अक्षर-धियां त्व् अवरोधः सामान्य-तद्-भावाभ्याम् औपसदवत् तद् उक्तम्
akṣara-dhiyāṁ tv avarodhaḥ sāmānya-tad-bhāvābhyām aupasadavat tad uktam
Мысли же об Акшаре [«не-груб, не-мал»] ВБИРАЮТСЯ всюду: Предмет один, и то — в Нём; как мантры упасад [идут за главным обрядом].
अथास्थौल्यादि-धर्मानुपसंहर्तुम् आरभते—एतद् वै तद् अक्षरं गार्गि ब्राह्मणा अभिवदन्त्य् अस्थूलम् अनण्व् अह्रस्वम् [बृ.आ.उ. 3.8.8] इत्य् आदि श्रूयते । अथ परा यया तद् अक्षरम् अधिगम्यते यत् तद् अद्रेश्यम् अग्राह्यम् अगोत्रम् अवर्णम् अचक्षुः-श्रोत्रम् इत्य् आदि च । इह भवति वीक्षा । अक्षर-शब्दित-पर-ब्रह्म-विषयाः स्थौल्यादि-प्रतिषेध-बुद्धयः सर्वासूपासनासु नेया न वेति । समान एवं चाभेदात् इत्य् त्र विग्रहात्मक-ब्रह्मोपासनाया निरूपणात् तादृशे ब्रह्मण्य् एतासाम् असम्भवान् न, इति प्राप्ते—
अक्षर-धियां त्व् अवरोधः सामान्य-तद्-भावाभ्याम्
औपसदवत्, तद् उक्तम् ॥
तु-शब्दात् पूर्व-पक्षो निवर्त्यते । अक्षर-ब्रह्म-सम्बन्धिनीनाम् आसाम् अस्थौल्यादि-धियां सर्वासु तास्व् अवरोधः सङ्ग्रहः कार्यः । कुतः ? सामान्येति । सर्वे वेदा यत् पदम् आमनन्ति इति श्रुतेः । सर्वत्रोपास्यस्य ब्रह्म-स्वरूपस्य सामान्याद् ऐकरूप्यात् । तत्र विग्रहेऽस्थौल्यादीनां भावाच् च ।
अयं भावः—ज्ञात्वा देवम् इत्य् आदि श्रुतेर् ज्ञानान् मोक्षः । तच् च ज्ञानं तम् असाधारण्येन गृह्णीयात्, न तु साधारण्येन । अन्यत्रातिप्रसङ्गात् । ततश् चास्थौल्यादि-विशेषित-विभु-ज्ञानानन्दाभिन्न-विग्रह-रूपत्वेन ज्ञानम् असाधारण्याय स्यात् तद्-इतर-निखिल-भेदानुमापकत्वात् । इत्थं च सकल-हेय-प्रत्यनीकत्वं तद्-विग्रहस्य सिद्धम् ।
स वै न देवासुर-मर्त्य-तिर्यङ्
न स्त्री न षण्ढो न पुमान् न जन्तुः ।
नायं गुणः कर्म न सन् न चासन्
निषेध-शेषो जयताद् अशेषः ॥
इति स्थौल्यादि-विहीनत्वेनाभ्यर्थितं वस्तु तादृग्-विग्रहात्मनाविर्भूतम् इति स्मर्यते, हरिर् आविरासीत् इति । अत्रैतादृशाविर्भावम् अर्थयमाने गजेन्द्रे येन रूपेणाविर्भूतं तत् खलु तादृग् एव भवेद् इति विस्फुटं तत्त्वम् । इतरथा ज्ञान-मात्रं तच् चेतस्य् अवभासते । इह प्रापञ्चिकं देवत्वादि प्रतिषिध्यते । स्वरूप-निष्ठं देवत्वं पुरुषत्वं चास्त्य् एव तथैव प्राकट्यात् । गुणानां प्रधानानुगामित्वे निदर्शनम् औपसदवद् इति । उपसदाख्य-कर्माङ्ग-भूत-मन्त्रवद् इत्य् अर्थः । यथा जामदग्न्येऽहीने पुरोडाशिनीषूपसत्स्व् अग्नेर् वै होत्रम् इत्य् आदिकाः पुरोडाश-प्रदान-मन्त्राः साम-वेद-पठिता अपि प्रधानानुगामितया याजुर्वेदिकैर् अध्वर्युभिर् अभिसम्बध्यन्ते । तत्-प्रदानस्य तत्-कार्यत्वात् । एवं क्वाचित्क्योऽपि तद्-बुद्धयः प्रधानेनाक्षरेण सह सर्वत्र सम्बध्यन्ते । तासां तद्-अनुगामित्वाद् इति । तद् उक्तं विधि-काण्डे—गुण-मुख्य-व्यतिक्रमे तद्-अर्थत्वान् मुख्येन वेद-संयोगः इति ॥34॥
athāsthaulyādi-dharmānupasaṁhartum ārabhate—etad vai tad akṣaraṁ gārgi brāhmaṇā abhivadanty asthūlam anaṇv ahrasvam [bṛ.ā.u. 3.8.8] ity ādi śrūyate | atha parā yayā tad akṣaram adhigamyate yat tad adreśyam agrāhyam agotram avarṇam acakṣuḥ-śrotram ity ādi ca | iha bhavati vīkṣā | akṣara-śabdita-para-brahma-viṣayāḥ sthaulyādi-pratiṣedha-buddhayaḥ sarvāsūpāsanāsu neyā na veti | samāna evaṁ cābhedāt ity tra vigrahātmaka-brahmopāsanāyā nirūpaṇāt tādṛśe brahmaṇy etāsām asambhavān na, iti prāpte—
