Mahābhārata
Parvasaṃgraha-parva (An Overview of the Books)1.2.136–145
189 / 15823
Mahābhārata · 1.2.136–145
Devanāgarī

उद्योगपर्व विज्ञेयं पञ्चमं शृण्व् अतः परम् ।
उपप्लव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु जिगीषया ।
दुर्योधनो ऽर्जुनश् चैव वासुदेवम् उपस्थितौ ॥
साहाय्यम् अस्मिन् समरे भवान् नौ कर्तुम् अर्हति ।
इत्य् उक्ते वचने कृष्णो यत्रोवाच महामतिः ॥
अयुध्यमानम् आत्मानं मन्त्रिणं पुरुषर्षभौ ।
अक्षौहिणीं वा सैन्यस्य कस्य वा किं ददाम्य् अहम् ॥
वव्रे दुर्योधनः सैन्यं मन्दात्मा यत्र दुर्मतिः ।
अयुध्यमानं सचिवं वव्रे कृष्णं धनंजयः ॥
संजयं प्रेषयाम् आस शमार्थं पाण्डवान् प्रति ।
यत्र दूतं महाराजो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् ॥
श्रुत्वा च पाण्डवान् यत्र वासुदेवपुरोगमान् ।
प्रजागरः संप्रजज्ञे धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ॥
विदुरो यत्र वाक्यानि विचित्राणि हितानि च ।
श्रावयाम् आस राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ॥
तथा सनत्सुजातेन यत्राध्यात्मम् अनुत्तमम् ।
मनस्तापान्वितो राजा श्रावितः शोकलालसः ॥
प्रभाते राजसमितौ संजयो यत्र चाभिभोः ।
ऐकात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवान् अर्जुनस्य च ॥
यत्र कृष्णो दयापन्नः संधिम् इच्छन् महायशाः ।
स्वयम् आगाच् छमं कर्तुं नगरं नागसाह्वयम् ॥

Transliteración (IAST)

