उपनिषद्
Maitrāyaṇī UpaniṣadMaitrāyaṇī 6.19
3110 / 5877
उपनिषद् · Maitrāyaṇī 6.19
देवनागरी

अथान्यत्राप्युक्तम् : यदा वै बहिर्विद्वान्मनो नियम्येन्द्रियार्थान् च प्राणो निवेशयित्वा निःसङ्कल्पस्ततस्तिष्ठेत् अप्राणादिह यस्मात्सम्भूतः प्राणसंज्ञको जीवस्तस्मात्प्राणो वै तुर्याख्ये धारयेत्प्राणम् इत्येवं ह्याह : अचित्तं चित्तमध्यस्तमचिन्त्यं गुह्यमुत्तमम् । तत्र चित्तं निधायेत तच्च लिङ्गं निराश्रयम्

लिप्यंतरण (IAST)

athānyatrāpyuktam : yadā vai bahirvidvānmano niyamyendriyārthān ca prāṇo niveśayitvā niḥsaṅkalpastatastiṣṭhet aprāṇādiha yasmātsambhūtaḥ prāṇasaṃjñako jīvastasmātprāṇo vai turyākhye dhārayetprāṇam ityevaṃ hyāha : acittaṃ cittamadhyastamacintyaṃ guhyamuttamam | tatra cittaṃ nidhāyeta tacca liṅgaṃ nirāśrayam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथान्यत्राप्य् उक्तम्athānyatrāpy uktamи в другом месте сказано
यदा वै बहिर् विद्वान्yadā vai bahir vidvānкогда знающий вовне
मनो नियम्यmano niyamyaобуздав ум
इन्द्रियार्थांश् च प्राणो निवेशयित्वाindriyārthāṃś ca prāṇo niveśayitvāи водворив дыхание с предметами чувств
निःसङ्कल्पस् ततस् तिष्ठेत्niḥsaṅkalpas tatas tiṣṭhetбез замысла затем да встанет
अप्राणाद् इह यस्मात् सम्भूतःaprāṇād iha yasmāt sambhūtaḥпоскольку здесь из бездыханного возникла
प्राण-संज्ञको जीवस्prāṇa-saṃjñako jīvasджива, именуемая дыханием
तस्मात् प्राणो वै तुर्याख्येtasmāt prāṇo vai turyākhyeпотому дыхание в именуемом четвёртым
धारयेत् प्राणम् इत्य्dhārayet prāṇam ityда удержит дыхание
एवं ह्य् आहevaṃ hy āhaибо так сказано
अचित्तं चित्तम् अध्यस्तम्acittaṃ cittam adhyastam«безмысленное, на мысль наложенное»
अचिन्त्यं गुह्यम् उत्तमम्acintyaṃ guhyam uttamam«непомыслимое, тайное, высшее»
तत्र चित्तं निधायेतtatra cittaṃ nidhāyeta«там мысль да поместит»
तच् च लिङ्गं निराश्रयम्tac ca liṅgaṃ nirāśrayam«и тот знак — без опоры»
अनुवाद

И в другом месте сказано: когда знающий, обуздав ум вовне и водворив дыхание вместе с предметами чувств, встанет без замысла — поскольку здесь из бездыханного возникла джива, именуемая дыханием, — то пусть удержит дыхание в том, что именуется четвёртым. Ибо сказано: «Безмысленное, наложенное на мысль, непомыслимое, тайное, высшее, — туда пусть поместит мысль; и тот знак — без опоры».

संस्करण

8d64891adb81 · प्रकाशित 1 अग॰ 2026, 11:48:02 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से