पारिप्लवार्था इति चेन् न विशेषितत्वात्
pāriplavārthā iti cen na viśeṣitatvāt
«[Упанишадные] повести — для ПАРИПЛАВЫ [царского сказительства]» — нет: там НАЗНАЧЕНЫ особые сказания.
अथ प्रकारान्तरेणाशङ्क्य समाधत्ते—
पारिप्लवार्था इति चेन्, न, विशेषितत्वात् ॥
बृहद्-आरण्यकादिषु—अथ ह याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्ये बभूवतुर् मैत्रेयी च कात्यायनी च [बृ.आ.उ. 4.5.1] इति । भृगुर् वै वारुणिः । वरुणं पितरम् उपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति [तै.उ. 3.1] । प्रतर्दनो ह वै दैवोदासिर् इन्द्रस्य प्रियं धामोपजगाम [कौषी.उ. 3.1] इति, जानश्रुतिर् ह पौत्रायणः श्रद्धादेयो बहु-दायी बहु-पाक्य आस [छा.उ. 4.1.1] इति चैवम् आदिभिर् उपाख्यानैः श्रुतिभिर् ब्रह्म-विद्या निरूप्यते । ताश् च पारिप्लवार्था उत ब्रह्म-विद्या प्रतिपत्त्य्-अर्था इति वीक्षायां पारिप्लवार्था इति विज्ञायते—सर्वाण्य् आख्यानानि पारिप्लवे शंसन्ति इति श्रवणात् । शंसने च शब्द-मात्रस्य प्राधान्येनार्थ-ज्ञानस्य अतथात्वाद् आख्यान-प्रतिपन्ना ब्रह्म-विद्या मन्त्रार्थ-वादार्थवद् अप्रयोजिकैवेति कर्म-शेषता तस्या नाख्यातुं शक्यातः प्रधानता तु सुदूरोत्सारिता धर्मिण एवासिद्देर् इति चेन्, न । कुतः ? विशेषितत्वात् । पारिप्लवम् आचक्षीतेति प्रकृत्य तत्र प्रथमेऽहनि मनुर् वैवस्वतो राजेति, द्वितीयेऽहनीन्द्रो वैवस्वतो राजेति, तृतीयेऽहनि यमो वैवस्वतो राजेत्य् आख्यान-विशेषास् तत्र तत्र विनियुज्यन्ते । तत्राख्यान-सामान्य-ग्रहे दिवस-विशेषे आख्यान-विशेष-विधिर् अनर्थकः स्यात् । ततश् च सर्वाणीति तत्-प्रकरण-पठितान्य् एव ज्ञेयानि । तस्मात् वेदान्ताख्यानानि पारिप्लव-प्रयोगार्थानि नेत्य् अर्थः ॥23॥
--ओ)0(ओ--
atha prakārāntareṇāśaṅkya samādhatte—
pāriplavārthā iti cen, na, viśeṣitatvāt ||
bṛhad-āraṇyakādiṣu—atha ha yājñavalkyasya dve bhārye babhūvatur maitreyī ca kātyāyanī ca [bṛ.ā.u. 4.5.1] iti | bhṛgur vai vāruṇiḥ | varuṇaṁ pitaram upasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti [tai.u. 3.1] | pratardano ha vai daivodāsir indrasya priyaṁ dhāmopajagāma [kauṣī.u. 3.1] iti, jānaśrutir ha pautrāyaṇaḥ śraddhādeyo bahu-dāyī bahu-pākya āsa [chā.u. 4.1.1] iti caivam ādibhir upākhyānaiḥ śrutibhir brahma-vidyā nirūpyate | tāś ca pāriplavārthā uta brahma-vidyā pratipatty-arthā iti vīkṣāyāṁ pāriplavārthā iti vijñāyate—sarvāṇy ākhyānāni pāriplave śaṁsanti iti śravaṇāt | śaṁsane ca śabda-mātrasya prādhānyenārtha-jñānasya atathātvād ākhyāna-pratipannā brahma-vidyā mantrārtha-vādārthavad aprayojikaiveti karma-śeṣatā tasyā nākhyātuṁ śakyātaḥ pradhānatā tu sudūrotsāritā dharmiṇa evāsidder iti cen, na | kutaḥ ? viśeṣitatvāt | pāriplavam ācakṣīteti prakṛtya tatra prathame'hani manur vaivasvato rājeti, dvitīye'hanīndro vaivasvato rājeti, tṛtīye'hani yamo vaivasvato rājety ākhyāna-viśeṣās tatra tatra viniyujyante | tatrākhyāna-sāmānya-grahe divasa-viśeṣe ākhyāna-viśeṣa-vidhir anarthakaḥ syāt | tataś ca sarvāṇīti tat-prakaraṇa-paṭhitāny eva jñeyāni | tasmāt vedāntākhyānāni pāriplava-prayogārthāni nety arthaḥ ||23||
--o)0(o--
66a6c2243111 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:30:26 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Новое сомнение: повести упанишад — «у Яджнявалкьи было две жены…», Бхригу у Варуны, щедрый Джанашрути — [может,] для ПАРИПЛАВЫ, сказительства на ашвамедхе («в париплаве сказывают ВСЕ сказания» — а там главное слово, не смысл)? [Тогда видья повестей — прислуга обряда.] НЕТ:
«„Для париплавы“ — если так, нет: по оговорённости».
Париплаве НАЗНАЧЕНЫ особые сказания по дням: в первый — «царь Ману», во второй — «Индра», в третий — «Яма»; «все» — значит все ЧИТАННЫЕ В ТОМ РАЗДЕЛЕ. Повести веданты — не для обряда.