महाभारत
Droṇa-vadha-parva (aśvatthāmā-hata-upāya) (The Ruse "Aśvatthāman Is Slain")7.164.74–77
8384 / 15823
महाभारत · 7.164.74–77
देवनागरी

भीमसेनवचः श्रुत्वा द्रोणस् तत् परम् अप्रियम् ॥
मनसा सन्नगात्रो ऽभूद् यथा सैकतम् अम्भसि ॥
शङ्कमानः स तन् मिथ्या वीर्यज्ञः स्वसुतस्य वै ॥
हतः स इति च श्रुत्वा नैव धैर्याद् अकम्पत ॥
स लब्ध्वा चेतनां द्रोणः क्षणेनैव समाश्वसत् ॥
अनुचिन्त्यात्मनः पुत्रम् अविषह्यम् अरातिभिः ॥
स पार्षतम् अभिद्रुत्य जिघांसुर् मृत्युम् आत्मनः ॥
अवाकिरत् सहस्रेण तीक्ष्णानां कङ्कपत्रिणाम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīmasenavacaḥ śrutvā droṇas tat param apriyam ||
manasā sannagātro 'bhūd yathā saikatam ambhasi ||
śaṅkamānaḥ sa tan mithyā vīryajñaḥ svasutasya vai ||
hataḥ sa iti ca śrutvā naiva dhairyād akampata ||
sa labdhvā cetanāṃ droṇaḥ kṣaṇenaiva samāśvasat ||
anucintyātmanaḥ putram aviṣahyam arātibhiḥ ||
sa pārṣatam abhidrutya jighāṃsur mṛtyum ātmanaḥ ||
avākirat sahasreṇa tīkṣṇānāṃ kaṅkapatriṇām ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भीमसेनवचः श्रुत्वाbhīmasenavacaḥ śrutvāhaving heard Bhimasena's word; having heard Bhimasena's word
द्रोणः तत् परम् अप्रियम्droṇaḥ tat param apriyamDrona, that extremely unwelcome [news]; Drona -- that most grievous [news]
मनसा सन्नगात्रः अभूत्manasā sannagātraḥ abhūtin mind grew limp-limbed; grew slack in body and mind
यथा सैकतम् अम्भसिyathā saikatam ambhasias sand in water; like sand in water
शङ्कमानः सः तत् मिथ्याśaṅkamānaḥ saḥ tat mithyādoubting he, that [it was] false; doubting that it was false
वीर्यज्ञः स्वसुतस्य वैvīryajñaḥ svasutasya vaiknowing the valor of his own son; knowing the valor of his own son
हतः सः इति च श्रुत्वाhataḥ saḥ iti ca śrutvā'he is slain' and having heard; and having heard 'he is slain'
न एव धैर्यात् अकम्पतna eva dhairyāt akampatanot indeed from firmness did tremble; did not waver in his firmness
सः लब्ध्वा चेतनाम् द्रोणःsaḥ labdhvā cetanām droṇaḥhe, having regained consciousness, Drona; Drona, having come to himself
क्षणेन एव समाश्वसत्kṣaṇena eva samāśvasatin a moment recovered; recovered in a moment
अनुचिन्त्य आत्मनः पुत्रम्anucintya ātmanaḥ putramhaving recalled his own son; having recalled his own son
अविषह्यम् अरातिभिःaviṣahyam arātibhiḥunbearable by enemies; unbearable to his foes
सः पार्षतम् अभिद्रुत्यsaḥ pārṣatam abhidrutyahe, having rushed upon Parshata; he, rushing upon Parshata
जिघांसुः मृत्युम् आत्मनःjighāṃsuḥ mṛtyum ātmanaḥwishing to slay his own death; wishing to slay his own [coming] death
अवाकिरत् सहस्रेणavākirat sahasreṇashowered with a thousand; showered [him] with a thousand
तीक्ष्णानाम् कङ्कपत्रिणाम्tīkṣṇānām kaṅkapatriṇāmsharp, heron-feathered [arrows]; sharp arrows fledged with heron feathers
अनुवाद

Having heard Bhimasena's word -- that most grievous news -- Drona grew slack in body and mind, like sand in water. Doubting that it was false, knowing the valor of his own son, and having heard "he is slain," he did not waver in his firmness. Drona, having come to himself, recovered in a moment, recalling his son, unbearable to his foes. He, rushing upon Parshata [Dhrishtadyumna], wishing to slay his own [coming] death, showered him with a thousand sharp arrows fledged with heron feathers.

संस्करण

931eccb68de1 · प्रकाशित 19 जुल॰ 2026, 5:08:17 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से