VedawordВедическая библиотека
Поиск
Войти
Говинда-бхашья
Пада 3.33.3.1
361 / 558
Говинда-бхашья · 3.3.1
॥
Деванагари

सर्व-वेदान्त-प्रत्ययं चोदनाद्य्-अविशेषात्

Транслитерация (IAST)

sarva-vedānta-pratyayaṁ codanādy-aviśeṣāt

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
सर्व-वेदान्त-प्रत्ययम्sarva-vedānta-pratyayamпостигаемое во всех Ведантах; sarva + vedānta + pratyaya «постижение»; одна видья — во всех упанишадах всех ветвей
चोदना-आदि-अविशेषात्codanā-ādi-aviśeṣātибо предписание и прочее не различаются; codanā «побуждение» + ādi + a-viśeṣa, отложительный падеж; то же веление, тот же предмет, то же имя
Литературный перевод

[Знание Брахмана —] удостоверяемо ВСЕМИ ведантами: предписание и прочее не разнятся.

Говинда-бхашья Баладевы Видьябхушаны
॥
Деванагари

तृतीयोऽध्यायः तृतीयः पादः

परया निरस्य मायां गुण-कर्मादीनि यो भजति नित्यम् ।

देवश् चैतन्य-तनुर् मनसि ममासौ परिस्फुरतु कृष्णः ॥

भगवद्-गुणोपासनास्मिन् पादे प्रदर्श्यते । इयम् अत्र प्रक्रिया । स्वयंरूपे पर-ब्रह्मणि पुरुषोत्तमे अनादि-सिद्धानि विचित्राणि रूपाणि वैदूर्य-मणाव् इव नित्याविर्भूतानि विभान्ति । तत्-तद्-रूप-विशिष्टोऽसौ निर्विशेष-शुद्धि-पूर्ति-भाग् इति विज्ञाय तेष्व् एकतमेन निजाभीष्टेन रूपेण विशिष्टो येनोपास्यते तेन तद्-अन्यतमेन रूपेण विशिष्टे तस्मिन् पठिता गुणः स्वोपास्ये पठिताश् चेद् उपसंहार्या एव । येन तु मनः-प्रभृतीनि विभूति-रूपाणि ब्रमेत्य् उपास्यन्ते तेन शाखान्तरस्थाश् च तत्-तद्-उपासन-प्रकरण-पठिता एवोपसंहार्या नेतरे तद्-रूपम् अधिकृत्य तेषां पाठात् । अपरे त्व् एवम् आहुः—इदम् एव पारम्योपेतं ब्रह्म-स्थितांस् तत्-तद्-भावान् अभिनेतृ-दिव्य-नटवत् प्रकाश्य तत्-तन्-नाम-भाक् तत्-तद्-धामावच्छेद एव तत्-तद्-गुण-कर्माण्याविष्कारोतीत्य् एकत्र श्रुतानाम् अन्यत्रोपसंहारः सम्भवतीति ।

नन्व् एकस्मिन् प्रकाशे श्रुता गुणा अन्यस्मिंश् चिन्त्याः स्युर् एकस्यैव तथा तथाभावेन प्राकट्यात् । ननु माधुर्यैश्वर्य-भोग-शान्ति-तपः-क्रौर्यादीनां मिथो विरोधात् वंश-शाङ्खारि-शर-चापादेर् मीनादौ शृङ्ग-पुच्छ-सटा-दंष्ट्रादेश् च नृलिङ्गे विभावने,

योऽन्यथा सन्तम् आत्मानम् अन्यथा प्रतिपद्यते ।

किं तेन न कृतं पापं चौरेणात्मापहारिणा ॥ [म.भा. 1.68.26]