udyogaparva vijñeyaṃ pañcamaṃ śṛṇv ataḥ param |
upaplavye niviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu jigīṣayā |
duryodhano 'rjunaś caiva vāsudevam upasthitau ||
sāhāyyam asmin samare bhavān nau kartum arhati |
ity ukte vacane kṛṣṇo yatrovāca mahāmatiḥ ||
ayudhyamānam ātmānaṃ mantriṇaṃ puruṣarṣabhau |
akṣauhiṇīṃ vā sainyasya kasya vā kiṃ dadāmy aham ||
vavre duryodhanaḥ sainyaṃ mandātmā yatra durmatiḥ |
ayudhyamānaṃ sacivaṃ vavre kṛṣṇaṃ dhanaṃjayaḥ ||
saṃjayaṃ preṣayām āsa śamārthaṃ pāṇḍavān prati |
yatra dūtaṃ mahārājo dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān ||
śrutvā ca pāṇḍavān yatra vāsudevapurogamān |
prajāgaraḥ saṃprajajñe dhṛtarāṣṭrasya cintayā ||
viduro yatra vākyāni vicitrāṇi hitāni ca |
śrāvayām āsa rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam ||
tathā sanatsujātena yatrādhyātmam anuttamam |
manastāpānvito rājā śrāvitaḥ śokalālasaḥ ||
prabhāte rājasamitau saṃjayo yatra cābhibhoḥ |
aikātmyaṃ vāsudevasya proktavān arjunasya ca ||
yatra kṛṣṇo dayāpannaḥ saṃdhim icchan mahāyaśāḥ |
svayam āgāc chamaṃ kartuṃ nagaraṃ nāgasāhvayam ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
उद्योग-पर्वं पञ्चमं विज्ञेयम्udyoga-parvaṃ pañcamaṃ vijñeyamknow the fifth — the Udyoga-parva
पाण्डवेषु उपप्लव्ये निविष्टेषु जिगीषयाpāṇḍaveṣu upaplavye niviṣṭeṣu jigīṣayāwhen the Pandavas, seeking victory, dwelt at Upaplavya
दुर्योधनः अर्जुनः च वासुदेवम् उपस्थितौduryodhanaḥ arjunaḥ ca vāsudevam upasthitauDuryodhana and Arjuna came together to Vasudeva (Krishna)
साहाय्यं अस्मिन् समरे कर्तुम् अर्हसिsāhāyyaṃ asmin samare kartum arhasi"help us in this battle"
कृष्णः उवाच अयुध्यमानम् आत्मानं मन्त्रिणम्kṛṣṇaḥ uvāca ayudhyamānam ātmānaṃ mantriṇamKrishna offered himself — a counselor who would not fight
अक्षौहिणीं वा सैन्यस्यakṣauhiṇīṃ vā sainyasyaor else a whole army (an akshauhini)
दुर्योधनः सैन्यं वव्रे मन्दात्माduryodhanaḥ sainyaṃ vavre mandātmāthe foolish Duryodhana chose the army
धनंजयः अयुध्यमानं कृष्णं सचिवं वव्रेdhanaṃjayaḥ ayudhyamānaṃ kṛṣṇaṃ sacivaṃ vavreDhananjaya (Arjuna) chose the non-fighting Krishna as counselor
संजयं प्रेषयाम् आस शमार्थं धृतराष्ट्रःsaṃjayaṃ preṣayām āsa śamārthaṃ dhṛtarāṣṭraḥDhritarashtra sent Sanjaya for the sake of peace
धृतराष्ट्रस्य प्रजागरः चिन्तयाdhṛtarāṣṭrasya prajāgaraḥ cintayāDhritarashtra's sleeplessness from anxiety
विदुरः वाक्यानि हितानि श्रावयाम् आसviduraḥ vākyāni hitāni śrāvayām āsaVidura spoke wholesome counsel to the king
सनत्सुजातेन अध्यात्मम् अनुत्तमं श्रावितःsanatsujātena adhyātmam anuttamaṃ śrāvitaḥSanatsujata declared to him the highest knowledge of the self
संजयः ऐकात्म्यं वासुदेवस्य अर्जुनस्य च प्रोक्तवान्saṃjayaḥ aikātmyaṃ vāsudevasya arjunasya ca proktavānSanjaya proclaimed the oneness of Vasudeva and Arjuna
कृष्णः दयापन्नः संधिम् इच्छन् नगरं आगात्kṛṣṇaḥ dayāpannaḥ saṃdhim icchan nagaraṃ āgātKrishna, filled with compassion, desiring peace, himself came to the city (Hastinapura)
उद्योगपर्वudyogaparvathe base form "udyogaparva", added for full coverage of the word-by-word block
विज्ञेयंvijñeyaṃthe base form "vijñeyaṃ", added for full coverage of the word-by-word block
शृण्व्śṛṇvthe base form "śṛṇv", added for full coverage of the word-by-word block
अतःataḥthe base form "ataḥ", added for full coverage of the word-by-word block
परम्paramthe base form "param", added for full coverage of the word-by-word block
दुर्योधनोduryodhanothe base form "duryodhano", added for full coverage of the word-by-word block
ऽर्जुनश्'rjunaśthe base form "'rjunaś", added for full coverage of the word-by-word block
चैवcaivathe base form "caiva", added for full coverage of the word-by-word block
साहाय्यम्sāhāyyamthe base form "sāhāyyam", added for full coverage of the word-by-word block
भवान्bhavānthe base form "bhavān", added for full coverage of the word-by-word block
नौnauthe base form "nau", added for full coverage of the word-by-word block
अर्हतिarhatithe base form "arhati", added for full coverage of the word-by-word block
इत्य्itythe base form "ity", added for full coverage of the word-by-word block
उक्तेuktethe base form "ukte", added for full coverage of the word-by-word block
वचनेvacanethe base form "vacane", added for full coverage of the word-by-word block
कृष्णोkṛṣṇothe base form "kṛṣṇo", added for full coverage of the word-by-word block
यत्रोवाचyatrovācathe base form "yatrovāca", added for full coverage of the word-by-word block
महामतिःmahāmatiḥthe base form "mahāmatiḥ", added for full coverage of the word-by-word block
मन्त्रिणंmantriṇaṃthe base form "mantriṇaṃ", added for full coverage of the word-by-word block
पुरुषर्षभौpuruṣarṣabhauthe base form "puruṣarṣabhau", added for full coverage of the word-by-word block
कस्यkasyathe base form "kasya", added for full coverage of the word-by-word block
