Upanishads
Maitrāyaṇī UpaniṣadMaitrāyaṇī 6.35
3126 / 5341
Upanishads · Maitrāyaṇī 6.35
Devanāgarī

नमोऽग्नये पृथिवी क्षिते लोकस्मृते लोकम्स्मै यजमानाय धेहि नमो वायवेऽन्तरिक्षक्षिते लोकस्मृते लकमस्मै यजमानाय धेहि नम आदित्याय दिविक्षिते लोकस्मृते लोकमस्मै यजमानाय धेहि नमो ब्रह्मणे सर्वक्षिते सर्वस्मृते सर्वमस्मै यजमानाय धेहि हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय विष्णवे योऽसा आदित्ये पुरुषः सोऽसा अहम् एष ह वै सत्यधर्मो यदादित्यस्य आदित्यत्वं तच्छुक्लम् पुरुषम् अलिङ्गम् नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोंऽशमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्य इवेत्य् अक्षिण्यग्नौ चैतद्ब्रह्मैतदमृतमेतद्भर्गः एतत्सत्यधर्मो नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोंऽशमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्ये अमृतं यस्य हि सोमः प्राणा वा अप्ययंकुरा एतद्ब्रह्मैतदमृतमेतद्भर्गः एतत्सत्यधर्मो नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोऽंशमात्रम् एतद्यदादित्यस्य मध्ये यजुर्दीप्यत्यौमापोज्योतिरसोऽमृतंब्रह्म भूर्भुवः स्वरोम् । अष्टपादं शुचिं हंसं त्रिसूत्रमणुमव्ययम् द्विधर्मोऽन्धं तेजसेन्धं सर्वं पश्यन्पश्यति नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोऽन्शमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्ये उदित्वा मयूखे भवत एतत्सवित्सत्यधर्म एतद्यजुरेतत्तप एतदग्निरेतद्वायुरेतत्प्राण एतदाप एतच्चन्द्रमा एतच्छुक्रमेतदमृतमेतद्ब्रह्मविषयमेतद्भानुरर्णवस्तस्मिन्नेव यजमानः सैन्धव इव व्लीयन्त एषा वै ब्रह्मैकतात्र हि सर्वे कामाः समाहिता इत्यत्रोदाहरन्ति : अंशुधारय इवाणुवातेरितः संस्फुरत्यसावन्तर्गः सुराणाम् यो हैवंवित्स सवित् स द्वैतवित् सैकधामेतः स्यात्तदात्मकश्च : ये विन्दव इवाभ्युच्चरन्त्यजस्रम् विद्युदिवाभ्रार्चिषः परमे व्योमन् तेऽऋचिषो वै यशस आश्रयवासाज्जटाभिरूपा इव कृष्णवर्त्मनः

Transliteration (IAST)