इति स्मृति-व्याकोपाद् विद्वद्-अनुभवेनानुपलम्भाच् च नोपसंहारो युक्त इति चेत् अत्रोच्यते । गुणानाम् उपसंहार्यत्वम् उपासनायाम् उपादेयत्वम् । एकस्मिन्न् उपासने पठितानाम् अन्यस्मिन्न् अपठितानां तेषां तत्र चिन्तनं सत्त्वेन धी-मात्रं वा । आद्यं स्व-निष्ठानाम् अन्तिमं त्व् एकान्तिकानाम् इति यावत् । परस्मिन् पादे स्व-निष्ठादयस् त्रिविधा विद्याधिकारिणो दर्शयिष्यन्ते । तेषु प्रायेणाधिकृताः स्वनिष्ठाः सर्वेषु रूपेषु समप्रीतयः । ते हि सर्वत्र सर्वान् गुणान् उपसंहरन्ति । न चैकस्मिन्न् अनेक-विरुद्ध-गुण-चिन्तनम् असमञ्जसम् । समय-भेदेन वैदूर्य-मणाव् इवैकत्र तस्मिन् रूप-भेदानां ग्रहीतुं शक्यत्वात् । परिनिष्ठिता निरपेक्षाश् चोभयेऽप्य् एकान्तिनो विषम-प्रीतयः । ते हि स्वेष्ट-रूपाभिव्यक्तान् एव गुणान् विचिन्तयन्ति पश्यन्ति च । तद्-अन्य-रूपाभिव्यक्तांस् तेभ्योऽन्यांस् तु तस्मिन् सत्त्वेन ज्ञातान् अपि न चिन्तयन्ति न च पश्यन्ति । तेषां तत्रानाभिव्यक्तेर् अनभीष्टत्वाच् चेति पराधिकरणे व्यक्तीभविष्यति । योऽन्यथेति तु चिन्-मात्र-वादि-क्षेपकम् ।

किं च, तस्मिन् यद् अन्तस् तद् अन्वेष्टव्यम् [छा.उ. 8.1.6] इति ब्रह्म-गुणानां मुमुक्षु-मृग्यत्वाभिधानात्, आनन्दो ब्रह्मणो विद्वान् न बिभेति कुतश्चन [तै.उ. 2.4.1] इति गुण-वेदिनोऽभय-फलोक्तेश् च सगुणे ब्रह्मणि शास्त्र-तात्पर्यम् । आनुवादिका व्यवहारिकाश् च गुणा इति तु कल्पनैव । मानान्तराप्राप्तानाम् अनुवादासम्भवात् व्यवहारिक-पदादर्शनाच् च । वाचं धेनुम् उपासीत इत्य् आदिवद् उपासनायै गुणाः कल्प्या इति च दुर्धीर् एव । तथा सत्य् आत्मेत्य् एवोपासीत इत्य् अत्रापि तद्-आपत्तेः । आनन्दादयः प्रधानस्य, व्यतिहारे विशिंषन्ति हीतरवत् इत्य् अत्रानन्दादेर् जीवेशाभेदस्य चोपास्यत्वेऽपि तात्त्विकत्व-स्वीकाराच् च । निर्गुण-वाक्यं तु प्राकृत-गुण-निषेधकम् इत्य् उक्तम् । गुणानां गुण्य्-अभेदाभ्युपगमाच् च न किञ्चिच् चोद्यम् । ध्येया गुणा द्वेधा बोध्याः । अङ्गि-निष्ठत्वाद् अङ्ग-निष्ठत्वाच् चेति स्फुटीभावि । तत्रादौ गुणोपसंहार-सिद्धये भगवतः सर्व-वेद-वेद्यत्वं निगद्यते । तथा हि निखिलानि साधन-वाक्यान्य् अत्र विषयः । तत्र स्व-शास्त्रोक्तैः साधनैर् ब्रह्म वेद्यम् उत सर्व-शाखोक्तैस् तैर् इति संशये प्रतिशाखम् अर्थ-भेदात् स्व-शाखोक्तैस् तैर् इति प्राप्ते--

सर्व-वेदान्त-प्रत्ययं चोदनाद्य्-अविशेषात् ॥

इहान्त-शब्दो निश्चयार्थः । उभयोर् दृष्टोऽन्तः इत्य् अत्र तथा प्रत्ययात् । सर्व-वेद-निर्णयोत्पाद्य-ज्ञानं ब्रह्म । कुतः ? चोदनेति । आदि-शब्दाद् युक्तिर् गृह्यते । आत्मेत्य् एवोपासीत इत्य् आदि-विधेस् तद्-उक्त-युक्तेश् च सर्वत्र साम्यात् । यथा माध्यन्दिनानां विधिर् एष दृष्टस् तथा काण्वानां च ॥1॥

र्प्द् : 10.87.31 (त्वयि त इमे), 10.87.37 (यच् छ्रुतयस् त्वयि), 10.87.11 (बृहद्-उपलब्धम्), 10.87.15 (अथ वितथा…), 2.5.15-16, 2.5.25-26, 2.6.29, 11.21.41-42. 4.7.49-50, 10.87.11 (अत ऋषयो दधुस्).

