Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 3.43.4.26
454 / 558
गोविन्दभाष्य · 3.4.26
॥
देवनागरी

सर्वापेक्षा च यज्ञादि-श्रुतेर् अश्ववत्

लिप्यंतरण (IAST)

sarvāpekṣā ca yajñādi-śruter aśvavat

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सर्व-अपेक्षाsarva-apekṣāнужда во всём; sarva + apekṣā; но домохозяину обряды — в помощь
चcaи; соединительная частица; равновесие
यज्ञ-आदि-श्रुतेःyajña-ādi-śruteḥиз шрути о жертве и прочем; yajña + ādi + śruti, отложительный падеж; «Его ищут жертвой, даянием, подвигом»
अश्व-वत्aśva-vatкак конь; aśva + -vat; конь везёт до ворот — дальше идут пешком
अनुवाद

И [всё же] НУЖДАЕТСЯ ВО ВСЁМ — для СВОЕГО РОЖДЕНИЯ: по шрути о жертве; как конь [нужен для пути, не в городе].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

इत्थं विद्या-सामर्थ्याद्य् अभिधाय तद्-अधिकारिणं लक्षयितुम् आरभते । तम् एतं वेदानुवचनेन [बृ.आ.उ. 4.4.22] इत्य् आदि । तस्माद् एवं-विच् छान्तो दान्त उपरतस् तितिक्षुः समाहितो [श्रद्धा-वित्तो] भूत्वाऽऽत्मन्य् एवाऽऽत्मानं पश्यति [बृ.आ.उ. 4.4.23] इति च श्रूयते बृहद्-आरण्यके । अत्र यज्ञ-शमादि च विद्याङ्गतया प्रतीयते । तद् उभयम् आवश्यकं न वेति संशये आचार्यवान् पुरुषो वेद इत्य्-आदिषु गुरूपसत्त्यैव तद्-उत्पत्ति-प्रत्ययात् नेति प्राप्ते—

सर्वापेक्षा च यज्ञादि-श्रुतेर् अश्ववत् ॥

स्व-फल-प्रकाशे निरपेक्षापि विद्या स्वोत्पत्तौ सर्वापेक्षा सर्वान् यज्ञादि-धर्मान् अपेक्षते इत्य् अर्थः । कुतः ? यज्ञ- इति । तम् एतम् [बृ.आ.उ. 4.4.22] इत्य् आदौ, तस्माद् एवम् [बृ.आ.उ. 4.4.23] इत्य् आदौ च, विद्यार्थं यज्ञादेः शमादेश् च श्रवणाद् इत्य् अर्थः । तत्र दृष्टान्त–अश्व इति । यथा गति-निष्पत्तये अश्वोऽपेक्ष्यते, न तु निष्पन्न-गतेर् ग्रामादि-प्राप्तौ ॥26॥

--ओ)0(ओ--

लिप्यंतरण (IAST)

itthaṁ vidyā-sāmarthyādy abhidhāya tad-adhikāriṇaṁ lakṣayitum ārabhate | tam etaṁ vedānuvacanena [bṛ.ā.u. 4.4.22] ity ādi | tasmād evaṁ-vic chānto dānta uparatas titikṣuḥ samāhito [śraddhā-vitto] bhūtvā''tmany evā''tmānaṁ paśyati [bṛ.ā.u. 4.4.23] iti ca śrūyate bṛhad-āraṇyake | atra yajña-śamādi ca vidyāṅgatayā pratīyate | tad ubhayam āvaśyakaṁ na veti saṁśaye ācāryavān puruṣo veda ity-ādiṣu gurūpasattyaiva tad-utpatti-pratyayāt neti prāpte—

sarvāpekṣā ca yajñādi-śruter aśvavat ||

sva-phala-prakāśe nirapekṣāpi vidyā svotpattau sarvāpekṣā sarvān yajñādi-dharmān apekṣate ity arthaḥ | kutaḥ ? yajña- iti | tam etam [bṛ.ā.u. 4.4.22] ity ādau, tasmād evam [bṛ.ā.u. 4.4.23] ity ādau ca, vidyārthaṁ yajñādeḥ śamādeś ca śravaṇād ity arthaḥ | tatra dṛṣṭānta–aśva iti | yathā gati-niṣpattaye aśvo'pekṣyate, na tu niṣpanna-gater grāmādi-prāptau ||26||