namo'gnaye pṛthivī kṣite lokasmṛte lokamsmai yajamānāya dhehi namo vāyave'ntarikṣakṣite lokasmṛte lakamasmai yajamānāya dhehi nama ādityāya divikṣite lokasmṛte lokamasmai yajamānāya dhehi namo brahmaṇe sarvakṣite sarvasmṛte sarvamasmai yajamānāya dhehi hiraṇmayena pātreṇa satyasyāpihitaṃ mukham tattvaṃ pūṣannapāvṛṇu satyadharmāya viṣṇave yo'sā āditye puruṣaḥ so'sā aham eṣa ha vai satyadharmo yadādityasya ādityatvaṃ tacchuklam puruṣam aliṅgam nabhaso'ntargatasya tejasoṃ'śamātrametadyadādityasya madhya ivety akṣiṇyagnau caitadbrahmaitadamṛtametadbhargaḥ etatsatyadharmo nabhaso'ntargatasya tejasoṃ'śamātrametadyadādityasya madhye amṛtaṃ yasya hi somaḥ prāṇā vā apyayaṃkurā etadbrahmaitadamṛtametadbhargaḥ etatsatyadharmo nabhaso'ntargatasya tejaso'ṃśamātram etadyadādityasya madhye yajurdīpyatyaumāpojyotiraso'mṛtaṃbrahma bhūrbhuvaḥ svarom | aṣṭapādaṃ śuciṃ haṃsaṃ trisūtramaṇumavyayam dvidharmo'ndhaṃ tejasendhaṃ sarvaṃ paśyanpaśyati nabhaso'ntargatasya tejaso'nśamātrametadyadādityasya madhye uditvā mayūkhe bhavata etatsavitsatyadharma etadyajuretattapa etadagniretadvāyuretatprāṇa etadāpa etaccandramā etacchukrametadamṛtametadbrahmaviṣayametadbhānurarṇavastasminneva yajamānaḥ saindhava iva vlīyanta eṣā vai brahmaikatātra hi sarve kāmāḥ samāhitā ityatrodāharanti : aṃśudhāraya ivāṇuvāteritaḥ saṃsphuratyasāvantargaḥ surāṇām yo haivaṃvitsa savit sa dvaitavit saikadhāmetaḥ syāttadātmakaśca : ye vindava ivābhyuccarantyajasram vidyudivābhrārciṣaḥ parame vyoman te'ṛciṣo vai yaśasa āśrayavāsājjaṭābhirūpā iva kṛṣṇavartmanaḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
नमोऽग्नये पृथिवी-क्षितेnamo'gnaye pṛthivī-kṣiteпоклон Агни, в земле обитающему
लोक-स्मृतेloka-smṛteв мире памятуемому
लोकम् अस्मै यजमानाय धेहिlokam asmai yajamānāya dhehiмир этому жертвователю даруй
नमो वायवेऽन्तरिक्ष-क्षितेnamo vāyave'ntarikṣa-kṣiteпоклон Ваю, в поднебесье обитающему
नम आदित्याय दिवि-क्षितेnama ādityāya divi-kṣiteпоклон Адитье, в небе обитающему
नमो ब्रह्मणे सर्व-क्षितेnamo brahmaṇe sarva-kṣiteпоклон Брахману, во всём обитающему
सर्व-स्मृतेsarva-smṛteво всём памятуемому
सर्वम् अस्मै यजमानाय धेहिsarvam asmai yajamānāya dhehiвсё этому жертвователю даруй
हिरण्मयेन पात्रेणhiraṇmayena pātreṇaзолотым сосудом
सत्यस्यापिहितं मुखम्satyasyāpihitaṃ mukhamзакрыт лик истины
तत् त्वं पूषन्न् अपावृणुtat tvaṃ pūṣann apāvṛṇuего ты, Пушан, открой
सत्य-धर्माय विष्णवेsatya-dharmāya viṣṇaveради истинного закона, ради Вишну
योऽसाव् आदित्ये पुरुषःyo'sāv āditye puruṣaḥтот, кто в солнце Пуруша
सोऽसाव् अहम्so'sāv ahamон — вот я
एष ह वै सत्य-धर्मोeṣa ha vai satya-dharmoон-то и есть истинный закон
यद् आदित्यस्य आदित्यत्वम्yad ādityasya ādityatvamто, что в Адитье есть Адитьевость
तच् छुक्लम् पुरुषम् अलिङ्गम्tac chuklam puruṣam aliṅgamтот белый Пуруша, беззнаковый
नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोnabhaso'ntargatasya tejasoу сияния, вошедшего в простор
ऽंश-मात्रम् एतद्'ṃśa-mātram etadлишь доля — вот это
यद् आदित्यस्य मध्य इवyad ādityasya madhya ivaчто как бы в средине солнца
इत्य् अक्षिण्य् अग्नौ चैतद्ity akṣiṇy agnau caitadи в глазу, и в огне — это
ब्रह्मैतद् अमृतम् एतद् भर्गःbrahmaitad amṛtam etad bhargaḥБрахман, бессмертие, сияние
एतत् सत्य-धर्मोetat satya-dharmoэто истинный закон
अमृतं यस्य हि सोमःamṛtaṃ yasya hi somaḥбессмертие, у кого сома
प्राणा वा अप्यय-अङ्कुराःprāṇā vā apyaya-aṅkurāḥи дыхания — ростки схождения
यजुर् दीप्यतिyajur dīpyatiяджус возгорается
औं आपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्मauṃ āpo jyotī raso'mṛtaṃ brahmaОМ, воды, свет, сок, бессмертие, Брахман
भूर् भुवः स्वर् ओम्bhūr bhuvaḥ svar omбхӯх, бхувах, свах, ОМ
अष्ट-पादं शुचिं हंसंaṣṭa-pādaṃ śuciṃ haṃsaṃвосьминогого, чистого лебедя
त्रि-सूत्रम् अणुम् अव्ययम्tri-sūtram aṇum avyayamтрёхнитного, тонкого, нетленного
द्वि-धर्मोऽन्धं तेजसेन्धंdvi-dharmo'ndhaṃ tejasendhaṃдвузаконного, слепое — сиянием зажжённое
सर्वं पश्यन् पश्यतिsarvaṃ paśyan paśyatiвсё видящий видит
उदित्वा मयूखे भवतuditvā mayūkhe bhavataвзойдя, в луче он бывает
एतत् सवित् सत्य-धर्मetat savit satya-dharmaэто Савитар, истинный закон
एतद् यजुर् एतत् तपetad yajur etat tapaэто яджус, это подвиг
एतद् अग्निर् एतद् वायुर्etad agnir etad vāyurэто огонь, это ветер
एतत् प्राण एतद् आपetat prāṇa etad āpaэто дыхание, это воды
एतच् चन्द्रमा एतच् छुक्रम्etac candramā etac chukramэто луна, это светлое
एतद् अमृतम् एतद् ब्रह्म-विषयम्etad amṛtam etad brahma-viṣayamэто бессмертие, это область Брахмана
एतद् भानुर् अर्णवस्etad bhānur arṇavasэто солнце, это океан
तस्मिन्न् एव यजमानःtasminn eva yajamānaḥв нём-то жертвователи
सैन्धव इव विलीयन्तेsaindhava iva vilīyanteкак ком соли, растворяются
एषा वै ब्रह्मैकताeṣā vai brahmaikatāвот она, единость с Брахманом
अत्र हि सर्वे कामाः समाहिताatra hi sarve kāmāḥ samāhitāибо здесь все желания собраны
इत्य् अत्रोदाहरन्तिity atrodāharantiоб этом приводят
अंशु-धारय इवाणु-वातेरितःaṃśu-dhāraya ivāṇu-vāteritaḥ«как нить луча, колеблемая ветерком»
संस्फुरत्य् असाव् अन्तर्गः सुराणाम्saṃsphuraty asāv antargaḥ surāṇām«трепещет тот, вошедший в богов»
यो हैवं-वित् स सवित्yo haivaṃ-vit sa savit«кто так знает, тот Савитар»
स द्वैत-वित् सैकधामेतःsa dvaita-vit saikadhāmetaḥ«тот знаток двойственности, к единой обители пришедший»
स्यात् तद्-आत्मकश् चsyāt tad-ātmakaś ca«и станет он того существа»
ये विन्दव इवाभ्युच्चरन्त्य् अजस्रम्ye vindava ivābhyuccaranty ajasram«которые, как капли, восходят непрестанно»
विद्युद् इवाभ्रार्चिषः परमे व्योमन्vidyud ivābhrārciṣaḥ parame vyoman«как молния из туч, в высшем просторе»
तेऽर्चिषो वै यशसte'rciṣo vai yaśasa«те лучи — ведь славы»
आश्रय-वासाज् जटाभिरूपा इवāśraya-vāsāj jaṭābhirūpā iva«от обитания в опоре, будто в космах»
कृष्ण-वर्त्मनःkṛṣṇa-vartmanaḥ«у чернопутного»
Translation

