुखम्yaḥ vai bhūmā tat sukham«что ПОЛНОТА — то СЧАСТЬЕ;»; bhūmā sukham!!
न अल्पे सुखम् अस्तिna alpe sukham asti«в МАЛОМ счастья НЕТ;»; na alpe!!
भूमा एव सुखम् इतिbhūmā eva sukham iti«полнота и есть счастье»; Чхандогья 7.23.1!
श्रुतिःśrutiḥшрути,; śruti
आनन्द-आदेः भूमा-अविना-भावम् दर्शयन्तीānanda-ādeḥ bhūmā-avinā-bhāvam darśayantīпоказуя неразлучность блаженства с полнотой,; avinā-bhāva
तस्य अनुचिन्तनम् सर्वत्र अनुज्ञापयति इति अर्थःtasya anucintanam sarvatra anujñāpayati iti arthaḥразрешает мыслить её всюду; anujñā
येन विना कर्म-नित्यत्वम् न सिध्येत्yena vinā karma-nityatvam na sidhyetбез чего не сошлась бы и вечность [Его] деяний; nityatva
भाष्य का अनुवाद

«Единый сияет МНОГООБРАЗНО»: в Бхагаване, как в камне ВАЙДУРЬЯ, — многие взаимно-разные образы; единый именуем многим. Мыслима ли эта многость во всяком почитании? «Нет: всюду нужно лишь ядро». При полученном —

«Полноты — как обряда — первенство; так ведь показывает».

ПОЛНОТЕ-многобытию — первенство: как сквозной обряд тянется от дикши до последнего омовения, так полнота — по всем образам и свойствам; мысли её всюду. Мерило: «что ПОЛНОТА — то СЧАСТЬЕ; в МАЛОМ счастья НЕТ; полнота и есть счастье» — блаженство неразлучно с полнотой.

संस्करण

2e61db450e69 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:22:51 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 3.3.58

श्लोक बदलें इन कुंजियों से