Транслитерация (IAST)

tṛtīyo'dhyāyaḥ tṛtīyaḥ pādaḥ

parayā nirasya māyāṁ guṇa-karmādīni yo bhajati nityam |

devaś caitanya-tanur manasi mamāsau parisphuratu kṛṣṇaḥ ||

bhagavad-guṇopāsanāsmin pāde pradarśyate | iyam atra prakriyā | svayaṁrūpe para-brahmaṇi puruṣottame anādi-siddhāni vicitrāṇi rūpāṇi vaidūrya-maṇāv iva nityāvirbhūtāni vibhānti | tat-tad-rūpa-viśiṣṭo'sau nirviśeṣa-śuddhi-pūrti-bhāg iti vijñāya teṣv ekatamena nijābhīṣṭena rūpeṇa viśiṣṭo yenopāsyate tena tad-anyatamena rūpeṇa viśiṣṭe tasmin paṭhitā guṇaḥ svopāsye paṭhitāś ced upasaṁhāryā eva | yena tu manaḥ-prabhṛtīni vibhūti-rūpāṇi bramety upāsyante tena śākhāntarasthāś ca tat-tad-upāsana-prakaraṇa-paṭhitā evopasaṁhāryā netare tad-rūpam adhikṛtya teṣāṁ pāṭhāt | apare tv evam āhuḥ—idam eva pāramyopetaṁ brahma-sthitāṁs tat-tad-bhāvān abhinetṛ-divya-naṭavat prakāśya tat-tan-nāma-bhāk tat-tad-dhāmāvaccheda eva tat-tad-guṇa-karmāṇyāviṣkārotīty ekatra śrutānām anyatropasaṁhāraḥ sambhavatīti |

nanv ekasmin prakāśe śrutā guṇā anyasmiṁś cintyāḥ syur ekasyaiva tathā tathābhāvena prākaṭyāt | nanu mādhuryaiśvarya-bhoga-śānti-tapaḥ-krauryādīnāṁ mitho virodhāt vaṁśa-śāṅkhāri-śara-cāpāder mīnādau śṛṅga-puccha-saṭā-daṁṣṭrādeś ca nṛliṅge vibhāvane,

yo'nyathā santam ātmānam anyathā pratipadyate |

kiṁ tena na kṛtaṁ pāpaṁ caureṇātmāpahāriṇā || [ma.bhā. 1.68.26]

iti smṛti-vyākopād vidvad-anubhavenānupalambhāc ca nopasaṁhāro yukta iti cet atrocyate | guṇānām upasaṁhāryatvam upāsanāyām upādeyatvam | ekasminn upāsane paṭhitānām anyasminn apaṭhitānāṁ teṣāṁ tatra cintanaṁ sattvena dhī-mātraṁ vā | ādyaṁ sva-niṣṭhānām antimaṁ tv ekāntikānām iti yāvat | parasmin pāde sva-niṣṭhādayas trividhā vidyādhikāriṇo darśayiṣyante | teṣu prāyeṇādhikṛtāḥ svaniṣṭhāḥ sarveṣu rūpeṣu samaprītayaḥ | te hi sarvatra sarvān guṇān upasaṁharanti | na caikasminn aneka-viruddha-guṇa-cintanam asamañjasam | samaya-bhedena vaidūrya-maṇāv ivaikatra tasmin rūpa-bhedānāṁ grahītuṁ śakyatvāt | pariniṣṭhitā nirapekṣāś cobhaye'py ekāntino viṣama-prītayaḥ | te hi sveṣṭa-rūpābhivyaktān eva guṇān vicintayanti paśyanti ca | tad-anya-rūpābhivyaktāṁs tebhyo'nyāṁs tu tasmin sattvena jñātān api na cintayanti na ca paśyanti | teṣāṁ tatrānābhivyakter anabhīṣṭatvāc ceti parādhikaraṇe vyaktībhaviṣyati | yo'nyatheti tu cin-mātra-vādi-kṣepakam |