«Поклон Агни, в земле обитающему, в мире памятуемому: мир даруй этому жертвователю. Поклон Ваю, в поднебесье обитающему, в мире памятуемому: мир даруй этому жертвователю. Поклон Адитье, в небе обитающему, в мире памятуемому: мир даруй этому жертвователю. Поклон Брахману, во всём обитающему, во всём памятуемому: всё даруй этому жертвователю. Золотым сосудом закрыт лик истины; его ты, Пушан, открой — ради истинного закона, ради Вишну. Тот, кто в солнце Пуруша, — он вот я». Он-то и есть истинный закон: то, что в Адитье есть Адитьевость, тот белый Пуруша, беззнаковый. Лишь доля сияния, вошедшего в простор, — вот это, что как бы в средине солнца; и в глазу, и в огне — это. Это Брахман, это бессмертие, это сияние, это истинный закон. Лишь доля сияния, вошедшего в простор, — то бессмертие, что в средине солнца, у которого сома и дыхания суть ростки схождения. Это Брахман, это бессмертие, это сияние, это истинный закон. Лишь доля сияния, вошедшего в простор, — то, что в средине солнца, где возгорается яджус: «ОМ, воды, свет, сок, бессмертие, Брахман, бхӯх, бхувах, свах, ОМ». Восьминогого, чистого лебедя, трёхнитного, тонкого, нетленного, двузаконного, слепое зажигающего сиянием, — всё видящий видит. Взойдя, он бывает в луче. Это Савитар, это истинный закон, это яджус, это подвиг, это огонь, это ветер, это дыхание, это воды, это луна, это светлое, это бессмертие, это область Брахмана, это солнце, это океан. В нём-то жертвователи растворяются, как ком соли. Вот она, единость с Брахманом, ибо здесь собраны все желания. Об этом приводят: «Как нить луча, колеблемая ветерком, трепещет тот, вошедший в богов. Кто так знает, тот Савитар, тот знаток двойственности, к единой обители пришедший, и станет он того же существа. Те, что, как капли, восходят непрестанно, как молния из туч в высшем просторе, — те лучи ведь славы, от обитания в опоре будто в космах у чернопутного».

Version

40796cbd0a8c · published Aug 1, 2026, 11:48:02 PM UTC

Available inRU

Page between verses with