Mahabharata
Видурагамана-парва: основание Индрапрастхи · Verse 1.199.39–43
1539 / 3756
Mahabharata · 1.199.39–43
Devanāgarī

उद्यानानि च रम्याणि नगरस्य समन्ततः ॥
आम्रैर् आम्रातकैर् नीपैर् अशोकैश् चम्पकैस् तथा ॥
पुंनागैर् नागपुष्पैश् च लकुचैः पनसैस् तथा ॥
शालतालकदम्बैश् च बकुलैश् च सकेतकैः ॥
मनोहरैः पुष्पितैश् च फलभारावनामितैः ॥
प्राचीनामलकैर् लोध्रैर् अङ्कोलैश् च सुपुष्पितैः ॥
जम्बूभिः पाटलाभिश् च कुब्जकैर् अतिमुक्तकैः ॥
करवीरैः पारिजातैर् अन्यैश् च विविधैर् द्रुमैः ॥
नित्यपुष्पफलोपेतैर् नानाद्विजगणायुतम् ॥
मत्तबर्हिणसंघुष्टं कोकिलैश् च सदामदैः ॥

Transliteration (IAST)

udyānāni ca ramyāṇi nagarasya samantataḥ ||
āmrair āmrātakair nīpair aśokaiś campakais tathā ||
puṃnāgair nāgapuṣpaiś ca lakucaiḥ panasais tathā ||
śālatālakadambaiś ca bakulaiś ca saketakaiḥ ||
manoharaiḥ puṣpitaiś ca phalabhārāvanāmitaiḥ ||
prācīnāmalakair lodhrair aṅkolaiś ca supuṣpitaiḥ ||
jambūbhiḥ pāṭalābhiś ca kubjakair atimuktakaiḥ ||
karavīraiḥ pārijātair anyaiś ca vividhair drumaiḥ ||
nityapuṣpaphalopetair nānādvijagaṇāyutam ||
mattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃ kokilaiś ca sadāmadaiḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
उद्यानानि च रम्याणि नगरस्य समन्ततःudyānāni ca ramyāṇi nagarasya samantataḥи сады прелестные [были] вокруг города,
आम्रैः आम्रातकैः नीपैः अशोकैः चम्पकैः तथाāmraiḥ āmrātakaiḥ nīpaiḥ aśokaiḥ campakaiḥ tathāс манго, амратаками, нипами, ашоками, чампаками,
पुंनागैः नागपुष्पैः च लकुचैः पनसैः तथाpuṃnāgaiḥ nāgapuṣpaiḥ ca lakucaiḥ panasaiḥ tathāпуннагами, нагапушпами, лакучами, панасами,
शालतालकदम्बैः च बकुलैः च सकेतकैःśālatālakadambaiḥ ca bakulaiḥ ca saketakaiḥсалами, талами, кадамбами, бакулами и кетаками;
मनोहरैः पुष्पितैः च फलभारावनामितैःmanoharaiḥ puṣpitaiḥ ca phalabhārāvanāmitaiḥпленительными, цветущими, склонёнными под бременем плодов,
जम्बूभिः पाटलाभिः च कुब्जकैः अतिमुक्तकैःjambūbhiḥ pāṭalābhiḥ ca kubjakaiḥ atimuktakaiḥджамбу, паталами, кубджаками, атимуктаками,
करवीरैः पारिजातैः अन्यैः च विविधैः द्रुमैःkaravīraiḥ pārijātaiḥ anyaiḥ ca vividhaiḥ drumaiḥкаравирами, париджатами и иными разными деревьями,
नित्यपुष्पफलोपेतैः नानाद्विजगणायुतम्nityapuṣpaphalopetaiḥ nānādvijagaṇāyutamвечно цветущими и плодоносными, [и] полнящийся стаями разных птиц,
मत्तबर्हिणसंघुष्टं कोकिलैः च सदामदैःmattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃ kokilaiḥ ca sadāmadaiḥоглашаемый опьянёнными павлинами и вечно-ликующими кукушками;
Translation

«И сады прелестные были вокруг города — с манго, амратаками, ашоками, чампаками, панасами, бакулами, кетаками и многими иными деревьями, цветущими, склонёнными под бременем плодов, вечно цветущими и плодоносными, полнящимися стаями птиц, оглашаемыми опьянёнными павлинами и ликующими кукушками».

Commentary

Здесь град окружён садами, как Нандана — рощами богов. Знаменательно изобилие цветущих и плодоносных дерев: благоденствие праведного царства являет себя и в красоте природы. Где правит дхарма, там и земля щедра, и сады цветут. Так писание являет райскую прелесть Индрапрастхи; и ликование птиц вторит счастью обитателей.

Version

e60eee6f44e0 · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with