--o)0(o--

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इत्थम् विद्या-सामर्थ्य-आदि अभिधायittham vidyā-sāmarthya-ādi abhidhāyaсказав о мощи видьи,; sāmarthya
तत्-अधिकारिणम् लक्षयितुम् आरभतेtat-adhikāriṇam lakṣayitum ārabhateпринимается ОЧЕРЧИВАТЬ ЕЁ ПРАВОМОЧНОГО; adhikārin!
तम् एतम् वेद-अनुवचनेन इति आदिtam etam veda-anuvacanena iti ādi«Его — повторением Вед [жертвой, постом]…»; Брихадараньяка 4.4.22
तस्मात् एवं-वित् शान्तः दान्तः उपरतः तितिक्षुः समाहितः भूत्वाtasmāt evaṁ-vit śāntaḥ dāntaḥ uparataḥ titikṣuḥ samāhitaḥ bhūtvā«потому таковед, став ТИХ, ОБУЗДАН, ОТРЕШЁН, ТЕРПЕЛИВ, СОБРАН,»; śānta-dānta!! (Брихадараньяка 4.4.23)
आत्मनि एव आत्मानम् पश्यति इति च श्रूयतेātmani eva ātmānam paśyati iti ca śrūyate«в себе зрит Атмана» — слышится; paśyati
अत्र यज्ञ-शम-आदि च विद्या-अङ्गतया प्रतीयतेatra yajña-śama-ādi ca vidyā-aṅgatayā pratīyateтут жертва и шама удостоверяются ЧЛЕНАМИ ВИДЬИ; vidyā-aṅga!
तत् उभयम् आवश्यकम् न वा इति संशयेtat ubhayam āvaśyakam na vā iti saṁśayeобязательны ли оба? — при сомнении; saṁśaya
… गुरु-उपसत्त्या एव तत्-उत्पत्ति-प्रत्ययात् न इति प्राप्ते… guru-upasattyā eva tat-utpatti-pratyayāt na iti prāpte«рождается от одного прихода к гуру — нет»; при полученном; prāpta
सर्व-अपेक्षा च यज्ञ-आदि-श्रुतेः अश्ववत्sarva-apekṣā ca yajña-ādi-śruteḥ aśvavat«и всенуждность: по шрути о жертве; как конь»; сутра 3.4.26
स्व-फल-प्रकाशे निरपेक्षा अपि विद्याsva-phala-prakāśe nirapekṣā api vidyāв явлении плода безнуждная, видья; nirapekṣā
स्व-उत्पत्तौ सर्व-अपेक्षाsva-utpattau sarva-apekṣāВ СВОЁМ РОЖДЕНИИ нуждается во всём:; sva-utpatti!!
सर्वान् यज्ञ-आदि-धर्मान् अपेक्षते इति अर्थःsarvān yajña-ādi-dharmān apekṣate iti arthaḥждёт всех дхарм — жертвы и прочих; apekṣate
कुतः यज्ञ इतिkutaḥ yajña itiпочему? — «жертва…»; вопрос
… विद्या-अर्थम् यज्ञ-आदेः शम-आदेः च श्रवणात् इति अर्थः… vidyā-artham yajña-ādeḥ śama-ādeḥ ca śravaṇāt iti arthaḥслышны жертва и шама РАДИ ВИДЬИ; vidyā-artham
तत्र दृष्टान्तः अश्वः इतिtatra dṛṣṭāntaḥ aśvaḥ itiпример — КОНЬ:; aśva!
यथा गति-निष्पत्तये अश्वः अपेक्ष्यतेyathā gati-niṣpattaye aśvaḥ apekṣyateкак конь нужен для СВЕРШЕНИЯ ПУТИ,; gati
न तु निष्पन्न-गतेः ग्राम-आदि-प्राप्तौna tu niṣpanna-gateḥ grāma-ādi-prāptauно не по прибытии в село; na
भाष्य का अनुवाद

Теперь — ЕЁ ПРАВОМОЧНЫЙ: «Его [жаждут познать] жертвой…»; «потому таковед, став ТИХ, ОБУЗДАН, ОТРЕШЁН, ТЕРПЕЛИВ, СОБРАН, в себе зрит Атмана». Обязательны ли [жертвы и шама]? «От одного прихода к гуру — нет». При полученном —

«И всенуждность: по шрути о жертве; как конь».

В явлении плода безнуждная, видья В СВОЁМ РОЖДЕНИИ ждёт всех дхарм. Как КОНЬ нужен для свершения пути — но не по прибытии в село.

संस्करण

52400e881d02 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:30:26 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 3.4.25

श्लोक बदलें इन कुंजियों से