Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha One — Tattva: How Truth Is Known1.55Jīva Gosvāmī
52 / 1405
Linux
Pasar páginas
Ṣaṭ-sandarbha · 1.55
॥
Devanāgarī

दृष्टान्तं विवृण्वन्न् इन्द्रियादिलयेन निर्विकारात्मोपलब्धिं दर्शयति अण्डेषु पेशिषु तरुष्व् अविनिश्चितेषु प्राणो हि जीवम् उपधावति तत्र तत्र । सन्ने यद् इन्द्रियगणेऽहमि च प्रसुप्ते कूटस्थ आशयम् ऋते तद् अनुस्मृतिर् नः ॥ अण्डेषु अण्डजेषु । पेशिषु जरायुजेषु । तरुषु उद्भिज्जेषु । अविनिश्चितेषु स्वेदजेषु । उपधावति अनुवर्तते । एवं दृष्टान्ते निर्विकारत्वं प्रदर्श्य दार्ष्टान्तिकेऽपि दर्शयति । कथम् । तदैवात्मा सविकार इव प्रतीयते यदा जागरे इन्द्रियगणः । यदा च स्वप्ने तत्संस्कारवान् अहङ्कारः । यदा तु प्रसुप्तं तदा तस्मिन् प्रसुप्त इन्द्रियगणे सन्ने लीने । अहमि अनङ्कारे च सन्ने लीने । कूटस्थो निर्विकार एवात्मा । कुतः । आशयम् ऋते लिङ्गशरीरम् उपाधिं विना । विकारहेतोर् उपाधेर् अभावात् इत्य् अर्थः । नन्व् अहङ्कारपर्यन्तस्य सर्वस्य लये शून्यम् एवावशिष्यते । क्व तदा कूटस्थ आत्मा । अत आह तदनुस्मृतिर् नः । तस्याखण्डात्मनः सुष्प्तिसाक्षिणः स्मृतिः नः अस्माकं जाग्रद्द्रष्टॄणां जायते एतावन्तं कालं सुखम् अहम् अस्वाप्सं न किञ्चिद् अवेदिषम् इति । अतोऽननुभूतस्य तस्यास्मरणाद् अस्त्य् एव सुष्प्तौ ताद्र्गात्मानुभवः । विषयसम्बन्धाभावाच् च न स्पष्ट इति भावः । अतः स्वप्रकाशमात्रवस्तुनः सूर्यादेः प्रकाशवद् उपलभ्दिमात्रस्याप्य् आत्मन उपलभ्दिः स्वाश्रयेऽस्त्य् एवेत्य् आयातम् । तथा च श्रुतिः यद् वै तन् न पश्यति पश्यन् वै द्रष्टव्यान् न पश्यति, न हि द्रष्टुर् दृष्टोर्विपरिलोपो विद्यते इति । अयं साक्षिसाक्ष्यविभागेन तृतीयस् तर्कः । दुःखिप्रेमास्पदत्वविभागेन चतुर्थोऽपि तर्कोऽवगन्तव्यः

Transliteración (IAST)

dṛṣṭāntaṁ vivṛṇvann indriyādilayena nirvikārātmopalabdhiṁ darśayati --aṇḍeṣu peśiṣu taruṣv aviniściteṣu prāṇo hi jīvam upadhāvati tatra tatra | sanne yad indriya-gaṇe'hami ca prasupte kūṭastha āśayam ṛte tad anusmṛtir naḥ || aṇḍeṣu aṇḍajeṣu | peśiṣu jarāyujeṣu | taruṣu udbhijjeṣu | aviniściteṣu svedajeṣu | upadhāvati anuvartate | evaṁ dṛṣṭānte nirvikāratvaṁ pradarśya dārṣṭāntike'pi darśayati | katham | tadaivātmā savikāra iva pratīyate yadā jāgare indriya-gaṇaḥ | yadā ca svapne tat-saṁskāravān ahaṅkāraḥ | yadā tu prasuptaṁ tadā tasmin prasupta indriya-gaṇe sanne līne | ahami anaṅkāre ca sanne līne | kūṭastho nirvikāra evātmā | kutaḥ | āśayam ṛte liṅga-śarīram upādhiṁ vinā | vikāra-hetor upādher abhāvāt ity arthaḥ | nanv ahaṅkāra-paryantasya sarvasya laye śūnyam evāvaśiṣyate | kva tadā kūṭastha ātmā | ata āha tad-anusmṛtir naḥ | tasyākhaṇḍātmanaḥ suṣpti-sākṣiṇaḥ smṛtiḥ naḥ asmākaṁ jāgrad-draṣṭṝṇāṁ jāyate etāvantaṁ kālaṁ sukham aham asvāpsaṁ na kiñcid avediṣam iti | ato'nanubhūtasya tasyāsmaraṇād asty eva suṣptau tādrg-ātmānubhavaḥ | viṣaya-sambandhābhāvāc ca na spaṣṭa iti bhāvaḥ | ataḥ sva-prakāśa-mātra-vastunaḥ sūryādeḥ prakāśavad upalabhdi-mātrasyāpy ātmana upalabhdiḥ svāśraye'sty evety āyātam | tathā ca śrutiḥ --yad vai tan na paśyati paśyan vai draṣṭavyān na paśyati, na hi draṣṭur dṛṣṭorviparilopo vidyate iti | ayaṁ sākṣi-sākṣya-vibhāgena tṛtīyas tarkaḥ | duḥkhi-premāspadatva-vibhāgena caturtho'pi tarko'vagantavyaḥ

