तम् एव दशमं विस्पष्टयितुं तेषां दशानां व्युत्पादिकां सप्तश्लोकीम् आह भूतमात्रेन्द्रियधियां जन्म सर्ग उदाहृतः ब्रह्मणो गुणवैषम्याद् विसर्गः पौरुषः स्मृतः ॥ भूतानि खादीनि । मात्राणि च शब्दादीनि इन्द्रियाणि च । धीशब्देन महदहङ्कारौ । गुणानां वैषम्यात् परिणामात् । ब्रह्मणः परमेश्वरात् कर्तृभूतादीनां जन्म सर्गः । पुरुषो वैराजो ब्रह्मा, तत्कृतः पौरुषश् चराचरसर्गो विसर्ग इत्य् अर्थः । स्थितिर् वैकुण्ठविजयः पोषणं तदनुग्रहः मन्वन्तराणि सद्धर्म ऊतयः कर्मवासनाः अवतारानुचरितं हरेश् चास्यानुवर्तिनाम् पुंसाम् ईशकथाः प्रोक्ता नानाख्यानोपबृंहिताः ॥ वैकुण्ठस्य भगवतो विजयः सृष्टानां तत्तन्मर्यादापालनेनोत्कर्षः । स्थितिः स्थानम् । ततः स्थितेषु स्वभक्तेषु तस्यानुग्रहः पोषणम् । मन्वन्तराणि तत्तन्मन्वन्तरस्थितानां मन्वादीनां तदनुगृहीतानां सतां चरितानि, तान्य् एव धर्मस् तदुपासनाख्यः सद्धर्मः । तत्रैव स्थितौ नानाकर्मवासना ऊतयः । स्थिताव् एव हरेर् अवतारानुचरितम् अस्यानुवर्तिनां च कथा ईशानुकथाः प्रोक्ता इत्य् अर्थः । निरोधो ऽस्यानुशयनम् आत्मनः सह शक्तिभिः । मुक्तिर् हित्वान्यथा रूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः ॥ स्थित्यनन्तरं चात्मनो जीवस्य शक्तिभिः स्वोपाधिभिः सहास्य हरेर् अनुशयनं, हरिशयनानुगतत्वेन शयनं निरोध इत्य् अर्थः । तत्र हरेः शयनं प्रपञ्चं प्रति दृष्टिनिमीलनम् । जीवानां शयनं तत्र लय इति ज्ञेयम् । तत्रैव निरोधेऽन्यथारूपम् अविद्याध्यस्तम् अज्ञत्वादिकं हित्वा स्वरूपेण व्यवस्थितिर् मुक्तिः
tam eva daśamaṁ vispaṣṭayituṁ teṣāṁ daśānāṁ vyutpādikāṁ sapta-ślokīm āha --bhūta-mātrendriya-dhiyāṁ janma sarga udāhṛtaḥ brahmaṇo guṇa-vaiṣamyād visargaḥ pauruṣaḥ smṛtaḥ || bhūtāni khādīni | mātrāṇi ca śabdādīni indriyāṇi ca | dhī-śabdena mahad-ahaṅkārau | guṇānāṁ vaiṣamyāt pariṇāmāt | brahmaṇaḥ parameśvarāt kartṛ-bhūtādīnāṁ janma sargaḥ | puruṣo vairājo brahmā, tat-kṛtaḥ pauruṣaś carācara-sargo visarga ity arthaḥ | sthitir vaikuṇṭha-vijayaḥ poṣaṇaṁ tad-anugrahaḥ manvantarāṇi sad-dharma ūtayaḥ karma-vāsanāḥ avatārānucaritaṁ hareś cāsyānuvartinām puṁsām īśa-kathāḥ proktā nānākhyānopabṛṁhitāḥ || vaikuṇṭhasya bhagavato vijayaḥ sṛṣṭānāṁ tat-tan-maryādā-pālanenotkarṣaḥ | sthitiḥ sthānam | tataḥ sthiteṣu svabhakteṣu tasyānugrahaḥ poṣaṇam | manvantarāṇi tat-tan-manvantara-sthitānāṁ manvādīnāṁ tad-anugṛhītānāṁ satāṁ caritāni, tāny eva dharmas tad-upāsanākhyaḥ sad-dharmaḥ | tatraiva sthitau nānā-karma-vāsanā ūtayaḥ | sthitāv eva harer avatārānucaritam asyānuvartināṁ ca kathā īśānukathāḥ proktā ity arthaḥ | nirodho 'syānuśayanam ātmanaḥ saha śaktibhiḥ | muktir hitvānyathā rūpaṁ sva-rūpeṇa vyavasthitiḥ || sthity-anantaraṁ cātmano jīvasya śaktibhiḥ svopādhibhiḥ sahāsya harer anuśayanaṁ, hari-śayanānugatatvena śayanaṁ nirodha ity arthaḥ | tatra hareḥ śayanaṁ prapañcaṁ prati dṛṣṭi-nimīlanam | jīvānāṁ śayanaṁ tatra laya iti jñeyam | tatraiva nirodhe'nyathārūpam avidyādhyastam ajñatvādikaṁ hitvā svarūpeṇa vyavasthitir muktiḥ
Чтобы прояснить это самое десятое, он приводит семь стихов, разъясняющих те десять:
«Рождение стихий, танматр, чувств и разума названо творением; истворение же, что от Пуруши, названо происходящим от Брахмана через неравновесие гун».
«Стихии» — эфир и прочие. «Танматры» — звук и прочие, и чувства. Словом «разум» названы махат и аханкара. «От неравновесия гун» — от превращения. «От Брахмана» — от Парамешвары, деятеля: рождение стихий и прочего есть творение. «Пуруша» — Вайраджа Брахма; сотворённое им творение подвижного и неподвижного есть «истворение». Таков смысл.
«Стояние — победа Вайкунтхи; питание — Его милость; манвантары — благая дхарма; побуждения — следы дел; сказаниями о Владыке названы повесть о нисхождениях Хари и о тех людях, что Ему следуют, восполненная разными повестями».
Победа Бхагавана, Вайкунтхи, — возвышение сотворённых через соблюдение тех и этих пределов. «Стояние» — стояние. Затем милость Его к стоящим, к Своим преданным, — «питание». «Манвантары» — деяния Ману и прочих, что пребывают в тех и этих манвантарах, и святых, Им облагодетельствованных; они же и есть благая дхарма, именуемая поклонением Ему. В том же стоянии разные следы дел — «побуждения». И в том же стоянии повесть о нисхождениях Хари и сказания о тех, кто Ему следует, названы «сказаниями о Владыке». Таков смысл.
«Прекращение — возлежание души в Нём вместе с её силами; освобождение — утверждённость в своей природе, по оставлении иного образа».
После стояния — возлежание души, то есть дживы, с её силами, то есть со своими ограничениями, в Нём, в Хари: «прекращение» и есть это возлежание, сопутствующее возлежанию Хари. Возлежание Хари тут — смежение взора по отношению к проявленному миру; возлежание джив — их растворение в Нём. Так должно разуметь. И в том же прекращении утверждённость в своей природе, по оставлении иного образа — наложенного авидьей незнания и прочего, — есть «освобождение».
000000000000 · publicado 1 ene 1970, 0:00:00 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Перечень разобран по словам, и каждое слово оказывается уже, чем кажется.
«Стояние» — не просто длительность, а победа: мир держится тем, что пределы соблюдены.
И прекращение описано как сон, а не как гибель: Он смежает взор, и мир уходит внутрь.