Mahabharata
Дьюта-парва: жалоба Дурьодханы и дозволение на игру · Verse 2.45.32–35
2511 / 3756
Mahabharata · 2.45.32–35
Devanāgarī

पार्थिवैर् बहुभिः कीर्णम् उपस्थानं दिदृक्षुभिः ॥
सर्वरत्नान्य् उपादाय पार्थिवा वै जनेश्वर ॥
यज्ञे तस्य महाराज पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥
वैश्या इव महीपाला द्विजातिपरिवेषकाः ॥
न सा श्रीर् देवराजस्य यमस्य वरुणस्य वा ॥
गुह्यकाधिपतेर् वापि या श्री राजन् युधिष्ठिरे ॥
तां दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रस्य श्रियं परमिकाम् अहम् ॥
शान्तिं न परिगच्छामि दह्यमानेन चेतसा ॥

Transliteration (IAST)

pārthivair bahubhiḥ kīrṇam upasthānaṃ didṛkṣubhiḥ ||
sarvaratnāny upādāya pārthivā vai janeśvara ||
yajñe tasya mahārāja pāṇḍuputrasya dhīmataḥ ||
vaiśyā iva mahīpālā dvijātipariveṣakāḥ ||
na sā śrīr devarājasya yamasya varuṇasya vā ||
guhyakādhipater vāpi yā śrī rājan yudhiṣṭhire ||
tāṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputrasya śriyaṃ paramikām aham ||
śāntiṃ na parigacchāmi dahyamānena cetasā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पार्थिवैर् बहुभिः कीर्णम्pārthivair bahubhiḥ kīrṇam«многими царями полно
उपस्थानं दिदृक्षुभिःupasthānaṃ didṛkṣubhiḥместо приёма, [пришедшими] видеть;
सर्व-रत्नान्य् उपादायsarva-ratnāny upādāyaвсе драгоценности взяв,
पार्थिवा वै जनेश्वरpārthivā vai janeśvaraцари, о владыка людей,
यज्ञे तस्य महाराजyajñe tasya mahārājaна жертве того, о великий царь,
पाण्डु-पुत्रस्य धीमतःpāṇḍu-putrasya dhīmataḥпремудрого сына Панду,
वैश्या इव महीपालाvaiśyā iva mahīpālā[были] как вайшьи, цари,
द्विजाति-परिवेषकाःdvijāti-pariveṣakāḥприслужники дваждырождённым;
न सा श्रीर् देव-राजस्यna sā śrīr deva-rājasyaне та фортуна [у] царя богов,
यमस्य वरुणस्य वाyamasya varuṇasya vāЯмы или Варуны,
गुह्यक-अधिपतेर् वा अपिguhyaka-adhipater vā apiили [у] владыки гухьяков [Куберы],
या श्री राजन् युधिष्ठिरेyā śrī rājan yudhiṣṭhireкакая фортуна, о царь, у Юдхиштхиры;
तां दृष्ट्वा पाण्डु-पुत्रस्यtāṃ dṛṣṭvā pāṇḍu-putrasyaту увидев у сына Панду
श्रियं परमिकाम् अहम्śriyaṃ paramikām ahamфортуну высшую, я
शान्तिं न परिगच्छामिśāntiṃ na parigacchāmiпокоя не достигаю,
दह्यमानेन चेतसाdahyamānena cetasāс сжигаемым сердцем».
Translation

«Место приёма было полно множеством царей, пришедших видеть; и цари, взяв все [свои] драгоценности, на жертве того премудрого сына Панду, о великий царь, были как вайшьи, прислуживающие дваждырождённым. Нет такой фортуны ни у царя богов [Индры], ни у Ямы, ни у Варуны, ни у владыки гухьяков [Куберы], какая фортуна, о царь, у Юдхиштхиры. Увидев ту высшую фортуну сына Панду, я не достигаю покоя, с сжигаемым сердцем».

Commentary

Дурьодхана возносит фортуну Юдхиштхиры выше Индры, Ямы, Варуны, Куберы — и сам же сгорает от этого признания. Знаменательно, что зависть способна верно оценить величие чужого, но не способна возрадоваться ему: она видит ясно и страдает остро. Стих учит, что мука завистника пропорциональна признанной им же высоте соперника — чем правдивее его хвала, тем глубже его рана. И самое возвеличение Пандавов до уровня хранителей мира должно бы повергнуть в благоговение; но «сжигаемое сердце» претворяет восхищение в пытку. Признать величие праведного и не смириться пред ним — вот ад, который завистник носит в груди.

Version

a35bacf0b92e · published Jun 16, 2026, 3:40:00 PM UTC

Page between verses with