संज्ञातश् चेत् तद् उक्तम् अस्ति तु तद् अपि
saṁjñātaś cet tad uktam asti tu tad api
Если [возразят] — от общего имени [«упасака»], — то [уже] отвечено; а [имя] и впрямь есть [даже там].
ननूभयेषां ब्रह्मोपासकादि-संज्ञा समैवेति एकान्तिभिर् अपि स्व-निष्ठैर् इव सर्वे गुणाः सर्वत्र चिन्त्याः स्युः, यथा विप्र-संज्ञानां गायत्र्य्-उपासना निर्विशेषा दृष्टेति चेत् तत्राह—
संज्ञातश् चेत्, तद् उक्तम्, अस्ति तु तद् अपि ॥
शङ्का-निवारकस् तु-शब्दः । संज्ञैक्यात् सर्व-गुणोपसंहारो युक्त इत्य् अत्र यद् उत्तरं, तत् तु न वा प्रकरण-भेदाद् इत्य् अनेनवोक्तम् । सामान्य-संज्ञापेक्षया विशेष-भूतैकान्तितायाः श्रैष्ठ्यान् न तैस् ते सर्वे विचिन्त्या इत्य् अर्थः । इतरथा श्रैष्ठ्य-क्षतिः । रूप-विशेषाभिशक्त-चित्तत्वेन ह्य् एकान्तिनः साधारणेभ्यः स्व-निष्ठेभ्यो ज्येष्ठा भवन्ति । न च निखिल-गुणान् उपसंहर्तुं स्व-निष्ठोऽपि क्षमः । विष्णोर् नु कं वीर्याणि प्रावोचम् [ऋ.वे. 1.154.1] इत्य् आदि श्रुतेः । नान्तं गुणानाम् अगुणस्य जग्मुर् योगेश्वरा ये भव-पाद्म-मुख्याः [भा.पु. 1.18.14] इत्य् आदि स्मरणाच् च । संज्ञैकस्य हेतोर् अन्वय-व्यभिचारं दर्शयति अस्तीति । प्रमित-भेदेष्व् अपि परोवरीयो हिरण्मयाद्य्-उपासनेषूद्गीथोपासनम् इति संज्ञैक्यम् अस्तीत्य् अर्थः । तथा च स्व-निष्ठाः सर्वान् गुणान् उपसंहृत्योपासीरन्न् एकान्तिनस् तु गुण-विशेषान् इत्य् अधिकरणाभ्यां निर्णीतम् ॥9॥
र्प्द् : 1.18.14, 11.4.2, 10.9.21, 11.14.19-20, 10.29.32 (यत् पत्य्-), 11.29.6.
nanūbhayeṣāṁ brahmopāsakādi-saṁjñā samaiveti ekāntibhir api sva-niṣṭhair iva sarve guṇāḥ sarvatra cintyāḥ syuḥ, yathā vipra-saṁjñānāṁ gāyatry-upāsanā nirviśeṣā dṛṣṭeti cet tatrāha—
saṁjñātaś cet, tad uktam, asti tu tad api ||
śaṅkā-nivārakas tu-śabdaḥ | saṁjñaikyāt sarva-guṇopasaṁhāro yukta ity atra yad uttaraṁ, tat tu na vā prakaraṇa-bhedād ity anenavoktam | sāmānya-saṁjñāpekṣayā viśeṣa-bhūtaikāntitāyāḥ śraiṣṭhyān na tais te sarve vicintyā ity arthaḥ | itarathā śraiṣṭhya-kṣatiḥ | rūpa-viśeṣābhiśakta-cittatvena hy ekāntinaḥ sādhāraṇebhyaḥ sva-niṣṭhebhyo jyeṣṭhā bhavanti | na ca nikhila-guṇān upasaṁhartuṁ sva-niṣṭho'pi kṣamaḥ | viṣṇor nu kaṁ vīryāṇi prāvocam [ṛ.ve. 1.154.1] ity ādi śruteḥ | nāntaṁ guṇānām aguṇasya jagmur yogeśvarā ye bhava-pādma-mukhyāḥ [bhā.pu. 1.18.14] ity ādi smaraṇāc ca | saṁjñaikasya hetor anvaya-vyabhicāraṁ darśayati astīti | pramita-bhedeṣv api parovarīyo hiraṇmayādy-upāsaneṣūdgīthopāsanam iti saṁjñaikyam astīty arthaḥ | tathā ca sva-niṣṭhāḥ sarvān guṇān upasaṁhṛtyopāsīrann ekāntinas tu guṇa-viśeṣān ity adhikaraṇābhyāṁ nirṇītam ||9||
rpd : 1.18.14, 11.4.2, 10.9.21, 11.14.19-20, 10.29.32 (yat paty-), 11.29.6.
15c1dfb31e50 · publicado 27 jul 2026, 5:22:51 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Но [возразят]: имя «почитатель Брахмана» у обоих одно — пусть и экантины мыслят все качества, как у всех «випр» одна гаятри. На это говорит:
«„От имени“ — то [уже] сказано; а [общее имя] и впрямь есть [и при разных упасанах]».
Ответ дан [сутрой] «по различию устремления»: перед общим именем особость-экантичность ГЛАВНЕЕ — сердцем, ПРИКОВАННЫМ к особому образу, экантины старше рядовых. Да и сва-ништхе всех качеств не собрать: «кто возгласит подвиги Вишну?»; «не дошли до конца качеств Безгунного владыки йоги во главе с Шивой и Брахмой». И довод «общего имени» сбоит: и у разных почитаний есть общее имя «удгитха-упасана». Итак: сва-ништхи да почитают, собрав все качества; экантины — особые. Решено двумя адхикаранами.