पृथिव्य्-अधिकार-रूप-शब्दान्तरेभ्यः
pṛthivy-adhikāra-rūpa-śabdāntarebhyaḥ
[«Пища» вод —] земля: по теме [стихий], по образу [«чёрное»] и по другому слову.
ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्याम प्रजायेमहीति ता अन्नम् असृजन्त [छा.उ. 6.2.4] इति विचारान्तरम् । किम् अनेनान्न-शब्देन यवादिकं ग्राह्यं किं वा पृथिवीति । तस्मात् यत्र क्वचन वर्षति तद् एव भूयिष्ठम् अन्नं भवत्य् अद्भ्य एव तद्-अध्यन् नाद्यं जायत इति तत्रैव युक्ति-प्रदर्शनाद् रूढेश् च यवादिकम् इति प्राप्ते—
पृथिव्य्-अधिकार-रूप-शब्दान्तरेभ्यः
पृथिव्य् एव ग्राह्या, न तु यवादि । कुतः ? अधिकारेत्य् आदेः । तत् तेजोऽसृजत इति महा-भूतानाम् एवाधिकारात् यत् कृष्णं तद् अन्नस्येति पार्थिव-रूपत्वात् अद्भ्यः पृथिवीति श्रुत्य्-अन्तराच् चेत्य् अर्थः । एवं सति तस्माद् यत्र क्वचनेत्य् आदिकं तु हेतु-फलयोर् ऐक्य-विवक्षया सङ्गमनीयम् ॥11॥
tā āpa aikṣanta bahvyaḥ syāma prajāyemahīti tā annam asṛjanta [chā.u. 6.2.4] iti vicārāntaram | kim anenānna-śabdena yavādikaṁ grāhyaṁ kiṁ vā pṛthivīti | tasmāt yatra kvacana varṣati tad eva bhūyiṣṭham annaṁ bhavaty adbhya eva tad-adhyan nādyaṁ jāyata iti tatraiva yukti-pradarśanād rūḍheś ca yavādikam iti prāpte—
pṛthivy-adhikāra-rūpa-śabdāntarebhyaḥ
pṛthivy eva grāhyā, na tu yavādi | kutaḥ ? adhikārety ādeḥ | tat tejo'sṛjata iti mahā-bhūtānām evādhikārāt yat kṛṣṇaṁ tad annasyeti pārthiva-rūpatvāt adbhyaḥ pṛthivīti śruty-antarāc cety arthaḥ | evaṁ sati tasmād yatra kvacanety ādikaṁ tu hetu-phalayor aikya-vivakṣayā saṅgamanīyam ||11||
ddc1b827f70c · publicado 27 jul 2026, 4:51:26 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
«Во́ды воззрели… и сотворили ПИЩУ» — ещё рассмотрение: брать ли словом «пища» ячмень и подобное — или землю? [За ячмень —] довод, показанный там же («где дождь — там обильная пища: из вод рождается съедобное»), и укоренившееся значение. При полученном —
«Земля: по теме, по образу и по другому слову».
Бери именно землю. Почему? Тема [раздела] — великие стихии («сотворило жар…»); образ: «что чёрное — то [цвет] пищи» — а чёрное земляно; и другая шрути: «из вод — земля». А «где бы ни шёл дождь…» согласуй как речь о единстве причины и плода.