kiṁ ca, tasmin yad antas tad anveṣṭavyam [chā.u. 8.1.6] iti brahma-guṇānāṁ mumukṣu-mṛgyatvābhidhānāt, ānando brahmaṇo vidvān na bibheti kutaścana [tai.u. 2.4.1] iti guṇa-vedino'bhaya-phalokteś ca saguṇe brahmaṇi śāstra-tātparyam | ānuvādikā vyavahārikāś ca guṇā iti tu kalpanaiva | mānāntarāprāptānām anuvādāsambhavāt vyavahārika-padādarśanāc ca | vācaṁ dhenum upāsīta ity ādivad upāsanāyai guṇāḥ kalpyā iti ca durdhīr eva | tathā saty ātmety evopāsīta ity atrāpi tad-āpatteḥ | ānandādayaḥ pradhānasya, vyatihāre viśiṁṣanti hītaravat ity atrānandāder jīveśābhedasya copāsyatve'pi tāttvikatva-svīkārāc ca | nirguṇa-vākyaṁ tu prākṛta-guṇa-niṣedhakam ity uktam | guṇānāṁ guṇy-abhedābhyupagamāc ca na kiñcic codyam | dhyeyā guṇā dvedhā bodhyāḥ | aṅgi-niṣṭhatvād aṅga-niṣṭhatvāc ceti sphuṭībhāvi | tatrādau guṇopasaṁhāra-siddhaye bhagavataḥ sarva-veda-vedyatvaṁ nigadyate | tathā hi nikhilāni sādhana-vākyāny atra viṣayaḥ | tatra sva-śāstroktaiḥ sādhanair brahma vedyam uta sarva-śākhoktais tair iti saṁśaye pratiśākham artha-bhedāt sva-śākhoktais tair iti prāpte--

sarva-vedānta-pratyayaṁ codanādy-aviśeṣāt ||

ihānta-śabdo niścayārthaḥ | ubhayor dṛṣṭo'ntaḥ ity atra tathā pratyayāt | sarva-veda-nirṇayotpādya-jñānaṁ brahma | kutaḥ ? codaneti | ādi-śabdād yuktir gṛhyate | ātmety evopāsīta ity ādi-vidhes tad-ukta-yukteś ca sarvatra sāmyāt | yathā mādhyandinānāṁ vidhir eṣa dṛṣṭas tathā kāṇvānāṁ ca ||1||

rpd : 10.87.31 (tvayi ta ime), 10.87.37 (yac chrutayas tvayi), 10.87.11 (bṛhad-upalabdham), 10.87.15 (atha vitathā…), 2.5.15-16, 2.5.25-26, 2.6.29, 11.21.41-42. 4.7.49-50, 10.87.11 (ata ṛṣayo dadhus).

