Padma Purāṇa
The rite of Śiva-liṅga worship5.113.179-188
3367 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 5.113.179-188
Devanāgarī

द्विबाहुरीशस्य पदाभिवन्दनः समस्तगात्राभरणोपपन्नः । प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः सुमध्ये विन्यस्तमूर्धाञ्जलिभिः सुरैः स्तुतः
शिरः कराभ्यां परिगृह्य शङ्करो हनूमतः पूर्वमुखं चकार । पद्मासनासीनहनूमताञ्जलौ निधाय पादं त्वपरं मुखे च
पादाङ्गुलीभ्यामथ नासिकां विभुः स्नेहेन जग्राह च मन्दमन्दम् । स्कन्धे मुखे त्वंसतले च कण्ठे वक्षःस्थले च स्तनमध्यमे हृदि
ततश्च कुक्षावथनाभिमण्डले ततो द्वितीयं निदधाति चाञ्जलौ । शिरो गृहीत्वावनमय्य शङ्करः पस्पर्श पृष्ठं चिबुकेन सध्वनि
हारं च मुक्तापरिकल्पितं शिवो हनूमतः कण्ठगतं चकार ह
अथ विष्णुर्महेशानमिदं वचनमुक्तवान् । हनूमता समो नास्ति कृत्स्नब्रह्माण्डमण्डले
श्रुतिदेवाद्यगम्यं हि पदं तव किल स्थितम् । सर्वोपनिषदव्यक्तं त्वत्पदं कपिसंयुतम्
यमादिसाधनैर्योगैर्न क्षणं ते पदं स्थितम् । महायोगिहृदम्भोजे बलं स्वच्छं हनूमति
वर्षकोटिसहस्रेषु तपः कृत्वा तु दुष्करम् । त्वद्रूपं नाभिजानन्ति कुतः पादं मुनीश्वराः
अहो भाग्यं विचित्रं हि चपलो वानरो मृगः । धत्ते पादयुगं चाङ्गे योगिहृद्यपि न क्षमम्

Transliteration (IAST)

dvibāhurīśasya padābhivandanaḥ samastagātrābharaṇopapannaḥ | prasannamūrtistaruṇaḥ sumadhye vinyastamūrdhāñjalibhiḥ suraiḥ stutaḥ
śiraḥ karābhyāṃ parigṛhya śaṅkaro hanūmataḥ pūrvamukhaṃ cakāra | padmāsanāsīnahanūmatāñjalau nidhāya pādaṃ tvaparaṃ mukhe ca
pādāṅgulībhyāmatha nāsikāṃ vibhuḥ snehena jagrāha ca mandamandam | skandhe mukhe tvaṃsatale ca kaṇṭhe vakṣaḥsthale ca stanamadhyame hṛdi
tataśca kukṣāvathanābhimaṇḍale tato dvitīyaṃ nidadhāti cāñjalau | śiro gṛhītvāvanamayya śaṅkaraḥ pasparśa pṛṣṭhaṃ cibukena sadhvani
hāraṃ ca muktāparikalpitaṃ śivo hanūmataḥ kaṇṭhagataṃ cakāra ha
atha viṣṇurmaheśānamidaṃ vacanamuktavān | hanūmatā samo nāsti kṛtsnabrahmāṇḍamaṇḍale
śrutidevādyagamyaṃ hi padaṃ tava kila sthitam | sarvopaniṣadavyaktaṃ tvatpadaṃ kapisaṃyutam
yamādisādhanairyogairna kṣaṇaṃ te padaṃ sthitam | mahāyogihṛdambhoje balaṃ svacchaṃ hanūmati
varṣakoṭisahasreṣu tapaḥ kṛtvā tu duṣkaram | tvadrūpaṃ nābhijānanti kutaḥ pādaṃ munīśvarāḥ
aho bhāgyaṃ vicitraṃ hi capalo vānaro mṛgaḥ | dhatte pādayugaṃ cāṅge yogihṛdyapi na kṣamam

