Mahabharata
Шишупала-вадха-парва: гибель Шишупалы и завершение жертвы · Verse 2.42.1–4
2456 / 3756
Mahabharata · 2.42.1–4
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततः श्रुत्वैव भीष्मस्य चेदिराड् उरुविक्रमः ॥
युयुत्सुर् वासुदेवेन वासुदेवम् उवाच ह ॥
आह्वये त्वां रणं गच्छ मया सार्धं जनार्दन ॥
यावद् अद्य निहन्मि त्वां सहितं सर्वपाण्डवैः ॥
सह त्वया हि मे वध्याः पाण्डवाः कृष्ण सर्वथा ॥
नृपतीन् समतिक्रम्य यैर् अराजा त्वम् अर्चितः ॥
ये त्वां दासम् अराजानं बाल्याद् अर्चन्ति दुर्मतिम् ॥
अनर्हम् अर्हवत् कृष्ण वध्यास् त इति मे मतिः ॥
इत्य् उक्त्वा राजशार्दूलस् तस्थौ गर्जन्न् अमर्षणः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ śrutvaiva bhīṣmasya cedirāḍ uruvikramaḥ ||
yuyutsur vāsudevena vāsudevam uvāca ha ||
āhvaye tvāṃ raṇaṃ gaccha mayā sārdhaṃ janārdana ||
yāvad adya nihanmi tvāṃ sahitaṃ sarvapāṇḍavaiḥ ||
saha tvayā hi me vadhyāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇa sarvathā ||
nṛpatīn samatikramya yair arājā tvam arcitaḥ ||
ye tvāṃ dāsam arājānaṃ bālyād arcanti durmatim ||
anarham arhavat kṛṣṇa vadhyās ta iti me matiḥ ||
ity uktvā rājaśārdūlas tasthau garjann amarṣaṇaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततः श्रुत्वा एव भीष्मस्यtataḥ śrutvā eva bhīṣmasyaзатем, услышав [слова] Бхишмы,
चेदिराड् उरु-विक्रमःcedirāḍ uru-vikramaḥЧеди-царь широкомощный,
युयुत्सुर् वासुदेवेनyuyutsur vāsudevenaжелая биться с Васудевой,
वासुदेवम् उवाच हvāsudevam uvāca haВасудеве сказал:
आह्वये त्वां रणं गच्छāhvaye tvāṃ raṇaṃ gaccha«вызываю тебя; ступай на бой
मया सार्धं जनार्दनmayā sārdhaṃ janārdanaсо мною, о Джанардана,
यावद् अद्य निहन्मि त्वांyāvad adya nihanmi tvāṃпокуда ныне не сражу тебя
सहितं सर्व-पाण्डवैःsahitaṃ sarva-pāṇḍavaiḥвместе со всеми Пандавами;
सह त्वया हि मे वध्याःsaha tvayā hi me vadhyāḥибо вместе с тобою мне подлежат смерти
पाण्डवाः कृष्ण सर्वथाpāṇḍavāḥ kṛṣṇa sarvathāПандавы, о Кришна, всячески,
नृपतीन् समतिक्रम्यnṛpatīn samatikramyaкоторыми, минуя царей,
यैर् अराजा त्वम् अर्चितःyair arājā tvam arcitaḥты, не-царь, почтён;
ये त्वां दासम् अराजानंye tvāṃ dāsam arājānaṃкто тебя, раба, не-царя,
बाल्याद् अर्चन्ति दुर्मतिम्bālyād arcanti durmatimпо детскому неразумию чтут, злоумного,
अनर्हम् अर्हवत् कृष्णanarham arhavat kṛṣṇaнедостойного как достойного, о Кришна, —
वध्यास् त इति मे मतिःvadhyās ta iti me matiḥте смерти подлежат, таково моё мнение».
Translation

Затем, услышав слова Бхишмы, широкомощный Чеди-царь, желая биться с Васудевой, сказал ему: «Вызываю тебя; ступай на бой со мною, о Джанардана, покуда ныне не сражу тебя вместе со всеми Пандавами. Ибо вместе с тобою мне всячески подлежат смерти Пандавы, о Кришна, которыми, минуя [настоящих] царей, ты, не-царь, почтён. А кто тебя — раба, не-царя, злоумного, недостойного — по детскому неразумию чтут как достойного, те, по моему мнению, подлежат смерти».

Commentary

Дойдя до последнего предела, Шишупала вызывает на бой Самого Господа и осуждает на смерть всех, кто Его чтит. Знаменательно, что вражда к Богу не довольствуется хулою — она вожделеет истребить и поклоняющихся. Стих учит, что ненависть к Всевышнему по природе своей всеохватна: отвергший Господа отвергает и любящих Его, и святыню, и самый порядок почитания. И вызов, брошенный Кришне «приди на бой», есть последнее безумие обречённого — звать на поединок Того, в чьей руке его собственная жизнь. Бросающий перчатку Богу не ведает, что вызывает не противника, а свой неотвратимый час.

Version

6c186790d9f9 · published Jun 16, 2026, 3:25:00 PM UTC

Page between verses with