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तृतीयः अध्यायः तृतीयः पादःtṛtīyaḥ adhyāyaḥ tṛtīyaḥ pādaḥтретья адхьяя, третья пада; заголовок
परया निरस्य मायाम्parayā nirasya māyām«Высшею [шакти] отстранив майю»; parā!
गुण-कर्म-आदीनि यः भजति नित्यम्guṇa-karma-ādīni yaḥ bhajati nityam«кто вечно живит качества и деяния [Свои]»; nitya!
देवः चैतन्य-तनुःdevaḥ caitanya-tanuḥ«Бог, телом-сознание»; caitanya-tanu!
मनसि मम असौ परिस्फुरतु कृष्णःmanasi mama asau parisphuratu kṛṣṇaḥ«в уме моём да просияет тот КРИШНА»; parisphuratu!!
भगवत्-गुण-उपासना अस्मिन् पादे प्रदर्श्यतेbhagavat-guṇa-upāsanā asmin pāde pradarśyateв этой паде показуется почитание качеств Бхагавана; guṇa-upāsanā!
इयम् अत्र प्रक्रियाiyam atra prakriyāвот здешнее устроение; prakriyā
स्वयं-रूपे पर-ब्रह्मणि पुरुष-उत्तमेsvayaṁ-rūpe para-brahmaṇi puruṣa-uttameв Пурушоттаме — Самом Образе, высшем Брахмане; svayaṁ-rūpa!
अनादि-सिद्धानि विचित्राणि रूपाणिanādi-siddhāni vicitrāṇi rūpāṇiбезначально-сущие дивные образы; anādi-siddha!!
वैदूर्य-मणौ इव नित्य-आविर्भूतानि विभान्तिvaidūrya-maṇau iva nitya-āvirbhūtāni vibhāntiсияют вечно-явленные, как [цвета́] в вайдурье; vaidūrya!
तत्-तत्-रूप-विशिष्टः असौtat-tat-rūpa-viśiṣṭaḥ asauОн, отличённый каждым из образов; viśiṣṭa
निर्विशेष-शुद्धि-पूर्ति-भाक् इति विज्ञायnirviśeṣa-śuddhi-pūrti-bhāk iti vijñāyaцелен и полн без изъятия: так распознав; pūrti
तेषु एकतमेन निज-अभीष्टेन रूपेणteṣu ekatamena nija-abhīṣṭena rūpeṇaодним из них — СВОИМ ИЗЛЮБЛЕННЫМ; nija-abhīṣṭa!!
विशिष्टः येन उपास्यतेviśiṣṭaḥ yena upāsyateв каком [образе] кто почитает; upāsya
तेनtenaтому; tena
तत्-अन्यतमेन रूपेण विशिष्टे तस्मिन् पठिताः गुणाःtat-anyatamena rūpeṇa viśiṣṭe tasmin paṭhitāḥ guṇāḥкачества, прочитанные о Нём в ином образе; paṭhita
स्व-उपास्ये पठिताः चेत् उपसंहार्याः एवsva-upāsye paṭhitāḥ cet upasaṁhāryāḥ evaколи читаны о его Почитаемом — ДА СОБИРАЮТСЯ; upasaṁhārya!!
… इति… itiтаково [первое мнение]; iti
अपरे तु एवम् आहुःapare tu evam āhuḥдругие же говорят так; apare
इदम् एव पारम्य-उपेतम् ब्रह्मidam eva pāramya-upetam brahmaсам высочайший Брахман; pāramya
… अभिनेतृ-दिव्य-नटवत् प्रकाश्य… abhinetṛ-divya-naṭavat prakāśyaявив, как дивный актёр, [разные облики]; naṭa!
तत्-तत्-नाम-भाक्tat-tat-nāma-bhākнося те и те имена; nāma-bhāj
तत्-तत्-धाम-अवच्छेदे एवtat-tat-dhāma-avacchede evaв своей дхаме каждый; dhāma!
तत्-तत्-गुण-कर्माणि आविष्करोतिtat-tat-guṇa-karmāṇi āviṣkarotiявляет те качества и деяния; āviṣkaroti
इति एकत्र श्रुतानाम् अन्यत्र उपसंहारः सम्भवति इतिiti ekatra śrutānām anyatra upasaṁhāraḥ sambhavati itiпотому слышанное об одном собираемо в другом; sambhava
ननुnanuно [возразят]; nanu
… माधुर्य-ऐश्वर्य-भोग-शान्ति-तपः-क्रौर्य-आदीनाम्… mādhurya-aiśvarya-bhoga-śānti-tapaḥ-kraurya-ādīnāmсладость, владычество, услада, покой, тапас, грозность; список!
मिथः विरोधात्mithaḥ virodhātвзаимно противны; virodha
वंश-शाङ्ख-अरि-शर-चाप-आदेःvaṁśa-śāṅkha-ari-śara-cāpa-ādeḥфлейта — и раковина, диск, стрелы, лук; vaṁśa-cakra!
