Mahabharata · 2.12.22–23
॥
Devanāgarī
स तु राजा महाप्राज्ञः पुनर् एवात्मनात्मवान् ॥
भूयो विममृशे पार्थो लोकानां हितकाम्यया ॥
सामर्थ्ययोगं संप्रेक्ष्य देशकालौ व्ययागमौ ॥
विमृश्य सम्यक् च धिया कुर्वन् प्राज्ञो न सीदति ॥
Transliteration (IAST)
sa tu rājā mahāprājñaḥ punar evātmanātmavān ||
bhūyo vimamṛśe pārtho lokānāṃ hitakāmyayā ||
sāmarthyayogaṃ saṃprekṣya deśakālau vyayāgamau ||
vimṛśya samyak ca dhiyā kurvan prājño na sīdati ||
Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सः तु राजा महा-प्राज्ञःsaḥ tu rājā mahā-prājñaḥно тот царь, многомудрый,
पुनः एव आत्मना आत्म-वान्punaḥ eva ātmanā ātma-vānвновь, сам, владеющий собою,
भूयः विममृशे पार्थःbhūyaḥ vimamṛśe pārthaḥещё раз размыслил, Партха,
लोकानाम् हित-काम्ययाlokānām hita-kāmyayāиз желания блага мирам;
सामर्थ्य-योगम् संप्रेक्ष्यsāmarthya-yogam saṃprekṣyaсоразмерив свою способность,
देश-कालौ व्यय-आगमौdeśa-kālau vyaya-āgamauместо и время, расход и доход,
विमृश्य सम्यक् च धियाvimṛśya samyak ca dhiyāи обдумав хорошо разумом,
कुर्वन् प्राज्ञः न सीदतिkurvan prājñaḥ na sīdatiдействуя [так], мудрый не терпит крушения;
Translation
«Но тот многомудрый, владеющий собою царь, Партха, ещё раз размыслил сам, из желания блага мирам; ведь, соразмерив [свою] способность, место и время, расход и доход и хорошо обдумав разумом, мудрый, действуя [так], не терпит крушения».
Commentary
Version
ec9a5448e938 · published Jun 16, 2026, 12:55:00 PM UTC
Page between verses with
Здесь явлено правило мудрого деяния: соразмерить силу, время, место и средства. Знаменательно, что даже святое дело требует трезвого расчёта: благочестие не отменяет рассудительности, а венчает её. Так писание являет, что «обдумавший хорошо не терпит крушения»; и далее — к кому обращается царь за решимостью.