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
दृष्टान्तंdṛṣṭāntaṁпример
विवृण्वन्न्vivṛṇvannраскрывая
इन्द्रियादिलयेनindriyādilayenaрастворением чувств и прочего
निर्विकारात्मोपलब्धिंnirvikārātmopalabdhiṁнеизменной души постижение
दर्शयतिdarśayatiпоказывает
अण्डेषुaṇḍeṣu«в яйцах
पेशिषुpeśiṣuв утробных оболочках
तरुष्व्taruṣvв деревьях
अविनिश्चितेषुaviniściteṣuв неопределённых
प्राणोprāṇoпрана
हिhiведь
जीवम्jīvamза дживой
उपधावतिupadhāvatiследует
तत्रtatraтам
तत्रtatraи там
सन्नेsanneкогда улеглось
यद्yadчто
इन्द्रियindriyaчувств
गणेऽहमिgaṇe'hamiсобрание и самость
चcaи
प्रसुप्तेprasupteуснула
कूटस्थkūṭasthaнеколебима
आशयम्āśayamвместилища
ऋतेṛteбез
तद्tadо том
अनुस्मृतिर्anusmṛtirвоспоминание
नःnaḥу нас»
अण्डेषुaṇḍeṣu«в яйцах»
अण्डजेषुaṇḍajeṣuв яйцерождённых
पेशिषुpeśiṣu«в оболочках»
जरायुजेषुjarāyujeṣuв живородящих
तरुषुtaruṣu«в деревьях»
उद्भिज्जेषुudbhijjeṣuв прорастающих
अविनिश्चितेषुaviniściteṣu«в неопределённых»
स्वेदजेषुsvedajeṣuв рождённых из пота
उपधावतिupadhāvati«следует»
अनुवर्ततेanuvartateсопровождает
एवंevaṁтак
दृष्टान्तेdṛṣṭānteв примере
निर्विकारत्वंnirvikāratvaṁнеизменность
प्रदर्श्यpradarśyaпоказав
दार्ष्टान्तिकेऽपिdārṣṭāntike'piи в том, к чему пример
दर्शयतिdarśayatiпоказывает
कथम्kathamкак
तदैवात्माtadaivātmāтогда именно душа
सविकारsavikāraизменчивой
इवivaсловно
प्रतीयतेpratīyateвоспринимается
यदाyadāкогда
जागरेjāgareв бдении
इन्द्रियindriyaчувств
गणःgaṇaḥсобрание
यदाyadāкогда
चcaи
स्वप्नेsvapneво сне
तत्tatих
संस्कारवान्saṁskāravānследы носящая
अहङ्कारःahaṅkāraḥсамость
यदाyadāкогда
तुtuже
प्रसुप्तंprasuptaṁспится
तदाtadāтогда
तस्मिन्tasminпри том
प्रसुप्तprasuptaуснувшем
इन्द्रियindriyaчувств
गणेgaṇeсобрании
सन्नेsanneулёгшемся
लीनेlīneрастворившемся
अहमिahami«при самости»
अनङ्कारेanaṅkāreсамости
चcaи
सन्नेsanneулёгшейся
लीनेlīneрастворившейся
कूटस्थोkūṭastho«неколебима»
निर्विकारnirvikāraнеизменна
एवात्माevātmāименно душа
कुतःkutaḥотчего
आशयम्āśayam«вместилища
ऋतेṛteбез»
लिङ्गliṅgaтонкого
शरीरम्śarīramтела
उपाधिंupādhiṁограничения
विनाvināбез
विकारvikāraизменения
हेतोर्hetorпричины
उपाधेर्upādherограничения
अभावात्abhāvātиз-за отсутствия
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
नन्व्nanvно ведь
अहङ्कारahaṅkāraсамостью
पर्यन्तस्यparyantasyaкончающегося
सर्वस्यsarvasyaвсего
लयेlayeпри растворении
शून्यम्śūnyamпустота
एवावशिष्यतेevāvaśiṣyateименно остаётся
क्वkvaгде
तदाtadāтогда
कूटस्थkūṭasthaнеколебимая
आत्माātmāдуша
अतataпотому
आहāhaговорит
तद्tad«о том
अनुस्मृतिर्anusmṛtirвоспоминание
नःnaḥу нас»
तस्याखण्डात्मनःtasyākhaṇḍātmanaḥтой нераздельной души
सुष्प्तिsuṣptiглубокого сна
साक्षिणःsākṣiṇaḥсвидетельницы
स्मृतिःsmṛtiḥвоспоминание
नःnaḥ«у нас»
अस्माकंasmākaṁу нас
जाग्रद्jāgradв бдении
द्रष्टॄणांdraṣṭṝṇāṁзрящих
जायतेjāyateрождается
एतावन्तंetāvantaṁстолько
कालंkālaṁвремени
सुखम्sukhamсчастливо
अहम्ahamя
अस्वाप्संasvāpsaṁспал
नnaне
किञ्चिद्kiñcidничего
अवेदिषम्avediṣamзнал
इतिitiтак
अतोऽननुभूतस्यato'nanubhūtasyaпотому непережитого
तस्यास्मरणाद्tasyāsmaraṇādтого невоспоминания из-за
अस्त्य्astyесть
एवevaименно
सुष्प्तौsuṣptauв глубоком сне
ताद्र्ग्tādrgтакое
आत्मानुभवःātmānubhavaḥдуши переживание
विषयviṣayaс предметом
सम्बन्धाभावाच्sambandhābhāvācиз-за отсутствия связи
चcaи
नnaне
स्पष्टspaṣṭaясно
इतिitiтаков
भावःbhāvaḥсмысл
अतःataḥпотому
स्वsvaсамо
प्रकाशprakāśaсветящегося
मात्रmātraодного лишь
वस्तुनःvastunaḥбытия
सूर्यादेःsūryādeḥсолнца и прочего
प्रकाशवद्prakāśavadсвету подобно
उपलभ्दिupalabhdiпостижение
मात्रस्याप्य्mātrasyāpyодно лишь имеющей тоже
आत्मनātmanaдуши
उपलभ्दिःupalabhdiḥпостижение
स्वाश्रयेऽस्त्य्svāśraye'styв своей опоре есть
एवेत्य्evetyименно — так
आयातम्āyātamвышло
तथाtathāтак
चcaи
श्रुतिःśrutiḥшрути
यद्yad«что
वैvaiже
तन्tanто
नnaне
पश्यतिpaśyatiвидит
पश्यन्paśyanвидящий
वैvaiже
द्रष्टव्यान्draṣṭavyānзримого
नnaне
पश्यतिpaśyatiвидит
नnaне
हिhiведь
द्रष्टुर्draṣṭurу зрителя
दृष्टोर्विपरिलोपोdṛṣṭorviparilopoзрения уничтожение
विद्यतेvidyateбывает»
इतिitiтак
अयंayaṁэто
साक्षिsākṣiсвидетеля
साक्ष्यsākṣyaи свидетельствуемого
विभागेनvibhāgenaразличием
तृतीयस्tṛtīyasтретий
तर्कःtarkaḥдовод
दुःखिduḥkhiстрадающего
प्रेमास्पदत्वpremāspadatvaи премы предмета
विभागेनvibhāgenaразличием
चतुर्थोऽपिcaturtho'piи четвёртый
तर्कोऽवगन्तव्यःtarko'vagantavyaḥдовод должно разуметь
Traducción