मीन-आदौ शृङ्ग-पुच्छ-सटा-दंष्ट्रा-आदेः चmīna-ādau śṛṅga-puccha-saṭā-daṁṣṭrā-ādeḥ caа у Рыбы — рог, хвост; [у Нрисимхи] грива, клыки; saṭā-daṁṣṭrā!
नृ-लिङ्गे विभावनेnṛ-liṅge vibhāvaneпри созерцании в человечьем образе; nṛ-liṅga
यः अन्यथा सन्तम् आत्मानम्yaḥ anyathā santam ātmānam«кто сущего так Атмана»; anyathā
अन्यथा प्रतिपद्यतेanyathā pratipadyate«постигает иначе»; pratipadyate
किम् तेन न कृतम् पापम्kim tena na kṛtam pāpam«какого греха тот не совершил —»; pāpa
चौरेण आत्म-अपहारिणा इतिcaureṇa ātma-apahāriṇā iti«вор, похитивший Атмана!»; ātma-apahārin! (Мбх)
स्मृति-व्याकोपात् … न उपसंहारः युक्तः इति चेत्smṛti-vyākopāt … na upasaṁhāraḥ yuktaḥ iti cetбунт смрити: сбор не складен — если так; cet
अत्र उच्यतेatra ucyateздесь отвечаем; ucyate
गुणानाम् उपसंहार्यत्वम्guṇānām upasaṁhāryatvam«собираемость» качеств —; upasaṁhāryatva
उपासनायाम् उपादेयत्वम्upāsanāyām upādeyatvamих принимаемость в почитание; upādeyatva
एकस्मिन् उपासने पठितानाम्ekasmin upāsane paṭhitānāmчитанных при одном почитании; paṭhita
अन्यस्मिन् अपठितानाम् तेषाम् तत्र चिन्तनम्anyasmin apaṭhitānām teṣām tatra cintanamне читанных при другом — там ОБДУМЫВАНИЕ; cintana
सत्त्वेन धी-मात्रम् वाsattvena dhī-mātram vāлибо мысль об [их] наличии; dhī-mātra!
आद्यम् स्व-निष्ठानाम्ādyam sva-niṣṭhānāmпервое — у СВА-НИШТХОВ; sva-niṣṭha!!
अन्तिमम् तु एकान्तिकानाम् इति यावत्antimam tu ekāntikānām iti yāvatпоследнее — у ЭКАНТИКОВ; ekāntika!!
परस्मिन् पादेparasmin pādeв следующей паде; para
स्व-निष्ठ-आदयः त्रिविधाः विद्या-अधिकारिणः दर्शयिष्यन्तेsva-niṣṭha-ādayaḥ trividhāḥ vidyā-adhikāriṇaḥ darśayiṣyanteбудут показаны три рода правомочных; trividha
तेषु प्रायेण अधिकृताः स्व-निष्ठाःteṣu prāyeṇa adhikṛtāḥ sva-niṣṭhāḥсреди них большинство — сва-ништхи; prāyeṇa
सर्वेषु रूपेषु सम-प्रीतयःsarveṣu rūpeṣu sama-prītayaḥРАВНО ЛЮБЯЩИЕ ВСЕ ОБРАЗЫ; sama-prīti!!
ते हि सर्वत्र सर्वान् गुणान् उपसंहरन्तिte hi sarvatra sarvān guṇān upasaṁharantiони всюду собирают все качества; sarvān
न च एकस्मिन् अनेक-विरुद्ध-गुण-चिन्तनम् असमञ्जसम्na ca ekasmin aneka-viruddha-guṇa-cintanam asamañjasamи мыслить в одном многие противные качества — не нескладица; na asamañjasa
समय-भेदेनsamaya-bhedenaв разное время; samaya
वैदूर्य-मणौ इवvaidūrya-maṇau ivaкак в вайдурье; vaidūrya
एकत्र तस्मिन् रूप-भेदानाम् ग्रहीतुम् शक्यत्वात्ekatra tasmin rūpa-bhedānām grahītum śakyatvātв одном схватываемы разные образы; śakya
परिनिष्ठिताः निरपेक्षाः च उभये अपि एकान्तिनःpariniṣṭhitāḥ nirapekṣāḥ ca ubhaye api ekāntinaḥпариништхиты и нирапекши — оба [рода] экантины —; pariniṣṭhita-nirapekṣa!
विषम-प्रीतयःviṣama-prītayaḥЛЮБЯЩИЕ НЕРОВНО; viṣama-prīti!!
ते हिte hiони ведь; te
स्व-इष्ट-रूप-अभिव्यक्तान् एव गुणान्sva-iṣṭa-rūpa-abhivyaktān eva guṇānлишь качества, явленные в ИХ излюбленном образе; sva-iṣṭa!!
विचिन्तयन्ति पश्यन्ति चvicintayanti paśyanti caобдумывают и видят; paśyanti
तत्-अन्य-रूप-अभिव्यक्तान् …tat-anya-rūpa-abhivyaktān …явленные же в иных образах; anya
तस्मिन् सत्त्वेन ज्ञातान् अपिtasmin sattvena jñātān apiхоть и зная об их наличии; jñāta
