Mahabharata
Шишупала-вадха-парва: гибель Шишупалы и завершение жертвы · Verse 2.42.53–56
2476 / 3756
Mahabharata · 2.42.53–56
Devanāgarī

निष्क्रम्यान्तःपुराच् चैव युधिष्ठिरसहायवान् ॥
स्नातश् च कृतजप्यश् च ब्राह्मणान् स्वस्ति वाच्य च ॥
ततो मेघवरप्रख्यं स्यन्दनं वै सुकल्पितम् ॥
योजयित्वा महाराज दारुकः प्रत्युपस्थितः ॥
उपस्थितं रथं दृष्ट्वा तार्क्ष्यप्रवरकेतनम् ॥
प्रदक्षिणम् उपावृत्य समारुह्य महामनाः ॥
प्रययौ पुण्डरीकाक्षस् ततो द्वारवतीं पुरीम् ॥
तं पद्भ्याम् अनुवव्राज धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
भ्रातृभिः सहितः श्रीमान् वासुदेवं महाबलम् ॥

Transliteration (IAST)

niṣkramyāntaḥpurāc caiva yudhiṣṭhirasahāyavān ||
snātaś ca kṛtajapyaś ca brāhmaṇān svasti vācya ca ||
tato meghavaraprakhyaṃ syandanaṃ vai sukalpitam ||
yojayitvā mahārāja dārukaḥ pratyupasthitaḥ ||
upasthitaṃ rathaṃ dṛṣṭvā tārkṣyapravaraketanam ||
pradakṣiṇam upāvṛtya samāruhya mahāmanāḥ ||
prayayau puṇḍarīkākṣas tato dvāravatīṃ purīm ||
taṃ padbhyām anuvavrāja dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmān vāsudevaṃ mahābalam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
निष्क्रम्य अन्तःपुराच् च एवniṣkramya antaḥpurāc ca evaвыйдя из внутренних покоев,
युधिष्ठिर-सहायवान्yudhiṣṭhira-sahāyavān[с] Юдхиштхирою-спутником,
स्नातश् च कृत-जप्यश् चsnātaś ca kṛta-japyaś caомывшись и сотворив джапу,
ब्राह्मणान् स्वस्ति वाच्य चbrāhmaṇān svasti vācya caи [велев] брахманам возгласить «свасти»;
ततो मेघ-वर-प्रख्यंtato megha-vara-prakhyaṃзатем грозовой туче подобную
स्यन्दनं वै सु-कल्पितम्syandanaṃ vai su-kalpitamколесницу, хорошо снаряжённую,
योजयित्वा महाराजyojayitvā mahārājaзапрягши, о великий царь,
दारुकः प्रत्युपस्थितःdārukaḥ pratyupasthitaḥДарука предстал;
उपस्थितं रथं दृष्ट्वाupasthitaṃ rathaṃ dṛṣṭvāувидев представшую колесницу
तार्क्ष्य-प्रवर-केतनम्tārkṣya-pravara-ketanamсо знаменем лучшего из [сынов] Таркшьи [Гаруды],
प्रदक्षिणम् उपावृत्यpradakṣiṇam upāvṛtyaобойдя посолонь
समारुह्य महामनाःsamāruhya mahāmanāḥи взойдя [на неё], великий духом;
तं पद्भ्याम् अनुवव्राजtaṃ padbhyām anuvavrājaза ним пешком последовал
धर्म-राजो युधिष्ठिरःdharma-rājo yudhiṣṭhiraḥДхармараджа Юдхиштхира,
भ्रातृभिः सहितः श्रीमान्bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmānс братьями вместе, славный,
वासुदेवं महाबलम्vāsudevaṃ mahābalam[за] Васудевой многосильным.
Translation

Выйдя из внутренних покоев, омывшись, сотворив джапу и [велев] брахманам возгласить «свасти», [Кришна готовился в путь]; и тогда Дарука, запрягши хорошо снаряжённую, подобную грозовой туче колесницу, предстал, о великий царь. Увидев представшую колесницу со знаменем Гаруды, обойдя её посолонь и взойдя [на неё], великий духом [Кришна тронулся]; а за многосильным Васудевою пешком последовал славный Дхармараджа Юдхиштхира с братьями.

Commentary

И в час отъезда Кришна творит должное — омовение, джапу, благословение брахманов: Господь Сам соблюдает обряд, какой заповедал людям. Знаменательно, что Юдхиштхира со всеми братьями идёт за колесницею «пешком»: царь, владыка вселенского царства, провожает Гостя как слугу — высшая честь смиренного сопровождения. Стих учит, что чем выше чтят, тем ниже склоняются: проводить Господа пешком, оставив престол, — не умаление, а венец преданности. И обхождение колесницы посолонь (прадакшина) являет, что Кришна для них — не гость лишь, но святыня, провожаемая, как обходят алтарь.

Version

0ee798ac4abc · published Jun 16, 2026, 3:25:00 PM UTC

Page between verses with