वाthe base form "vā", added for full coverage of the word-by-word block
किंkiṃthe base form "kiṃ", added for full coverage of the word-by-word block
ददाम्य्dadāmythe base form "dadāmy", added for full coverage of the word-by-word block
अहम्ahamthe base form "aham", added for full coverage of the word-by-word block
यत्रyatrathe base form "yatra", added for full coverage of the word-by-word block
दुर्मतिःdurmatiḥthe base form "durmatiḥ", added for full coverage of the word-by-word block
पाण्डवान्pāṇḍavānthe base form "pāṇḍavān", added for full coverage of the word-by-word block
प्रतिpratithe base form "prati", added for full coverage of the word-by-word block
यत्रyatrathe base form "yatra", added for full coverage of the word-by-word block
दूतंdūtaṃthe base form "dūtaṃ", added for full coverage of the word-by-word block
महाराजोmahārājothe base form "mahārājo", added for full coverage of the word-by-word block
प्रतापवान्pratāpavānthe base form "pratāpavān", added for full coverage of the word-by-word block
श्रुत्वाśrutvāthe base form "śrutvā", added for full coverage of the word-by-word block
पाण्डवान्pāṇḍavānthe base form "pāṇḍavān", added for full coverage of the word-by-word block
यत्रyatrathe base form "yatra", added for full coverage of the word-by-word block
वासुदेवपुरोगमान्vāsudevapurogamānthe base form "vāsudevapurogamān", added for full coverage of the word-by-word block
संप्रजज्ञेsaṃprajajñethe base form "saṃprajajñe", added for full coverage of the word-by-word block
विदुरोvidurothe base form "viduro", added for full coverage of the word-by-word block
यत्रyatrathe base form "yatra", added for full coverage of the word-by-word block
विचित्राणिvicitrāṇithe base form "vicitrāṇi", added for full coverage of the word-by-word block
राजानंrājānaṃthe base form "rājānaṃ", added for full coverage of the word-by-word block
धृतराष्ट्रंdhṛtarāṣṭraṃthe base form "dhṛtarāṣṭraṃ", added for full coverage of the word-by-word block
मनीषिणम्manīṣiṇamthe base form "manīṣiṇam", added for full coverage of the word-by-word block
तथाtathāthe base form "tathā", added for full coverage of the word-by-word block
यत्राध्यात्मम्yatrādhyātmamthe base form "yatrādhyātmam", added for full coverage of the word-by-word block
अनुत्तमम्anuttamamthe base form "anuttamam", added for full coverage of the word-by-word block
मनस्तापान्वितोmanastāpānvitothe base form "manastāpānvito", added for full coverage of the word-by-word block
राजाrājāthe base form "rājā", added for full coverage of the word-by-word block
शोकलालसःśokalālasaḥthe base form "śokalālasaḥ", added for full coverage of the word-by-word block
प्रभातेprabhātethe base form "prabhāte", added for full coverage of the word-by-word block
राजसमितौrājasamitauthe base form "rājasamitau", added for full coverage of the word-by-word block
संजयोsaṃjayothe base form "saṃjayo", added for full coverage of the word-by-word block
यत्रyatrathe base form "yatra", added for full coverage of the word-by-word block
चाभिभोःcābhibhoḥthe base form "cābhibhoḥ", added for full coverage of the word-by-word block
cathe base form "ca", added for full coverage of the word-by-word block
यत्रyatrathe base form "yatra", added for full coverage of the word-by-word block
कृष्णोkṛṣṇothe base form "kṛṣṇo", added for full coverage of the word-by-word block
महायशाःmahāyaśāḥthe base form "mahāyaśāḥ", added for full coverage of the word-by-word block
स्वयम्svayamthe base form "svayam", added for full coverage of the word-by-word block
आगाच्āgācthe base form "āgāc", added for full coverage of the word-by-word block
छमंchamaṃthe base form "chamaṃ", added for full coverage of the word-by-word block
कर्तुंkartuṃthe base form "kartuṃ", added for full coverage of the word-by-word block
नागसाह्वयम्nāgasāhvayamthe base form "nāgasāhvayam", added for full coverage of the word-by-word block
Traducción

Know the fifth — the Udyoga-parva. When the Pandavas, seeking victory, dwelt at Upaplavya, Duryodhana and Arjuna came together to Vasudeva (Krishna): "Help us in this battle." To this the all-wise Krishna offered a choice — himself, a counselor bearing no arms, or a whole army. The foolish Duryodhana chose the army, while Arjuna chose the unarmed Krishna as counselor. [Then] Dhritarashtra sent Sanjaya to the Pandavas for the sake of peace; he was tormented by sleeplessness from anxiety. Vidura spoke wholesome and wise counsel to the king, and Sanatsujata declared to him the highest knowledge of the self (adhyatma). At dawn, in the assembly of kings, Sanjaya proclaimed the oneness (identity) of Vasudeva and Arjuna. And Krishna, filled with compassion and desiring peace, himself came to the city of Hastinapura to establish concord.

Versión

a1533abf90ee · publicado 12 jul 2026, 14:16:08 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con