न चिन्तयन्ति न च पश्यन्तिna cintayanti na ca paśyantiНЕ обдумывают и НЕ видят; na!
तेषाम् तत्र अनभिव्यक्तेःteṣām tatra anabhivyakteḥибо там они не явлены; anabhivyakti
अनभीष्टत्वात् च इतिanabhīṣṭatvāt ca itiи не желанны [их сердцу]; anabhīṣṭa!!
… किम् च… kim caк тому же; kim ca
तस्मिन् यत् अन्तः तत् अन्वेष्टव्यम् इतिtasmin yat antaḥ tat anveṣṭavyam iti«что внутри Него — то взыскуемо»; Чхандогья 8.1.1
ब्रह्म-गुणानाम् मुमुक्षु-मृग्यत्व-अभिधानात्brahma-guṇānām mumukṣu-mṛgyatva-abhidhānātкачества Брахмана названы дичью взыскующих; mṛgya!
आनन्दम् ब्रह्मणः विद्वान् न बिभेति कुतश्चन इतिānandam brahmaṇaḥ vidvān na bibheti kutaścana iti«знающий блаженство Брахмана не боится ниоткуда»; Тайттирия 2.9
गुण-वेदिनः अभय-फल-उक्तेः चguṇa-vedinaḥ abhaya-phala-ukteḥ caи у ведающего качества — плод бесстрашия; abhaya!
स-गुणे ब्रह्मणि शास्त्र-तात्पर्यम्sa-guṇe brahmaṇi śāstra-tātparyamумысел шастры — О БРАХМАНЕ С КАЧЕСТВАМИ; sa-guṇa!!
… निर्गुण-वाक्यम् तु प्राकृत-गुण-निषेधकम् इति उक्तम्… nirguṇa-vākyam tu prākṛta-guṇa-niṣedhakam iti uktam«ниргуна»-речения же отрицают ПРАКРИТНЫЕ гуны: сказано; nirguṇa!
… ध्येयाः गुणाः द्वेधा बोध्याः… dhyeyāḥ guṇāḥ dvedhā bodhyāḥсозерцаемые качества двояки; dvedhā
अङ्गि-निष्ठत्वात् अङ्ग-निष्ठत्वात् च इति स्फुटी-भाविaṅgi-niṣṭhatvāt aṅga-niṣṭhatvāt ca iti sphuṭī-bhāviпри Целом и при членах [окружении]: прояснится; aṅgin-aṅga!
तत्र आदौtatra ādauздесь вначале; ādau
गुण-उपसंहार-सिद्धयेguṇa-upasaṁhāra-siddhayeради устроения сбора качеств; siddhi
भगवतः सर्व-वेद-वेद्यत्वम् निगद्यतेbhagavataḥ sarva-veda-vedyatvam nigadyateвозглашается ведомость Бхагавана ВСЕМИ Ведами; sarva-veda-vedya
… स्व-शाखा-उक्तैः साधनैः ब्रह्म वेद्यम्… sva-śākhā-uktaiḥ sādhanaiḥ brahma vedyamсвоей ли [лишь] ветви средствами ведом Брахман; sva-śākhā
उत सर्व-शाखा-उक्तैः तैः इति संशयेuta sarva-śākhā-uktaiḥ taiḥ iti saṁśayeили средствами всех ветвей? — при сомнении; sarva-śākhā
प्रति-शाखम् अर्थ-भेदात् स्व-शाखा-उक्तैः इति प्राप्तेprati-śākham artha-bhedāt sva-śākhā-uktaiḥ iti prāpte«в каждой ветви свой смысл — своей»; при полученном; prāpta
सर्व-वेदान्त-प्रत्ययम् चोदन-आदि-अविशेषात्sarva-vedānta-pratyayam codana-ādi-aviśeṣāt«всеведантно удостоверяемо: предписание и прочее не разнятся»; сутра 3.3.1
इह अन्त-शब्दः निश्चय-अर्थःiha anta-śabdaḥ niścaya-arthaḥслово «анта» здесь — о решении; anta
… सर्व-वेद-निर्णय-उत्पाद्य-ज्ञानम् ब्रह्म… sarva-veda-nirṇaya-utpādya-jñānam brahmaБрахман — знание, рождаемое решением ВСЕХ Вед; sarva-veda!
कुतः चोदन इतिkutaḥ codana itiпочему? — «предписание…»; codanā
आदि-शब्दात् युक्तिः गृह्यतेādi-śabdāt yuktiḥ gṛhyateсловом «и прочее» берётся довод; yukti
आत्मा इति एव उपासीत इति आदि-विधेःātmā iti eva upāsīta iti ādi-vidheḥпредписание «пусть почитает как Атмана»; vidhi
तत्-उक्त-युक्तेः च सर्वत्र साम्यात्tat-ukta-yukteḥ ca sarvatra sāmyātи доводы его — всюду равны; sāmya
यथा माध्यन्दिनानाम् विधिः एषः दृष्टःyathā mādhyandinānām vidhiḥ eṣaḥ dṛṣṭaḥкак виден он у мадхьяндинов; Mādhyandina
तथा काण्वानाम् चtathā kāṇvānām caтак и у канвов; Kāṇva
Перевод комментария