Раскрывая пример, он показывает, что душа постигается неизменной и при растворении чувств и прочего:

«В яйцах, в утробных оболочках, в деревьях, в неопределённых — прана ведь всюду следует за дживой. Когда улеглось собрание чувств и уснула самость, неколебима она без вместилища, — и о том у нас есть воспоминание».

«В яйцах» — в яйцерождённых. «В оболочках» — в живородящих. «В деревьях» — в прорастающих. «В неопределённых» — в рождённых из пота. «Следует» — сопровождает.

Показав так неизменность в примере, он показывает её и в том, к чему пример. Каким образом? Душа кажется изменчивой лишь тогда, когда в бдении есть собрание чувств, а во сне — самость, несущая их следы. А когда спится, — тогда, при уснувшем собрании чувств, улёгшемся и растворившемся, и при улёгшейся, растворившейся самости, — душа «неколебима», то есть неизменна. Отчего? «Без вместилища» — без тонкого тела, без ограничения; то есть оттого, что нет ограничения, которое есть причина изменения.

— Но ведь при растворении всего, кончая самостью, остаётся одна пустота. Где же тогда неколебимая душа?

— На то он говорит: «и о том у нас есть воспоминание». У нас, зрящих в бдении, рождается воспоминание о той нераздельной душе, свидетельнице глубокого сна: «столько времени я спал счастливо и ничего не знал». А раз непережитое не вспоминается, переживание такой души в глубоком сне есть; оно лишь неясно, оттого что не было связи с предметом. Таков смысл.

Потому и вышло: как у того, что есть одно лишь самосветящееся бытие — у солнца и прочего, — есть свет, так и у души, что есть одно лишь постижение, есть постижение в самой себе как в своей опоре. Так и шрути: «Когда же она не видит — она, видящая, не видит зримого, ибо уничтожения зрения у зрителя не бывает».

Это третий довод — различием свидетеля и свидетельствуемого. А четвёртый довод надо разуметь по различию страдающего и того, кто есть предмет премы.

Versión

000000000000 · publicado 1 ene 1970, 0:00:00 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con