उपनिषद्
Maitrāyaṇī UpaniṣadMaitrāyaṇī 6.27
3118 / 5643
उपनिषद् · Maitrāyaṇī 6.27
देवनागरी

अथान्यत्राप्युक्तम् : ब्रह्मणो वा वैतत्तेजः परस्यामृतस्याशरीरस्य यच्छरीरस्यौष्ण्यमस्यैतद्घृतमथाविः सन् नभसि निहितं वैतदेकाग्रेणैवमन्तर्हृदयाकाशं विनुदन्ति यत्तस्य ज्योतिरिव सम्पद्यतीति अतस्तद्भावम् अचिरेणैति भूमावयस्पिण्डं निहितं यथाऽचिरेणैति भूमित्वम् मृद्वत्संस्थमयस्पिण्डं यथाग्न्ययस्कारादयो नाभिभवन्ति प्रणश्यति चित्तं तथाश्रयेण सहैवमित्येवं ह्याह : हृद्याकाशमयं कोशमानन्दं परमालयम् । स्वं योगश्च ततोऽस्माकं तेजश्चैवाग्निसूर्ययोः

लिप्यंतरण (IAST)

athānyatrāpyuktam : brahmaṇo vā vaitattejaḥ parasyāmṛtasyāśarīrasya yaccharīrasyauṣṇyamasyaitadghṛtamathāviḥ san nabhasi nihitaṃ vaitadekāgreṇaivamantarhṛdayākāśaṃ vinudanti yattasya jyotiriva sampadyatīti atastadbhāvam acireṇaiti bhūmāvayaspiṇḍaṃ nihitaṃ yathā'cireṇaiti bhūmitvam mṛdvatsaṃsthamayaspiṇḍaṃ yathāgnyayaskārādayo nābhibhavanti praṇaśyati cittaṃ tathāśrayeṇa sahaivamityevaṃ hyāha : hṛdyākāśamayaṃ kośamānandaṃ paramālayam | svaṃ yogaśca tato'smākaṃ tejaścaivāgnisūryayoḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथान्यत्राप्य् उक्तम्athānyatrāpy uktamи в другом месте сказано
ब्रह्मणो वा वैतत् तेजःbrahmaṇo vā vaitat tejaḥэто ведь жар Брахмана
परस्यामृतस्याशरीरस्यparasyāmṛtasyāśarīrasyaвысшего, бессмертного, бестелесного
यच् छरीरस्यौष्ण्यम्yac charīrasyauṣṇyamто, что есть теплота тела
अस्यैतद् घृतम्asyaitad ghṛtamоно — его топлёное масло
अथाविः सन् नभसि निहितंathāviḥ san nabhasi nihitaṃявное, в просторе положенное
वैतद् एकाग्रेणैवम्vaitad ekāgreṇaivamего-то однонаправленностью
अन्तर्-हृदयाकाशं विनुदन्तिantar-hṛdayākāśaṃ vinudantiвнутренний простор сердца пробуждают
यत् तस्य ज्योतिर् इव सम्पद्यतीतिyat tasya jyotir iva sampadyatītiи то, что у него как свет, осуществляется
अतस् तद्-भावम् अचिरेणैतिatas tad-bhāvam acireṇaitiоттого он вскоре приходит к тому бытию
भूमाव् अयस्-पिण्डं निहितंbhūmāv ayas-piṇḍaṃ nihitaṃкак положенный в землю железный ком
यथाचिरेणैति भूमित्वम्yathācireṇaiti bhūmitvamвскоре приходит к землистости
मृद्-वत् संस्थ्हम् अयस्-पिण्डंmṛd-vat saṃsthham ayas-piṇḍaṃкак ставший подобным глине железный ком
यथाग्न्य्-अयस्-कारादयो नाभिभवन्तिyathāgny-ayas-kārādayo nābhibhavantiи огонь, и кузнецы уже не одолевают
प्रणश्यति चित्तं तथाश्रयेण सहैवम्praṇaśyati cittaṃ tathāśrayeṇa sahaivamтак гибнет мысль вместе со своею опорой
इत्य् एवं ह्य् आहity evaṃ hy āhaибо так сказано
हृद्य् आकाश-मयं कोशम्hṛdy ākāśa-mayaṃ kośam«в сердце — вместилище из простора»
आनन्दं परमालयम्ānandaṃ paramālayam«блаженство, высшее пристанище»
स्वं योगश् च ततोऽस्माकंsvaṃ yogaś ca tato'smākaṃ«и своё, и йога — оттуда у нас»
तेजश् चैवाग्नि-सूर्ययोःtejaś caivāgni-sūryayoḥ«и жар огня и солнца»
अनुवाद

И в другом месте сказано: это ведь жар Брахмана — высшего, бессмертного, бестелесного; то, что есть теплота тела, — оно его топлёное масло. Явное, положенное в просторе, — его-то однонаправленностью и пробуждают, внутренний простор сердца; и то, что у него как свет, осуществляется. Оттого он вскоре приходит к тому бытию. Как железный ком, положенный в землю, вскоре приходит к землистости; и как железный ком, ставший подобным глине, — его уже не одолевают ни огонь, ни кузнецы, — так гибнет мысль вместе со своею опорой. Ибо сказано: «В сердце — вместилище из простора, блаженство, высшее пристанище; и своё, и йога — оттуда у нас, и жар огня и солнца».

संस्करण

9b2801c8c494 · प्रकाशित 1 अग॰ 2026, 11:48:02 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से