Mahabharata
Кхандавадаха-парва: глас о Наре и Нараяне · Verse 1.219.1–3
1817 / 3756
Mahabharata · 1.219.1–3
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
तथा शैलनिपातेन भीषिताः खाण्डवालयाः ॥
दानवा राक्षसा नागास् तरक्ष्वृक्षवनौकसः ॥
द्विपाः प्रभिन्नाः शार्दूलाः सिंहाः केसरिणस् तथा ॥
मृगाश् च महिषाश् चैव शतशः पक्षिणस् तथा ॥
समुद्विग्ना विससृपुस् तथान्या भूतजातयः ॥
तं दावं समुदीक्षन्तः कृष्णौ चाभ्युद्यतायुधौ ॥
उत्पातनादशब्देन संत्रासित इवाभवन् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tathā śailanipātena bhīṣitāḥ khāṇḍavālayāḥ ||
dānavā rākṣasā nāgās tarakṣvṛkṣavanaukasaḥ ||
dvipāḥ prabhinnāḥ śārdūlāḥ siṃhāḥ kesariṇas tathā ||
mṛgāś ca mahiṣāś caiva śataśaḥ pakṣiṇas tathā ||
samudvignā visasṛpus tathānyā bhūtajātayaḥ ||
taṃ dāvaṃ samudīkṣantaḥ kṛṣṇau cābhyudyatāyudhau ||
utpātanādaśabdena saṃtrāsita ivābhavan ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तथा शैलनिपातेन भीषिताः खाण्डवालयाःtathā śailanipātena bhīṣitāḥ khāṇḍavālayāḥтак, устрашённые падением горы, обитатели Кхандавы —
दानवाः राक्षसाः नागाः तरक्ष्वृक्षवनौकसःdānavāḥ rākṣasāḥ nāgāḥ tarakṣvṛkṣavanaukasaḥданавы, ракшасы, наги, гиены, медведи, обитатели леса,
द्विपाः प्रभिन्नाः शार्दूलाः सिंहाः केसरिणः तथाdvipāḥ prabhinnāḥ śārdūlāḥ siṃhāḥ kesariṇaḥ tathāслоны бешеные, тигры, львы гривастые,
मृगाः च महिषाः च एव शतशः पक्षिणः तथाmṛgāḥ ca mahiṣāḥ ca eva śataśaḥ pakṣiṇaḥ tathāи олени, и буйволы сотнями, и птицы,
समुद्विग्नाः विससृपुः तथा अन्याः भूतजातयःsamudvignāḥ visasṛpuḥ tathā anyāḥ bhūtajātayaḥвстревоженные, разбегались, и иные роды существ;
तं दावं समुदीक्षन्तः कृष्णौ च अभ्युद्यतायुधौtaṃ dāvaṃ samudīkṣantaḥ kṛṣṇau ca abhyudyatāyudhauвзирая на тот пожар и на двух Кришн с воздетым оружием,
उत्पातनादशब्देन संत्रासिताः इव अभवन्utpātanādaśabdena saṃtrāsitāḥ iva abhavanзвуком зловещих рёвов [они] были как бы устрашены;
Translation

Вайшампаяна сказал: «Так, устрашённые падением горы, обитатели Кхандавы — данавы, ракшасы, наги, гиены, медведи, обитатели леса, слоны бешеные, тигры, львы гривастые, и олени, и буйволы сотнями, и птицы, встревоженные, разбегались, и иные роды существ; взирая на тот пожар и на двух Кришн с воздетым оружием, звуком зловещих рёвов они были как бы устрашены».

Commentary

Здесь всё живое в ужасе мечется пред гибелью. Знаменательно, что и грозные звери трепещут: пред лицом смерти равны и сильный, и слабый. Здесь — напоминание о всеобщем страхе пред смертью в самсаре. Так писание являет смятение тварей; и сострадательному горестно зреть их ужас.

Version

a6874b76a6ff · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with