Mahabharata
Видурагамана-парва: основание Индрапрастхи · Verse 1.199.29–33
1536 / 3756
Mahabharata · 1.199.29–33
Devanāgarī

सागरप्रतिरूपाभिः परिखाभिर् अलंकृतम् ॥
प्राकारेण च संपन्नं दिवम् आवृत्य तिष्ठता ॥
पाण्डुराभ्रप्रकाशेन हिमराशिनिभेन च ॥
शुशुभे तत् पुरश्रेष्ठं नागैर् भोगवती यथा ॥
द्विपक्षगरुडप्रख्यैर् द्वारैर् घोरप्रदर्शनैः ॥
गुप्तम् अभ्रचयप्रख्यैर् गोपुरैर् मन्दरोपमैः ॥
विविधैर् अतिनिर्विद्धैः शस्त्रोपेतैः सुसंवृतैः ॥
शक्तिभिश् चावृतं तद् धि द्विजिह्वैर् इव पन्नगैः ॥
तल्पैश् चाभ्यासिकैर् युक्तं शुशुभे योधरक्षितम् ॥
तीक्ष्णाङ्कुशशतघ्नीभिर् यन्त्रजालैश् च शोभितम् ॥
आयसैश् च महाचक्रैः शुशुभे तत् पुरोत्तमम् ॥

Transliteration (IAST)

sāgarapratirūpābhiḥ parikhābhir alaṃkṛtam ||
prākāreṇa ca saṃpannaṃ divam āvṛtya tiṣṭhatā ||
pāṇḍurābhraprakāśena himarāśinibhena ca ||
śuśubhe tat puraśreṣṭhaṃ nāgair bhogavatī yathā ||
dvipakṣagaruḍaprakhyair dvārair ghorapradarśanaiḥ ||
guptam abhracayaprakhyair gopurair mandaropamaiḥ ||
vividhair atinirviddhaiḥ śastropetaiḥ susaṃvṛtaiḥ ||
śaktibhiś cāvṛtaṃ tad dhi dvijihvair iva pannagaiḥ ||
talpaiś cābhyāsikair yuktaṃ śuśubhe yodharakṣitam ||
tīkṣṇāṅkuśaśataghnībhir yantrajālaiś ca śobhitam ||
āyasaiś ca mahācakraiḥ śuśubhe tat purottamam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सागरप्रतिरूपाभिः परिखाभिः अलंकृतम्sāgarapratirūpābhiḥ parikhābhiḥ alaṃkṛtam[город,] украшенный рвами, подобными морю,
प्राकारेण च संपन्नं दिवम् आवृत्य तिष्ठताprākāreṇa ca saṃpannaṃ divam āvṛtya tiṣṭhatāи снабжённый стеною, [словно] застилающею небо, [так высока];
पाण्डुराभ्रप्रकाशेन हिमराशिनिभेन चpāṇḍurābhraprakāśena himarāśinibhena caсиянием [бел] как светлое облако и подобной груде снега,
शुशुभे तत् पुरश्रेष्ठं नागैः भोगवती यथाśuśubhe tat puraśreṣṭhaṃ nāgaiḥ bhogavatī yathāблистал тот лучший из городов, как Бхогавати [град нагов] — змеями;
द्विपक्षगरुडप्रख्यैः द्वारैः घोरप्रदर्शनैःdvipakṣagaruḍaprakhyaiḥ dvāraiḥ ghorapradarśanaiḥс вратами, подобными двукрылому Гаруде, грозными на вид,
गुप्तम् अभ्रचयप्रख्यैः गोपुरैः मन्दरोपमैःguptam abhracayaprakhyaiḥ gopuraiḥ mandaropamaiḥхранимый надвратными башнями, подобными грядам туч, [высокими] как Мандара;
शक्तिभिः च आवृतं तत् हि द्विजिह्वैः इव पन्नगैःśaktibhiḥ ca āvṛtaṃ tat hi dvijihvaiḥ iva pannagaiḥи копьями уставленный, словно двуязыкими змеями;
तीक्ष्णाङ्कुशशतघ्नीभिः यन्त्रजालैः च शोभितम्tīkṣṇāṅkuśaśataghnībhiḥ yantrajālaiḥ ca śobhitamострыми крючьями, шатагхни [метательными] и сетями машин украшенный,
आयसैः च महाचक्रैः शुशुभे तत् पुरोत्तमम्āyasaiḥ ca mahācakraiḥ śuśubhe tat purottamamи железными большими колёсами блистал тот лучший из городов;
Translation

«Город, украшенный рвами, подобными морю, и снабжённый стеною, словно застилающею небо; белый, как светлое облако и груда снега, блистал он, как Бхогавати — змеями. С вратами грозного вида, подобными Гаруде, с надвратными башнями, как Мандара; уставленный копьями, шатагхни, острыми крючьями, сетями машин и железными колёсами, хранимый воинами».

Commentary

Здесь град предстаёт несокрушимою твердынею. Знаменательно, что дикий лес обращён в крепость, неприступную и величавую: трудом и доблестью пустошь претворяется в оплот. Здесь открывается, что благословенные делают цветущим всё, за что берутся. Так писание являет мощь и красу Индрапрастхи; и сила её — залог безопасности праведных.

Version

f485d7b3d6c9 · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with