सहकारित्वेन
sahakāritvena
[Дела —] как СО-РАБОТНИЦЫ [видьи, не причины мокши]: сва-ништхе видья дарит сваргу ПО ПУТИ — «как траву задевает идущий в село».
ननु जातायाम् अपि विद्यायां पुनः कर्म-विधानात् किं ज्ञान-कर्मणोः समुच्चयोऽभिमतो नेत्य् आह—
सहकारित्वेन ॥
विद्या-सहकारित्वेनैव तेन कर्माणि कार्याणि, न तु मुक्ति-हेतुत्वेन । तम् एव विदित्वा [श्वे.उ. 3.8] इत्य् आदौ तस्या एव तत्त्वाभिधानात् । एतद् उक्तं भवति । स्वनिष्ठेनादौ परमात्मानम् उद्दिश्य स्व-कर्माण्य् अनुष्ठितानि तेषु तद्-उद्देशेनैव विषोर्णादिवत् तद्-विषया विद्या समभूत् । तैर् असौ तासाम् आद्यापि तद्-विवृद्धये तान्य् अनुतिष्ठति । सा च स्वोत्तराणि तानि न विनाशयत्य् अविरोधात् । किन्तु स्वर्गादि-वैचित्रीम् अनुभावयितुं रक्षत्य् एव । न हास्य कर्म क्षीयते [बृ.आ.उ 1.4.15] इति बृहद्-आरण्यकात् ।
न च तेषां तद्-अनुभव-फलकत्वात् काम्यत्वं, तेन तत्-कामनयाननुष्ठानात् । स्वनिष्ठो विद्वान् ब्रह्म प्राप्नुवन्न् अनुसङ्गात् स्वर्गादिकम् अनुभवति । ग्रामं गच्छंस् तृणं स्पृशतीति अत्र तृण-स्पर्शवत् । स्वर्गाद्य्-आनन्दानुभव-पूर्वकं ब्रह्म-प्रेप्सवे स्व-निष्ठाय विद्यैव स्व-परिकर-कर्म-द्वारा स्वर्गादिकम् अनुभावयति स्व-द्वारा तु ब्रह्म-पदम् इति श्रुतिश् चैवम् अभिप्रैति, तं विद्येत्य् आद्या । इत्थम् एव तस्य सङ्कल्पो बोध्यः । नैरपेक्ष्य-परीक्षायै क्वचित् स्व-द्वारापि स्वर्गादिकम् उपस्थापयति । सर्वं ह पश्यः पश्यति इत्य् आदि श्रुतेः । न चैवं तद्-अधिगम-न्याय-विरोधः, तस्य स्वनिष्ठेतर-विषयत्वेनोपपत्तेः । स्वनिष्ठस्य स्वर्गाद्य्-अर्पक-पुण्यांश-प्रारब्धांशौ तद्-इतरस्य परिनिष्ठितादेस् तु प्रारब्धांशम् एव विहायेतरत् सर्वं कर्म विनाशयतीति विद्यैव स्वतन्त्रा फल-हेतुः कर्म तु तस्या सहकारीति सिद्धम् ॥33॥
--ओ)0(ओ--
nanu jātāyām api vidyāyāṁ punaḥ karma-vidhānāt kiṁ jñāna-karmaṇoḥ samuccayo'bhimato nety āha—
sahakāritvena ||
vidyā-sahakāritvenaiva tena karmāṇi kāryāṇi, na tu mukti-hetutvena | tam eva viditvā [śve.u. 3.8] ity ādau tasyā eva tattvābhidhānāt | etad uktaṁ bhavati | svaniṣṭhenādau paramātmānam uddiśya sva-karmāṇy anuṣṭhitāni teṣu tad-uddeśenaiva viṣorṇādivat tad-viṣayā vidyā samabhūt | tair asau tāsām ādyāpi tad-vivṛddhaye tāny anutiṣṭhati | sā ca svottarāṇi tāni na vināśayaty avirodhāt | kintu svargādi-vaicitrīm anubhāvayituṁ rakṣaty eva | na hāsya karma kṣīyate [bṛ.ā.u 1.4.15] iti bṛhad-āraṇyakāt |
na ca teṣāṁ tad-anubhava-phalakatvāt kāmyatvaṁ, tena tat-kāmanayānanuṣṭhānāt | svaniṣṭho vidvān brahma prāpnuvann anusaṅgāt svargādikam anubhavati | grāmaṁ gacchaṁs tṛṇaṁ spṛśatīti atra tṛṇa-sparśavat | svargādy-ānandānubhava-pūrvakaṁ brahma-prepsave sva-niṣṭhāya vidyaiva sva-parikara-karma-dvārā svargādikam anubhāvayati sva-dvārā tu brahma-padam iti śrutiś caivam abhipraiti, taṁ vidyety ādyā | ittham eva tasya saṅkalpo bodhyaḥ | nairapekṣya-parīkṣāyai kvacit sva-dvārāpi svargādikam upasthāpayati | sarvaṁ ha paśyaḥ paśyati ity ādi śruteḥ | na caivaṁ tad-adhigama-nyāya-virodhaḥ, tasya svaniṣṭhetara-viṣayatvenopapatteḥ | svaniṣṭhasya svargādy-arpaka-puṇyāṁśa-prārabdhāṁśau tad-itarasya pariniṣṭhitādes tu prārabdhāṁśam eva vihāyetarat sarvaṁ karma vināśayatīti vidyaiva svatantrā phala-hetuḥ karma tu tasyā sahakārīti siddham ||33||
--o)0(o--
bce2cfde826e · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:30:26 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Не признан ли [так] союз знания и дел? Нет:
«Как со-работница».
Дела — лишь СО-РАБОТНИЦЫ видьи, не причины мокши. Сва-ништха творил дела С ПОСВЯЩЕНИЕМ Параматме — в них родилась видья; ныне творит их для её возрастания, и она их не рушит — ХРАНИТ, дать вкусить пестроту сварг («не истощается его дело»). И не «корысть» это: сва-ништха, ДОСТИГАЯ БРАХМАНА, сваргу вкушает ПОПУТНО — как ИДУЩИЙ В СЕЛО ЗАДЕВАЕТ ТРАВУ: видья через дела-свиту даёт вкусить сварги, а СОБОЮ — обитель Брахмана (порой и собою подносит сварги — ИСПЫТУЯ БЕЗОГЛЯДНОСТЬ). У сва-ништхи щадит доли пуньи и прарабдхи, у прочих — лишь прарабдху, всё иное РУШИТ. Независимая причина плода — видья; дело — её со-работник.