Третья адхьяя, третья пада.

«Кто, Высшею [шакти] отстранив майю, вечно живит качества и деяния [Свои], — Бог, телом-сознание, — да просияет в уме моём тот КРИШНА».

В этой паде показуется почитание КАЧЕСТВ Бхагавана. Устроение таково: в Пурушоттаме — Самом Образе — сияют, как цвета́ в вайдурье, безначально-сущие дивные образы; Он в каждом целен и полн. Кто почитает Его в СВОЁМ излюбленном образе — качества, читанные [в шастре] об ином Его образе, собираются ли тому в почитание? (Другие излагают так: высочайший Брахман, как дивный актёр, являет свои облики, в своей дхаме каждый, — потому слышанное об одном собираемо в другом.) [Возразят:] сладость и грозность, флейта и клыки взаимно противны, и смрити бранит «постигающего сущего так — иначе» вором души. Отвечаем: «собираемость» качеств — принимаемость их в почитание: [для одних —] ОБДУМЫВАНИЕ [всех], [для других —] лишь мысль об их наличии. Первое — у СВА-НИШТХОВ (РАВНО любящих все образы: они всюду собирают все качества, и это не нескладица — как в вайдурье в разное время схватываемы разные цвета); последнее — у ЭКАНТИКОВ (париништхитов и нирапекш), ЛЮБЯЩИХ НЕРОВНО: они обдумывают и ВИДЯТ лишь качества, явленные в их излюбленном образе, а явленных в иных — хоть и зная о них — не обдумывают и не видят: там те НЕ ЯВЛЕНЫ и сердцу их не желанны. Умысел шастры — о Брахмане С КАЧЕСТВАМИ («что внутри Него — то взыскуемо»; у ведающего качества — плод бесстрашия); «ниргуна»-речения отрицают пракритные гуны. Вначале — ведомость Бхагавана ВСЕМИ Ведами: своей ли лишь ветви средствами Он ведом? При полученном —

«Всеведантно удостоверяемо: предписание и прочее не разнятся».

Брахман — знание, рождаемое решением ВСЕХ Вед: предписание («пусть почитает как Атмана») и доводы — всюду равны: как у мадхьяндинов, так и у канвов.

Версия

0678e187ebd1 · опубликовано 27 июл. 2026 г., 05:22:51 UTC

Доступно наRU
ПредыдущийСтих 3.2.42

Листайте стихи клавишами