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
द्वि-बाहुःdvi-bāhuḥдвурукий
ईशस्यīśasyaвладыки
पद-अभिवन्दनःpada-abhivandanaḥчтящий стопы
समस्त-गात्र-आभरण-उपपन्नःsamasta-gātra-ābharaṇa-upapannaḥво всех уборах на теле
प्रसन्न-मूर्तिःprasanna-mūrtiḥс милостивым обликом
तरुणःtaruṇaḥюный
सु-मध्येsu-madhyeстройный станом
विन्यस्त-मूर्धाvinyasta-mūrdhāс преклонённой главою
अञ्जलिभिःañjalibhiḥсо сложенными ладонями
सुरैःsuraiḥбогами
स्तुतःstutaḥвосхваляемый
शिरःśiraḥголову
कराभ्याम्karābhyāmобеими руками
परिगृह्यparigṛhyaобхватив
शङ्करःśaṅkaraḥШанкара
हनूमतःhanūmataḥХанумана
पूर्व-मुखम्pūrva-mukhamлицом на восток
चकारcakāraповернул
पद्म-आसन-आसीन-हनूमताpadma-āsana-āsīna-hanūmatāсидящего в лотосовой позе Ханумана
अञ्जलौañjalauв сложенные ладони
निधायnidhāyaположив
पादम्pādamстопу
तुtuже
अपरम्aparamдругую
मुखेmukheна лицо
caи
पाद-अङ्गुलीभ्याम्pāda-aṅgulībhyāmпальцами ног
अथathaзатем
नासिकाम्nāsikāmноса
विभुःvibhuḥвладыка
स्नेहेनsnehenaс нежностью
जग्राहjagrāhaкоснулся
मन्द-मन्दम्manda-mandamосторожно-осторожно
स्कन्धेskandheплеча
अंस-तलेaṃsa-taleпредплечья
कण्ठेkaṇṭheшеи
वक्षः-स्थलेvakṣaḥ-sthaleгруди
स्तन-मध्यमेstana-madhyameсередины груди
हृदिhṛdiсердца
ततःtataḥзатем
कुक्षौkukṣauживота
नाभि-मण्डलेnābhi-maṇḍaleкруга пупка
द्वितीयम्dvitīyamвторую
निदधातिnidadhātiкладёт
शिरःśiraḥголову
गृहीत्वाgṛhītvāвзяв
अवनमय्यavanamayyaнаклонив
पस्पर्शpasparśaкоснулся
पृष्ठम्pṛṣṭhamспины
चिबुकेनcibukenaподбородком
स-ध्वनिsa-dhvaniсо звуком
हारम्hāramожерелье
मुक्ता-परिकल्पितम्muktā-parikalpitamиз жемчуга
शिवःśivaḥШива
कण्ठ-गतम्kaṇṭha-gatamна шею
haвот
विष्णुःviṣṇuḥВишну
महेशानम्maheśānamМахешане
इदम्idamэто
वचनम्vacanamслово
उक्तवान्uktavānсказал
हनूमताhanūmatāХануману
समःsamaḥравного
naне
अस्तिastiесть
कृत्स्न-ब्रह्माण्ड-मण्डलेkṛtsna-brahmāṇḍa-maṇḍaleво всём круге Брахманды
श्रुति-देव-आदि-अगम्यम्śruti-deva-ādi-agamyamнедоступное шрути, богам и прочим
हिhiведь
पदम्padamместо
तवtavaтвоё
किलkilaпоистине
स्थितम्sthitamпребывает
सर्व-उपनिषद्-अव्यक्तम्sarva-upaniṣad-avyaktamнеявленное всем упанишадам
त्वत्-पदम्tvat-padamтвоя стопа
कपि-संयुतम्kapi-saṃyutamсоединена с обезьяной
यम-आदि-साधनैःyama-ādi-sādhanaiḥсредствами вроде ямы
योगैःyogaiḥйогами
क्षणम्kṣaṇamмгновение
तेteтвоя
महा-योगि-हृद्-अम्भोजेmahā-yogi-hṛd-ambhojeв сердце-лотосе великих йогинов
बलम्balamсила
स्वच्छम्svacchamчистая
हनूमतिhanūmatiв Ханумане
वर्ष-कोटि-सहस्रेषुvarṣa-koṭi-sahasreṣuв тысячи мириад лет
तपःtapaḥподвиг
कृत्वाkṛtvāсовершив
दुष्करम्duṣkaramтрудный
त्वत्-रूपम्tvat-rūpamтвой облик
naне
अभिजानन्तिabhijānantiпознают
कुतःkutaḥоткуда же
पादम्pādamстопу
मुनि-ईश्वराःmuni-īśvarāḥвладыки мудрецов
अहोahoо
भाग्यम्bhāgyamучасть
विचित्रम्vicitramдивна
चपलःcapalaḥнепоседливый
वानरःvānaraḥобезьяна
मृगःmṛgaḥзверь
धत्तेdhatteнесёт
पाद-युगम्pāda-yugamпару стоп
अङ्गेaṅgeна теле
योगि-हृदिyogi-hṛdiсердцу йогина
अपिapiдаже
क्षमम्kṣamamпо силам
Translation

Двурукий, чтящий стопы владыки, во всех уборах на теле, с милостивым обликом, юный, стройный станом, с преклонённой главою, восхваляемый богами со сложенными ладонями... Обхватив голову Ханумана обеими руками, Шанкара повернул его лицом на восток; сидящему в лотосовой позе Хануману он положил стопу в сложенные ладони, а другую на лицо. Затем пальцами ног владыка с нежностью, осторожно-осторожно, коснулся его носа, плеча, уст, предплечья, шеи, груди, середины груди, сердца, затем живота и круга пупка; и вторую стопу кладёт в его ладони. Взяв его голову и наклонив её, Шанкара со звуком коснулся подбородком его спины. И надел Шива на шею Хануману ожерелье из жемчуга. Затем Вишну сказал Махешане такое слово: «Нет равного Хануману во всём круге Брахманды. Место твоё, недоступное шрути, богам и прочим, поистине пребывает; неявленная всем упанишадам стопа твоя — соединена с обезьяной. Средствами вроде ямы и йогами ни на мгновение не даётся твоя стопа в сердце-лотосе великих йогинов, — а чистая сила в Ханумане. Совершая трудный подвиг тысячи мириад лет, владыки мудрецов не познают и твоего облика — откуда же стопу? О, дивна участь: непоседливый зверь-обезьяна несёт на теле обе твои стопы, что даже сердцу йогина не по силам».

Version

caaac198c9c2 · published Sep 3, 2026, 4:13:51 AM UTC

Available inRU

Page between verses with