Mahabharata
Дьюта-парва: вопрос Драупади и влечение за волосы · Verse 2.60.33–34
2655 / 3756
Mahabharata · 2.60.33–34
Devanāgarī

धिग् अस्तु नष्टः खलु भारतानां; धर्मस् तथा क्षत्रविदां च वृत्तम् ॥
यत्राभ्यतीतां कुरुधर्मवेलां; प्रेक्षन्ति सर्वे कुरवः सभायाम् ॥
द्रोणस्य भीष्मस्य च नास्ति सत्त्वं; ध्रुवं तथैवास्य महात्मनो ऽपि ॥
राज्ञस् तथा हीमम् अधर्मम् उग्रं; न लक्षयन्ते कुरुवृद्धमुख्याः ॥

Transliteration (IAST)

dhig astu naṣṭaḥ khalu bhāratānāṃ; dharmas tathā kṣatravidāṃ ca vṛttam ||
yatrābhyatītāṃ kurudharmavelāṃ; prekṣanti sarve kuravaḥ sabhāyām ||
droṇasya bhīṣmasya ca nāsti sattvaṃ; dhruvaṃ tathaivāsya mahātmano 'pi ||
rājñas tathā hīmam adharmam ugraṃ; na lakṣayante kuruvṛddhamukhyāḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
धिग् अस्तु नष्टः खलु भारतानांdhig astu naṣṭaḥ khalu bhāratānāṃ«позор! поистине, погибла Бхаратов
धर्मस् तथा क्षत्र-विदां च वृत्तम्dharmas tathā kṣatra-vidāṃ ca vṛttamдхарма и поведение знатоков кшатры,
यत्र अभ्यतीतां कुरु-धर्म-वेलांyatra abhyatītāṃ kuru-dharma-velāṃколь скоро преступленную грань куру-дхармы
प्रेक्षन्ति सर्वे कुरवः सभायाम्prekṣanti sarve kuravaḥ sabhāyāmвсе куру в собрании [лишь] взирают;
द्रोणस्य भीष्मस्य च नास्ति सत्त्वंdroṇasya bhīṣmasya ca nāsti sattvaṃнет [нравственной] силы у Дроны и Бхишмы,
ध्रुवं तथैव अस्य महात्मनो ऽपिdhruvaṃ tathaiva asya mahātmano 'piи так же, верно, у того великого духом [Видуры],
राज्ञस् तथा हि इमम् अधर्मम् उग्रंrājñas tathā hi imam adharmam ugraṃ[и] у царя; ибо эту лютую адхарму
न लक्षयन्ते कुरु-वृद्ध-मुख्याःna lakṣayante kuru-vṛddha-mukhyāḥне примечают главнейшие из куру-старцев».
Translation

[Драупади:] «Позор! Поистине, погибла дхарма Бхаратов и поведение знатоков кшатры, коль скоро преступленную грань куру-дхармы все куру в собрании [лишь молча] взирают. Нет, верно, [нравственной] силы у Дроны и Бхишмы, и так же у того великого духом [Видуры], и у царя [Дхритараштры]; ибо эту лютую адхарму не примечают [, не пресекают] главнейшие из куру-старцев».

Commentary

Драупади обличает не насильника лишь, а молчащих праведных: «нет [нравственной] силы у Дроны и Бхишмы». Знаменательно, что вину она возлагает на свидетелей не меньше, чем на злодея: попустительство добрых страшнее дерзости злых. Стих учит, что молчание пред беззаконием есть соучастие: где старцы, имея власть пресечь, лишь взирают, там дхарма «погибла» их безмолвием. И «нет силы» (sattva) — не телесной, а нравственной: не доблести недостаёт им, а решимости встать за правду. Кто, видя поругание и могши вступиться, молчит, тот соучаствует в нём; и суд истории строг к свидетелям не меньше, чем к виновникам — ибо зло торжествует попущением добрых.

Version

d24d0b5654d0 · published Jun 16, 2026, 4:55:00 PM UTC

Page between verses with