Mahabharata
Кхандавадаха-парва: битва с богами · Verse 1.218.30–34
1809 / 3756
Mahabharata · 1.218.30–34
Devanāgarī

ततः समुद्यतां दृष्ट्वा देवेन्द्रेण महाशनिम् ॥
जगृहुः सर्वशस्त्राणि स्वानि स्वानि सुरास् तदा ॥
कालदण्डं यमो राजा शिबिकां च धनेश्वरः ॥
पाशं च वरुणस् तत्र विचक्रं च तथा शिवः ॥
ओषधीर् दीप्यमानाश् च जगृहाते ऽश्विनाव् अपि ॥
जगृहे च धनुर् धाता मुसलं च जयस् तथा ॥
पर्वतं चापि जग्राह क्रुद्धस् त्वष्टा महाबलः ॥
अंशस् तु शक्तिं जग्राह मृत्युर् देवः परश्वधम् ॥
प्रगृह्य परिघं घोरं विचचारार्यमा अपि ॥
मित्रश् च क्षुरपर्यन्तं चक्रं गृह्य व्यतिष्ठत ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ samudyatāṃ dṛṣṭvā devendreṇa mahāśanim ||
jagṛhuḥ sarvaśastrāṇi svāni svāni surās tadā ||
kāladaṇḍaṃ yamo rājā śibikāṃ ca dhaneśvaraḥ ||
pāśaṃ ca varuṇas tatra vicakraṃ ca tathā śivaḥ ||
oṣadhīr dīpyamānāś ca jagṛhāte 'śvināv api ||
jagṛhe ca dhanur dhātā musalaṃ ca jayas tathā ||
parvataṃ cāpi jagrāha kruddhas tvaṣṭā mahābalaḥ ||
aṃśas tu śaktiṃ jagrāha mṛtyur devaḥ paraśvadham ||
pragṛhya parighaṃ ghoraṃ vicacārāryamā api ||
mitraś ca kṣuraparyantaṃ cakraṃ gṛhya vyatiṣṭhata ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततः समुद्यतां दृष्ट्वा देवेन्द्रेण महाशनिम्tataḥ samudyatāṃ dṛṣṭvā devendreṇa mahāśanimувидев великую молнию, воздетую царём богов,
जगृहुः सर्वशस्त्राणि स्वानि स्वानि सुराः तदाjagṛhuḥ sarvaśastrāṇi svāni svāni surāḥ tadāвзяли своё оружие, каждый своё, боги тогда:
कालदण्डं यमः राजा शिबिकां च धनेश्वरःkāladaṇḍaṃ yamaḥ rājā śibikāṃ ca dhaneśvaraḥжезл Времени — царь Яма, палицу — владыка богатств [Кубера],
पाशं च वरुणः तत्र विचक्रं च तथा शिवःpāśaṃ ca varuṇaḥ tatra vicakraṃ ca tathā śivaḥи петлю — Варуна там, и вичакру — Шива;
ओषधीः दीप्यमानाः च जगृहाते अश्विनौ अपिoṣadhīḥ dīpyamānāḥ ca jagṛhāte aśvinau apiпылающие травы взяли и оба Ашвина;
जगृहे च धनुः धाता मुसलं च जयः तथाjagṛhe ca dhanuḥ dhātā musalaṃ ca jayaḥ tathāи взял лук Дхатри, и пест — Джая;
पर्वतं च अपि जग्राह क्रुद्धः त्वष्टा महाबलःparvataṃ ca api jagrāha kruddhaḥ tvaṣṭā mahābalaḥи гору взял разгневанный Тваштри, многосильный;
अंशः तु शक्तिं जग्राह मृत्युः देवः परश्वधम्aṃśaḥ tu śaktiṃ jagrāha mṛtyuḥ devaḥ paraśvadhamАмша же взял копьё, бог Мритью [Смерть] — секиру;
प्रगृह्य परिघं घोरं विचचार अर्यमा अपिpragṛhya parighaṃ ghoraṃ vicacāra aryamā apiвзяв грозную дубину-паригху, расхаживал и Арьяман;
मित्रः च क्षुरपर्यन्तं चक्रं गृह्य व्यतिष्ठतmitraḥ ca kṣuraparyantaṃ cakraṃ gṛhya vyatiṣṭhataи Митра, взяв чакру с бритвенным краем, встал [к бою];
Translation

«Увидев великую молнию, воздетую царём богов, взяли своё оружие боги: жезл Времени — Яма, палицу — Кубера, петлю и вичакру — Варуна, и то же Шива; пылающие травы — оба Ашвина; лук — Дхатри, пест — Джая; гору — разгневанный Тваштри; копьё — Амша, секиру — бог Смерти; грозную паригху взяв, расхаживал Арьяман; и Митра, взяв чакру с бритвенным краем, встал».

Commentary

Здесь все боги выходят с грозным оружием своим. Знаменательно, что весь сонм небожителей — Яма, Кубера, Варуна, сам Шива — ополчается на двоих: небывалое противостояние. Здесь явлено, сколь велики Нара и Нараяна, коль скоро против них встают все боги. Так писание являет вооружение небес; и величие двоих измеряется множеством противников.

Version

ed1f7f3e5d60 · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with