अन्तरा भूत-ग्रामवत् स्वात्मनः
antarā bhūta-grāmavat svātmanaḥ
Внутри же [Брахмапура — духовного неба —] для СВОЕГО [бхакта Он сияет] как сонм существ [— мир из Себя].
अथ स्वात्मकाधिष्ठानत्वं धर्मम् उपसंहर्तुम् आरभते । मुण्डके श्रूयते—
यः सर्वज्ञः सर्व-विद्यस्य ज्ञान-मयं तपः ।
तस्माद् एतद् ब्रह्म नाम रूपम् अन्नं च जायते ॥ [मु.उ. 1.1.9] इत्य् आदि ।
ब्रह्मैवेदं विश्वम् इदं वरिष्ठम् इत्य् अन्तम् । तत्र संशयः—संव्योम-शब्दाभिहितं ब्रह्म-पुरं किं सामर्थ्यैश्वर्य-पर्यायस् तन्-महिमैव भवेद् उत विचित्र-प्रासाद-गोपुर-प्राकारादि-रूपं तद् इति । किं प्राप्तं तादृशस् तन् महिमैव तद् इति । स भगवः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति, स्वे महिम्नि [छा.उ. 7.24.1] इति स्व-महिमाधारत्व-श्रवणात् । तस्मान् महिमैव पुरत्वेन निरूपितः संव्योम-शब्दितश् च सः, तस्यानन्त्यात् । न खलु विभोर् अधिष्ठानं सम्भवेद् इत्य् उक्तं ब्रह्मैवेत्य् आदिना । एवं प्राप्ते पठति—
अन्तरा भूत-ग्रामवत् स्वात्मनः ॥
अन्तरा संव्योम-पुर-मध्ये स्वात्मनो भूत-ग्रामवद् विभाति । स्वात्मनः स्वीयत्वेन वृतस्य भक्तस्येत्य् अर्थः । यम् एवैष वृणुते तेन लभ्यः [क.उ. 1.2.22] इत्य् आदि श्रुतेः । तत्रत्यं वस्तु-जातं ब्रह्मात्मकम् अपि पृथिव्यादि-निर्मितवत् स्फुरतीत्य् अर्थः । वच्-छब्देन भूत-ग्रामत्वं तस्य निरस्तम् । किन्तु स्वात्मकत्वम् उक्तम् ।
ब्रह्मैवेदम् अमृतं पुरस्तात् पश्चाच् च ।
ब्रह्म दक्षिणतश् चोत्तरेणाधश् चोर्ध्वं प्रसृतम् ॥
ब्रह्मैवेदं विश्वम् इदं वरिष्ठम् ॥ [मु.उ. 2.2.11] इति ।
यथा विज्ञानानन्दे परमात्मनि पाणि-पाद-नखर-कुन्तलादि-मयं वैचित्र्यं तद्-भक्तस्य स्फुरति, तथा तद्-आत्म-भूते तल्-लोकेऽपि भू-तोयादि-रूपं तद् इत्य् अर्थः । एकम् अपि विचित्रं चन्द्रकादिवद् विभातीति ॥36॥
atha svātmakādhiṣṭhānatvaṁ dharmam upasaṁhartum ārabhate | muṇḍake śrūyate—
yaḥ sarvajñaḥ sarva-vidyasya jñāna-mayaṁ tapaḥ |
tasmād etad brahma nāma rūpam annaṁ ca jāyate || [mu.u. 1.1.9] ity ādi |
brahmaivedaṁ viśvam idaṁ variṣṭham ity antam | tatra saṁśayaḥ—saṁvyoma-śabdābhihitaṁ brahma-puraṁ kiṁ sāmarthyaiśvarya-paryāyas tan-mahimaiva bhaved uta vicitra-prāsāda-gopura-prākārādi-rūpaṁ tad iti | kiṁ prāptaṁ tādṛśas tan mahimaiva tad iti | sa bhagavaḥ kasmin pratiṣṭhita iti, sve mahimni [chā.u. 7.24.1] iti sva-mahimādhāratva-śravaṇāt | tasmān mahimaiva puratvena nirūpitaḥ saṁvyoma-śabditaś ca saḥ, tasyānantyāt | na khalu vibhor adhiṣṭhānaṁ sambhaved ity uktaṁ brahmaivety ādinā | evaṁ prāpte paṭhati—
antarā bhūta-grāmavat svātmanaḥ ||
antarā saṁvyoma-pura-madhye svātmano bhūta-grāmavad vibhāti | svātmanaḥ svīyatvena vṛtasya bhaktasyety arthaḥ | yam evaiṣa vṛṇute tena labhyaḥ [ka.u. 1.2.22] ity ādi śruteḥ | tatratyaṁ vastu-jātaṁ brahmātmakam api pṛthivyādi-nirmitavat sphuratīty arthaḥ | vac-chabdena bhūta-grāmatvaṁ tasya nirastam | kintu svātmakatvam uktam |
brahmaivedam amṛtaṁ purastāt paścāc ca |
brahma dakṣiṇataś cottareṇādhaś cordhvaṁ prasṛtam ||
brahmaivedaṁ viśvam idaṁ variṣṭham || [mu.u. 2.2.11] iti |
yathā vijñānānande paramātmani pāṇi-pāda-nakhara-kuntalādi-mayaṁ vaicitryaṁ tad-bhaktasya sphurati, tathā tad-ātma-bhūte tal-loke'pi bhū-toyādi-rūpaṁ tad ity arthaḥ | ekam api vicitraṁ candrakādivad vibhātīti ||36||
d605a955625a · 发布于 2026年7月27日 05:22:51 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Теперь — свойство: обитель Его — из Него Самого. Брахмапур-вьома — иносказание ли величия («на чём утверждён? — на Своём величии») или ДИВНЫЕ ДВОРЦЫ, ВРАТА, СТЕНЫ? «Лишь величие». При полученном —
«Внутри — как сонм существ — из Своего Атмана».
Внутри Вьома-града [всё] СИЯЕТ из Него Самого — как сонм существ; и «своего атмана» [чтётся]: для бхакта, ИЗБРАННОГО Своим («кого он избирает — тем обретаем»). Тамошний род вещей, брахма-сущностный, сияет КАК построенный из земли [и камня] (слово «как» отсекло стихийность, но сказало свое-сущностность): «Брахман — вот это бессмертное впереди и сзади… вся эта ширь». Как в Параматме сияет бхакту пестрота рук, стоп, НОГТЕЙ и КУДРЕЙ — так в Его мире, сущем Им же, образ земель и вод: единое сияет пёстрым — как ПАВЛИНЬЕ ОКО.