अनियमः सर्वेषाम् अविरोधः शब्दानुमानाभ्याम्
aniyamaḥ sarveṣām avirodhaḥ śabdānumānābhyām
НЕТ правила «[лишь] все вместе»: каждое [— дхьяна, джапа, киртан —] ведёт само; слово и смрити непротивны.
अथेदम् उपासनम् एकानेकाङ्गतया द्विविधम् इति दर्शयितुम् आरभते । अथर्व-शिरःसु—ओं मुनयो ह वै ब्रह्माणम् ऊचुः इत्य् आदिना, सकलं परं ब्रह्म इत्य् अन्तेनाष्टादशार्ण-स्वरूपं निरूप्य पठ्यते । एतद् यो ध्यायति रसति भजति, सोऽमृतो भवति इति । तत्र संशयः—ध्यानादीनि समुदितानि मोक्ष-साधनानि प्रत्येकं वेति तान्य् उक्त्वामृतत्वोक्तेः समुदितानीति प्राप्ते—
अनियमः सर्वेषाम् अविरोधः शब्दानुमानाभ्याम् ॥
ध्यानादीनां सर्वेषां समुदितानां मुक्ति-साधनेनेति न नियमः किन्तु प्रत्येकं तत्-साधनतेति । कुतः ? शब्दानुमानाभ्यां सह, तस्याः श्रुतेर् अविरोधात् ।
चिन्तयंश् चेतसा कृष्णं मुक्तो भवति संसृतेः ॥ [गो.त.उ. 1.11]
पञ्च-पदं जपन् पञ्चाङ्गं द्यावाभूमी सूर्याचन्द्रमसौ साग्नी तद्-रूपतया ब्रह्म सम्पद्यते [गो.त.उ. 1.12] इत्य् आदि श्रुत्या,
कीर्तनाद् एव कृष्णस्य मुक्त-सङ्गः परं व्रजेत् [भा.पु. 12.3.51]
एकोऽपि कृष्णाय कृतः प्रणामो
दशाश्वमेधावभृथैर् न तुल्यः ।
दशाश्वमेधी पुनर् एति जन्म
कृष्ण-प्रणामी न पुनर्-भवाय ॥ [नार्.पञ्., भ.र.सि. 1.2.129]
इत्य् आदि स्मृत्या च साकम् एतद् यो ध्यायतीत्य् आदि श्रुतेर् विरोधाभावात् । इतरथा प्रतिभक्ति-मुक्ति-विरोधिकाभ्यां ताभ्यां सहासौ विरुध्येत । इत्थं च सोऽमृतो भवतीत्य् अस्य ध्यायतीत्य् आदिषु प्रत्येकं सम्बन्धः । समुदितानां तथात्वे तु कैमुत्यं व्यक्तम् । उपलक्षणम् अदः श्रवणादीनां नवानां च ।
ननु ध्यानोत्तरैव मुक्तिः श्रूयते । आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः इत्य् आदिषु । कथम् अत्र जपाद्य्-उत्तरा साभ्युपगतेति चेद् उच्यते । जपादिकं ध्यानं च मिथोऽनुस्यूतम् । जपादौ ध्यानं, ध्याने च जपादीति प्राग् उक्तं सुस्थिरम् ॥32॥
--ओ)0(ओ--
athedam upāsanam ekānekāṅgatayā dvividham iti darśayitum ārabhate | atharva-śiraḥsu—oṁ munayo ha vai brahmāṇam ūcuḥ ity ādinā, sakalaṁ paraṁ brahma ity antenāṣṭādaśārṇa-svarūpaṁ nirūpya paṭhyate | etad yo dhyāyati rasati bhajati, so'mṛto bhavati iti | tatra saṁśayaḥ—dhyānādīni samuditāni mokṣa-sādhanāni pratyekaṁ veti tāny uktvāmṛtatvokteḥ samuditānīti prāpte—
aniyamaḥ sarveṣām avirodhaḥ śabdānumānābhyām ||
dhyānādīnāṁ sarveṣāṁ samuditānāṁ mukti-sādhaneneti na niyamaḥ kintu pratyekaṁ tat-sādhanateti | kutaḥ ? śabdānumānābhyāṁ saha, tasyāḥ śruter avirodhāt |
cintayaṁś cetasā kṛṣṇaṁ mukto bhavati saṁsṛteḥ || [go.ta.u. 1.11]
pañca-padaṁ japan pañcāṅgaṁ dyāvābhūmī sūryācandramasau sāgnī tad-rūpatayā brahma sampadyate [go.ta.u. 1.12] ity ādi śrutyā,
kīrtanād eva kṛṣṇasya mukta-saṅgaḥ paraṁ vrajet [bhā.pu. 12.3.51]
eko'pi kṛṣṇāya kṛtaḥ praṇāmo
daśāśvamedhāvabhṛthair na tulyaḥ |
daśāśvamedhī punar eti janma
kṛṣṇa-praṇāmī na punar-bhavāya || [nār.pañ., bha.ra.si. 1.2.129]
ity ādi smṛtyā ca sākam etad yo dhyāyatīty ādi śruter virodhābhāvāt | itarathā pratibhakti-mukti-virodhikābhyāṁ tābhyāṁ sahāsau virudhyeta | itthaṁ ca so'mṛto bhavatīty asya dhyāyatīty ādiṣu pratyekaṁ sambandhaḥ | samuditānāṁ tathātve tu kaimutyaṁ vyaktam | upalakṣaṇam adaḥ śravaṇādīnāṁ navānāṁ ca |
nanu dhyānottaraiva muktiḥ śrūyate | ātmā vā are draṣṭavyaḥ ity ādiṣu | katham atra japādy-uttarā sābhyupagateti ced ucyate | japādikaṁ dhyānaṁ ca mitho'nusyūtam | japādau dhyānaṁ, dhyāne ca japādīti prāg uktaṁ susthiram ||32||
--o)0(o--
3df20cadf380 · publicado 27 jul 2026, 5:22:51 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Теперь — упасана одно- и многочленная. «Кто ЭТО [восемнадцатисложную мантру] созерцает, вкушает, почитает — бессмертен»: средства — все вместе или каждое? «Вместе». При полученном —
«Нет правила всех: непротивно слову и смрити».
Не правило — «лишь все вместе»: КАЖДОЕ — средство: «созерцая умом Кришну — свободен»; «пятисловную шепча — входит в Брахмана»; «от ОДНОГО КИРТАНА Кришны идёт к Высшему»; «ОДИН поклон Кришне не равен десяти ашвамедхам: жертвователь вновь родится, поклонившийся — нет». «Бессмертен» связуется с каждым из «созерцает-вкушает-почитает» (а у всех вместе — тем паче); и это указка на девять [видов бхакти] — слушание и прочие. А «мукти лишь после дхьяны»? — джапа и дхьяна ВЗАИМНО ПРОНИЗАНЫ: в джапе — дхьяна, в дхьяне — джапа.