akṣara-dhiyāṁ tv avarodhaḥ sāmānya-tad-bhāvābhyām
aupasadavat, tad uktam ||
tu-śabdāt pūrva-pakṣo nivartyate | akṣara-brahma-sambandhinīnām āsām asthaulyādi-dhiyāṁ sarvāsu tāsv avarodhaḥ saṅgrahaḥ kāryaḥ | kutaḥ ? sāmānyeti | sarve vedā yat padam āmananti iti śruteḥ | sarvatropāsyasya brahma-svarūpasya sāmānyād aikarūpyāt | tatra vigrahe'sthaulyādīnāṁ bhāvāc ca |
ayaṁ bhāvaḥ—jñātvā devam ity ādi śruter jñānān mokṣaḥ | tac ca jñānaṁ tam asādhāraṇyena gṛhṇīyāt, na tu sādhāraṇyena | anyatrātiprasaṅgāt | tataś cāsthaulyādi-viśeṣita-vibhu-jñānānandābhinna-vigraha-rūpatvena jñānam asādhāraṇyāya syāt tad-itara-nikhila-bhedānumāpakatvāt | itthaṁ ca sakala-heya-pratyanīkatvaṁ tad-vigrahasya siddham |
sa vai na devāsura-martya-tiryaṅ
na strī na ṣaṇḍho na pumān na jantuḥ |
nāyaṁ guṇaḥ karma na san na cāsan
niṣedha-śeṣo jayatād aśeṣaḥ ||
iti sthaulyādi-vihīnatvenābhyarthitaṁ vastu tādṛg-vigrahātmanāvirbhūtam iti smaryate, harir āvirāsīt iti | atraitādṛśāvirbhāvam arthayamāne gajendre yena rūpeṇāvirbhūtaṁ tat khalu tādṛg eva bhaved iti visphuṭaṁ tattvam | itarathā jñāna-mātraṁ tac cetasy avabhāsate | iha prāpañcikaṁ devatvādi pratiṣidhyate | svarūpa-niṣṭhaṁ devatvaṁ puruṣatvaṁ cāsty eva tathaiva prākaṭyāt | guṇānāṁ pradhānānugāmitve nidarśanam aupasadavad iti | upasadākhya-karmāṅga-bhūta-mantravad ity arthaḥ | yathā jāmadagnye'hīne puroḍāśinīṣūpasatsv agner vai hotram ity ādikāḥ puroḍāśa-pradāna-mantrāḥ sāma-veda-paṭhitā api pradhānānugāmitayā yājurvedikair adhvaryubhir abhisambadhyante | tat-pradānasya tat-kāryatvāt | evaṁ kvācitkyo'pi tad-buddhayaḥ pradhānenākṣareṇa saha sarvatra sambadhyante | tāsāṁ tad-anugāmitvād iti | tad uktaṁ vidhi-kāṇḍe—guṇa-mukhya-vyatikrame tad-arthatvān mukhyena veda-saṁyogaḥ iti ||34||
134e9e6d4912 · 发布于 2026年7月27日 05:22:51 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Теперь — собрать «не-грубость»: «то, о Гарги, — Акшара: не-грубое, не-малое…»; «незримое, несхватимое…». Вести ли эти мысли-отрицания во все упасаны («в образном им не быть»)? При полученном —
«Мыслей же об Акшаре — вобрание: по общности и наличию того; как упасады; то сказано».
Сбор во все — делай: Почитаемый всюду ОБЩИЙ, и не-грубость В САМОМ ОБРАЗЕ ЕСТЬ. Суть: знание да схватит Его ОСОБЕННЫМ — как Образ, неотличный от вездесущего знания-блаженства, определённый «не-грубостью»: так Образ утверждён ПРОТИВНИКОМ ВСЕГО ОТБРОСНОГО. [Свидетель — Гаджендра:] «Он — не бог, не асура, не смертный, не зверь, не женщина, не муж, не гуна, не карма, не сущее, не не-сущее: ОСТАТОК ОТРИЦАНИЙ — ВЕСЬ ОН: победа Ему!» — и Вещь, умолённая как свободная от грубости, ЯВИЛАСЬ таким же Образом: «Хари явился!» Каким образом явилось — Тот, ясно, таков и есть. Отрицаема МИРСКАЯ божественность; сущностные божественность и мужество — ЕСТЬ. Пример — «как упасады»: мантры лепёшек, хоть и из Самаведы, следуют за главным обрядом; так мысли об Акшаре всюду связуются с Главным: «при разладе — связь с главным».