Mahabharata
Dyūta-parva (draupadī-praśna, keśa-ākarṣaṇa) (Draupadī's Question and the Dragging by the Hair)2.60.35–37
2656 / 15823
Mahabharata · 2.60.35–37
Devanāgarī

तथा ब्रुवन्ती करुणं सुमध्यमा; काक्षेण भर्तॄन् कुपितान् अपश्यत् ॥
सा पाण्डवान् कोपपरीतदेहान्; संदीपयाम् आस कटाक्षपातैः ॥
हृतेन राज्येन तथा धनेन; रत्नैश् च मुख्यैर् न तथा बभूव ॥
यथार्तया कोपसमीरितेन; कृष्णाकटाक्षेण बभूव दुःखम् ॥
दुःशासनश् चापि समीक्ष्य कृष्णाम्; अवेक्षमाणां कृपणान् पतींस् तान् ॥
आधूय वेगेन विसंज्ञकल्पाम्; उवाच दासीति हसन्न् इवोग्रः ॥

Transliteration (IAST)

tathā bruvantī karuṇaṃ sumadhyamā; kākṣeṇa bhartṝn kupitān apaśyat ||
sā pāṇḍavān kopaparītadehān; saṃdīpayām āsa kaṭākṣapātaiḥ ||
hṛtena rājyena tathā dhanena; ratnaiś ca mukhyair na tathā babhūva ||
yathārtayā kopasamīritena; kṛṣṇākaṭākṣeṇa babhūva duḥkham ||
duḥśāsanaś cāpi samīkṣya kṛṣṇām; avekṣamāṇāṃ kṛpaṇān patīṃs tān ||
ādhūya vegena visaṃjñakalpām; uvāca dāsīti hasann ivograḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तथा ब्रुवन्ती करुणं सु-मध्यमाtathā bruvantī karuṇaṃ su-madhyamāso speaking plaintively, the slender-waisted one,
काक्षेण भर्तॄन् कुपितान् अपश्यत्kākṣeṇa bhartṝn kupitān apaśyatcast a sidelong glance at her enraged husbands;
सा पाण्डवान् कोप-परीत-देहान्sā pāṇḍavān kopa-parīta-dehānshe, the Pandavas, [their] bodies overcome with wrath,
संदीपयाम् आस कटाक्ष-पातैःsaṃdīpayām āsa kaṭākṣa-pātaiḥkindled with the falling glances of her sidelong looks;
हृतेन राज्येन तथा धनेनhṛtena rājyena tathā dhanenanot so much by the kingdom and wealth taken away,
रत्नैश् च मुख्यैर् न तथा बभूवratnaiś ca mukhyair na tathā babhūvaand by the chief jewels was the grief so great
यथा आर्तया कोप-समीरितेनyathā ārtayā kopa-samīritenaas by the anguished, wrath-stirred
कृष्णा-कटाक्षेण बभूव दुःखम्kṛṣṇā-kaṭākṣeṇa babhūva duḥkhamsidelong glance of Krishna did the grief arise;
दुःशासनश् च अपि समीक्ष्य कृष्णाम्duḥśāsanaś ca api samīkṣya kṛṣṇāmand Duhshasana, seeing Krishna,
अवेक्षमाणां कृपणान् पतीन् तान्avekṣamāṇāṃ kṛpaṇān patīn tāngazing upon her wretched husbands,
आधूय वेगेन विसंज्ञ-कल्पाम्ādhūya vegena visaṃjña-kalpām[her,] shaken violently, nearly senseless,
उवाच दासीति हसन्न् इव उग्रःuvāca dāsīti hasann iva ugraḥsaid "slave woman!", laughing like a savage.
सुमध्यमाsumadhyamāoriginal form «sumadhyamā», added to complete the word-by-word coverage
कोपपरीतदेहान्kopaparītadehānoriginal form «kopaparītadehān», added to complete the word-by-word coverage
कटाक्षपातैःkaṭākṣapātaiḥoriginal form «kaṭākṣapātaiḥ», added to complete the word-by-word coverage
यथार्तयाyathārtayāoriginal form «yathārtayā», added to complete the word-by-word coverage
कोपसमीरितेनkopasamīritenaoriginal form «kopasamīritena», added to complete the word-by-word coverage
कृष्णाकटाक्षेणkṛṣṇākaṭākṣeṇaoriginal form «kṛṣṇākaṭākṣeṇa», added to complete the word-by-word coverage
चापिcāpioriginal form «cāpi», added to complete the word-by-word coverage
पतींस्patīṃsoriginal form «patīṃs», added to complete the word-by-word coverage
विसंज्ञकल्पाम्visaṃjñakalpāmoriginal form «visaṃjñakalpām», added to complete the word-by-word coverage
इवोग्रःivograḥoriginal form «ivograḥ», added to complete the word-by-word coverage
Translation

So speaking plaintively, the slender-waisted one cast a sidelong glance at her enraged husbands; and she kindled the Pandavas, their bodies overcome with wrath, with the falling glances of her sidelong looks. Not so great was the grief caused by their kingdom taken away, nor by their wealth and chief jewels, as the grief that arose from the anguished, wrath-stirred sidelong glance of Krishna. And Duhshasana, seeing Krishna gazing upon her wretched husbands, [her,] shaken violently, nearly senseless, said, laughing like a savage beast: "Slave woman!"

Version

90c2b0fd84c1 · published Jul 16, 2026, 4:03:37 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with