नैमित्तिकः प्राकृतिको नित्य आत्यन्तिको लयः । संस्थेति कविभिः प्रोक्तश् चतुर्धास्य स्वभावतः ॥ अस्य परमेश्वरस्य । स्वभावतः शक्तितः । आत्यन्तिक इत्य् अनेन मुक्तिर् अप्य् अत्र प्रवेशिता । हेतुर् जीवोऽस्य सर्गादेर् अविद्याकर्मकारकः । यं चानुशयिनं प्राहुर् अव्याकृतम् उतापरे ॥ हेतुर् निमित्तम् । अस्य विश्वस्य । यतोऽयम् अविद्यया कर्मकारकः । यम् एव हेतुं केचिच् चैतन्यप्राधानेनानुशयिनं प्राहुः । अपर उपाधिप्राधान्येनाव्याकृतम् इति । व्यतिरेकान्वयो यस्य जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु । मायामयेषु तद् ब्रह्म जीववृत्तिष्व् अपाश्रयः ॥ श्रीबादरायणसमाधिलब्धार्थविरोधाद् अत्र च जीवशुद्धस्वरूपम् एवाश्रयत्वेन न व्याख्यायते किन्त्व् अयम् एवार्थः । जाग्रदादिष्व् अवस्थासु, मायामयेषु मायाशक्तिकल्पितेषु महदादिद्रव्येषु च । केवलस्वरूपेण व्यतिरेकः परमसाक्षितयान्वयश् च यस्य तद् ब्रह्म जीवानां वृत्तिषु शुद्धस्वरूपतया सोपाधितया च वर्तनेषु स्थितिष्व् अपाश्रयः । सर्वम् अत्य् अतिक्रम्याश्रय इत्य् अर्थः । अप इत्य् एतत् खलु वर्जने, वर्जनं चातिक्रमे पर्यवस्यतीति । तद् एवम् अपाश्रयाभिव्यक्तिद्वारभूतं हेतुशब्दव्यपदिष्टस्य जीवस्य शुद्धस्वरूपज्ञानम् आह द्वाभ्याम् । पदार्थेषु यथा द्रव्यं तन्मात्रं रूपनामसु । बीजादिपञ्चतां तासु ह्य् अवस्थासु युतायुतम् ॥ विरमेत यदा चित्तं हित्वा वृत्तित्रयं स्वयम् । योगेन वा तदात्मानं वेदेहाया निवर्तते ॥ रूपनामात्मकेषु पदार्थेषु घटादिषु यथा द्रव्यं पृथिव्यादि युतम् अयुतं च भवति । कार्यदृष्टिं विनाप्य् उपलम्भात् । तथा तन्मात्रं शुद्धं जीवचैतन्यमात्रं वस्तु गर्भाधानादिपञ्चतान्तासु नवस्व् अप्य् अवस्थास्व् अविद्यया युतं स्वतस् त्व् अयुतम् इति शुद्धम् आत्मानम् इत्थं ज्ञात्वा निर्विण्णः सन्न् अपाश्रयानुसन्धानयोग्यो भवतीत्य् आह विरमेतेति । वृत्तित्रयं जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिरूपम् । आत्मानं परमात्मानम् । स्वयं वामदेवादेर् इव मायामयत्वानुसन्धानेन देवहूत्यादेर् इवानिष्ठितेन योगेन वा । ततश् चेहायास् तदनुशीलनव्यतिरिक्तचेष्टायाः ॥ उद्दिष्टः सम्बन्धः
naimittikaḥ prākṛtiko nitya ātyantiko layaḥ | saṁstheti kavibhiḥ proktaś caturdhāsya svabhāvataḥ || asya parameśvarasya | svabhāvataḥ śaktitaḥ | ātyantika ity anena muktir apy atra praveśitā | hetur jīvo'sya sargāder avidyā-karma-kārakaḥ | yaṁ cānuśayinaṁ prāhur avyākṛtam utāpare || hetur nimittam | asya viśvasya | yato'yam avidyayā karma-kārakaḥ | yam eva hetuṁ kecic caitanya-prādhānenānuśayinaṁ prāhuḥ | apara upādhi-prādhānyenāvyākṛtam iti | vyatirekānvayo yasya jāgrat-svapna-suṣuptiṣu | māyāmayeṣu tad brahma jīva-vṛttiṣv apāśrayaḥ || śrī-bādarāyaṇa-samādhi-labdhārtha-virodhād atra ca jīva-śuddha-svarūpam evāśrayatvena na vyākhyāyate kintv ayam evārthaḥ | jāgrad-ādiṣv avasthāsu, māyāmayeṣu māyā-śakti-kalpiteṣu mahad-ādi-dravyeṣu ca | kevala-svarūpeṇa vyatirekaḥ parama-sākṣitayānvayaś ca yasya tad brahma jīvānāṁ vṛttiṣu śuddha-svarūpatayā sopādhitayā ca vartaneṣu sthitiṣv apāśrayaḥ | sarvam aty atikramyāśraya ity arthaḥ | apa ity etat khalu varjane, varjanaṁ cātikrame paryavasyatīti | tad evam apāśrayābhivyakti-dvāra-bhūtaṁ hetu-śabda-vyapadiṣṭasya jīvasya śuddha-svarūpa-jñānam āha dvābhyām | padārtheṣu yathā dravyaṁ tan-mātraṁ rūpa-nāmasu | bījādi-pañcatāṁ tāsu hy avasthāsu yutāyutam || virameta yadā cittaṁ hitvā vṛtti-trayaṁ svayam | yogena vā tad-ātmānaṁ vedehāyā nivartate || rūpa-nāmātmakeṣu padārtheṣu ghaṭādiṣu yathā dravyaṁ pṛthivyādi yutam ayutaṁ ca bhavati | kārya-dṛṣṭiṁ vināpy upalambhāt | tathā tan-mātraṁ śuddhaṁ jīva-caitanya-mātraṁ vastu garbhādhānādi-pañcatāntāsu navasv apy avasthāsv avidyayā yutaṁ svatas tv ayutam iti śuddham ātmānam itthaṁ jñātvā nirviṇṇaḥ sann apāśrayānusandhāna-yogyo bhavatīty āha virameteti | vṛtti-trayaṁ jāgrat-svapna-suṣupti-rūpam | ātmānaṁ paramātmānam | svayaṁ vāmadevāder iva māyāmayatvānusandhānena devahūty-āder ivāniṣṭhitena yogena vā | tataś cehāyās tad-anuśīlana-vyatirikta-ceṣṭāyāḥ || uddiṣṭaḥ sambandhaḥ
