दृष्टान्तं विवृण्वन्न् इन्द्रियादिलयेन निर्विकारात्मोपलब्धिं दर्शयति अण्डेषु पेशिषु तरुष्व् अविनिश्चितेषु प्राणो हि जीवम् उपधावति तत्र तत्र । सन्ने यद् इन्द्रियगणेऽहमि च प्रसुप्ते कूटस्थ आशयम् ऋते तद् अनुस्मृतिर् नः ॥ अण्डेषु अण्डजेषु । पेशिषु जरायुजेषु । तरुषु उद्भिज्जेषु । अविनिश्चितेषु स्वेदजेषु । उपधावति अनुवर्तते । एवं दृष्टान्ते निर्विकारत्वं प्रदर्श्य दार्ष्टान्तिकेऽपि दर्शयति । कथम् । तदैवात्मा सविकार इव प्रतीयते यदा जागरे इन्द्रियगणः । यदा च स्वप्ने तत्संस्कारवान् अहङ्कारः । यदा तु प्रसुप्तं तदा तस्मिन् प्रसुप्त इन्द्रियगणे सन्ने लीने । अहमि अनङ्कारे च सन्ने लीने । कूटस्थो निर्विकार एवात्मा । कुतः । आशयम् ऋते लिङ्गशरीरम् उपाधिं विना । विकारहेतोर् उपाधेर् अभावात् इत्य् अर्थः । नन्व् अहङ्कारपर्यन्तस्य सर्वस्य लये शून्यम् एवावशिष्यते । क्व तदा कूटस्थ आत्मा । अत आह तदनुस्मृतिर् नः । तस्याखण्डात्मनः सुष्प्तिसाक्षिणः स्मृतिः नः अस्माकं जाग्रद्द्रष्टॄणां जायते एतावन्तं कालं सुखम् अहम् अस्वाप्सं न किञ्चिद् अवेदिषम् इति । अतोऽननुभूतस्य तस्यास्मरणाद् अस्त्य् एव सुष्प्तौ ताद्र्गात्मानुभवः । विषयसम्बन्धाभावाच् च न स्पष्ट इति भावः । अतः स्वप्रकाशमात्रवस्तुनः सूर्यादेः प्रकाशवद् उपलभ्दिमात्रस्याप्य् आत्मन उपलभ्दिः स्वाश्रयेऽस्त्य् एवेत्य् आयातम् । तथा च श्रुतिः यद् वै तन् न पश्यति पश्यन् वै द्रष्टव्यान् न पश्यति, न हि द्रष्टुर् दृष्टोर्विपरिलोपो विद्यते इति । अयं साक्षिसाक्ष्यविभागेन तृतीयस् तर्कः । दुःखिप्रेमास्पदत्वविभागेन चतुर्थोऽपि तर्कोऽवगन्तव्यः
dṛṣṭāntaṁ vivṛṇvann indriyādilayena nirvikārātmopalabdhiṁ darśayati --aṇḍeṣu peśiṣu taruṣv aviniściteṣu prāṇo hi jīvam upadhāvati tatra tatra | sanne yad indriya-gaṇe'hami ca prasupte kūṭastha āśayam ṛte tad anusmṛtir naḥ || aṇḍeṣu aṇḍajeṣu | peśiṣu jarāyujeṣu | taruṣu udbhijjeṣu | aviniściteṣu svedajeṣu | upadhāvati anuvartate | evaṁ dṛṣṭānte nirvikāratvaṁ pradarśya dārṣṭāntike'pi darśayati | katham | tadaivātmā savikāra iva pratīyate yadā jāgare indriya-gaṇaḥ | yadā ca svapne tat-saṁskāravān ahaṅkāraḥ | yadā tu prasuptaṁ tadā tasmin prasupta indriya-gaṇe sanne līne | ahami anaṅkāre ca sanne līne | kūṭastho nirvikāra evātmā | kutaḥ | āśayam ṛte liṅga-śarīram upādhiṁ vinā | vikāra-hetor upādher abhāvāt ity arthaḥ | nanv ahaṅkāra-paryantasya sarvasya laye śūnyam evāvaśiṣyate | kva tadā kūṭastha ātmā | ata āha tad-anusmṛtir naḥ | tasyākhaṇḍātmanaḥ suṣpti-sākṣiṇaḥ smṛtiḥ naḥ asmākaṁ jāgrad-draṣṭṝṇāṁ jāyate etāvantaṁ kālaṁ sukham aham asvāpsaṁ na kiñcid avediṣam iti | ato'nanubhūtasya tasyāsmaraṇād asty eva suṣptau tādrg-ātmānubhavaḥ | viṣaya-sambandhābhāvāc ca na spaṣṭa iti bhāvaḥ | ataḥ sva-prakāśa-mātra-vastunaḥ sūryādeḥ prakāśavad upalabhdi-mātrasyāpy ātmana upalabhdiḥ svāśraye'sty evety āyātam | tathā ca śrutiḥ --yad vai tan na paśyati paśyan vai draṣṭavyān na paśyati, na hi draṣṭur dṛṣṭorviparilopo vidyate iti | ayaṁ sākṣi-sākṣya-vibhāgena tṛtīyas tarkaḥ | duḥkhi-premāspadatva-vibhāgena caturtho'pi tarko'vagantavyaḥ
Раскрывая пример, он показывает, что душа постигается неизменной и при растворении чувств и прочего:
«В яйцах, в утробных оболочках, в деревьях, в неопределённых — прана ведь всюду следует за дживой. Когда улеглось собрание чувств и уснула самость, неколебима она без вместилища, — и о том у нас есть воспоминание».
«В яйцах» — в яйцерождённых. «В оболочках» — в живородящих. «В деревьях» — в прорастающих. «В неопределённых» — в рождённых из пота. «Следует» — сопровождает.
Показав так неизменность в примере, он показывает её и в том, к чему пример. Каким образом? Душа кажется изменчивой лишь тогда, когда в бдении есть собрание чувств, а во сне — самость, несущая их следы. А когда спится, — тогда, при уснувшем собрании чувств, улёгшемся и растворившемся, и при улёгшейся, растворившейся самости, — душа «неколебима», то есть неизменна. Отчего? «Без вместилища» — без тонкого тела, без ограничения; то есть оттого, что нет ограничения, которое есть причина изменения.
— Но ведь при растворении всего, кончая самостью, остаётся одна пустота. Где же тогда неколебимая душа?
— На то он говорит: «и о том у нас есть воспоминание». У нас, зрящих в бдении, рождается воспоминание о той нераздельной душе, свидетельнице глубокого сна: «столько времени я спал счастливо и ничего не знал». А раз непережитое не вспоминается, переживание такой души в глубоком сне есть; оно лишь неясно, оттого что не было связи с предметом. Таков смысл.
Потому и вышло: как у того, что есть одно лишь самосветящееся бытие — у солнца и прочего, — есть свет, так и у души, что есть одно лишь постижение, есть постижение в самой себе как в своей опоре. Так и шрути: «Когда же она не видит — она, видящая, не видит зримого, ибо уничтожения зрения у зрителя не бывает».
Это третий довод — различием свидетеля и свидетельствуемого. А четвёртый довод надо разуметь по различию страдающего и того, кто есть предмет премы.
000000000000 · 发布于 1970年1月1日 00:00:00 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Доказательство опирается на самое обычное: наутро человек помнит, что спал.
Память требует пережившего — значит кто-то был там, где не было ни чувств, ни самости.
И сразу оговорено, почему это переживание неясно: не оттого, что его нет, а оттого, что не на что было смотреть.