«Растворение случайное, природное, постоянное и окончательное названо поэтами укладом — четверояко, по природе Его».
«Его» — Парамешвары. «По природе» — по силе Его. Словом «окончательное» введено сюда и освобождение.
«Причина её, творения и прочего, — джива, что авидьей совершает дела; его же зовут „возлежащим“, а иные — „непроявленным“».
«Причина» — повод. «Её» — вселенной. Оттого что он авидьей совершает дела. Ту самую причину иные, по главенству сознания, зовут «возлежащим», а иные, по главенству ограничения, — «непроявленным».
«Тот Брахман, чьё отсутствие и присутствие — в бдении, сне и глубоком сне, состоящих из майи, есть в деятельностях дживы запредельная опора».
Здесь чистая природа дживы не толкуется как опора — это противоречило бы смыслу, добытому в самадхи Шри Бадараяны. Смысл же вот каков: в состояниях бдения и прочих и в сущностях, махате и прочих, «состоящих из майи», то есть измышлённых силою майи, отсутствует Он одною лишь Своею собственной природою, а присутствует как высший свидетель; тот Брахман и есть «запредельная опора» в «деятельностях» джив, то есть в их пребываниях и состояниях — и с чистою природою, и с ограничением. То есть: опора, что всё превосходит. Ибо «апа» стоит в значении исключения, а исключение переходит в превосхождение.
Итак, он излагает двумя стихами знание чистой природы дживы, обозначенной словом «причина», — знание, что служит вратами к явлению запредельной опоры:
«Как в вещах, имеющих образ и имя, вещество — и соединено с ними, и не соединено, так и то одно лишь в тех состояниях, от семени до смерти. Когда сознание, оставив троицу деятельностей, отвратится само или йогой, тогда оно знает ту душу, и хлопоты прекращаются».
В вещах, чьё существо есть образ и имя, — в кувшине и прочем — вещество, земля и прочее, и соединено с ними, и не соединено, ибо постигается и без того, чтобы видеть следствие. Так и «то одно лишь» — чистое бытие, одно лишь сознание дживы, — во всех девяти состояниях, от зачатия до смерти, авидьей соединено с ними, а само собою не соединено. Узнав таким образом чистую душу и отвратившись, человек становится годен к обращению к запредельной опоре; об этом он и говорит: «да отвратится».
«Троица деятельностей» — бдение, сон и глубокий сон. «Душу» — Параматму. «Само» — осознанием майичности, как у Вамадевы и прочих; «или йогой», несовершенной, как у Девахути и прочих. И потому «от хлопот» — от всякого усилия помимо следования Ему.
Итак, самбандха указана.
000000000000 · publicado 1 ene 1970, 0:00:00 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Книга кончается тем же, с чего начала, — но уже доказанным.
Разбор приставки «апа» ставит последнюю точку: опора не внутри ряда, она его превосходит.
И два пути названы по именам: одному довольно прозрения, другому нужна йога, и оба приводят к одному.